ఏవం తే న్యవసంస్తత్రసోత్కణఅఠాః పురుషర్షభాః। అహృష్టమనసః సర్వేగతే రాజన్ధనంజయే
ధనంజయుడు వెళ్లిపోయిన తరువాత, ఆ పురుషోత్తములు అక్కడ ఉండినా, మనసులో ఆనందం లేక, అతని కోసం తహతహలాడుతూ గడిపారు.
అథ విప్రోషితం రాజన్పాఞ్చాలీ మధ్యమం పతిమ్। స్మరన్తీ పాణ్డవశ్రేష్ఠమిదం వచనమబ్రవీత్
రాజా, తన మధ్యలోని భర్తను, పాండవులలో శ్రేష్ఠుడైన వాడిని గుర్తు చేసుకుంటూ, పాంచాలి ఇలా చెప్పింది.
యోఽర్జునేనార్జునస్తుల్యో ద్విబాహుర్బహుబాహునా। తమృతే పాణ్డవశ్రేష్ఠం వనం న ప్రతిభాతి మే
అర్జునునితో సమానమైన పరాక్రమం కలిగిన వాడిని, అనేక బాహువంతులలో ఇద్దరు చేతులతో ఉన్న వాడిని, ఆ పాండవశ్రేష్ఠుడిని లేకుండా ఈ అడవి నాకు ఆకర్షణగా అనిపించదు.
శూన్యామివ ప్రపశ్యామి తత్రతత్ర మహీమిమామ్। బహ్వాశ్చర్యమిదం చాపి వనం కుసుమితద్రుమమ్
ఈ భూమి ఇక్కడ అక్కడ ఖాళీగా కనిపిస్తోంది. ఎన్నో అద్భుతాలు, పుష్పభరిత వృక్షాలతో ఉన్న ఈ అడవి కూడా నాకు వెలవెలగా అనిపిస్తోంది.
న తథా రమణీయం వై తమృతే సవ్యసాచినమ్। నీలామ్బుదసమప్రఖ్యం మత్తమాతఙ్గగామినమ్
మత్తయిన ఏనుగు వలె నడిచే, నీలిమేఘంలా కనిపించే సవ్యసాచిని లేకుండా, ఈ ప్రదేశం నాకు నిజంగా రమణీయంగా అనిపించదు.
తమృతే పుణ్డరీకాక్షం కామ్యకం నాతిభాతి మే। యస్య వా ధనుషో ఘోషః శ్రూయతే చాశనిస్వనః। న లభే శర్మ వై రాజన్స్మరన్తీ సవ్యసాచినమ్
కమలనయనుడైన అర్జునుడు లేకుండా, కామ్యక వనం నాకు మెరుపుగా అనిపించదు. అతని ధనుస్సు మోగే ఆ మేఘగర్జన వంటిది వినిపించదు. సవ్యసాచిని గుర్తు చేసుకుంటూ, రాజా, నాకు మనశ్శాంతి లేదు.
తథా లాలప్యమానాం తాం నిశామ్య పరవీరహా। భీమసేనో మహారాజ ద్రౌపదీమిదమబ్రవీత్
ఆమె ఇలా వేదనతో మాట్లాడుతున్నదిని వినిన భీమసేనుడు, పరవీరహంతకుడా, మహారాజా, ద్రౌపదిని ఇలా ఉద్దేశించి అన్నాడు.
మనఃప్రీతికరం భద్రే యద్బ్రవీషి సుమధ్యమే। తన్మ ప్రీణాతి హృదయమమృతప్రాశనోపమమ్
సుమధ్యమా, నీవు చెప్పిన మాటలు నా మనసుకు ఎంతో ఆనందాన్ని ఇస్తున్నాయి. అవి అమృతాన్ని రుచి చూసినట్టు హృదయాన్ని హర్షింపజేస్తున్నాయి.
యస్య దీర్ఘౌ సమౌ పీనౌ భుజౌ పరిఘసన్నిభౌ। మౌర్వీకృతకిణౌ వృత్తౌ ఖఙ్గాయుధధనుర్ధరౌ
ఎక్కువ బలమైన, పొడవైన రెండు బాహువులు, విల్లుదోరణి ముద్రలు ఉన్నవిగా, వృత్తంగా, ఖడ్గం మరియు విల్లు పట్టడంలో నిపుణుడైన వాడిని—
నిష్కాఙ్గదకృతాపీడౌ పఞ్చశీర్షావివోరగౌ। తమృతే పురుషవ్యాఘ్రం నష్టసూర్యమివామ్బరమ్
బంగారు కంకణాలు లేక, కిరీటం లేక, అయిదు తలల పాము లాగా ఉన్న ఆ బాహువులు కలిగిన పురుషసింహుడిని లేకుండా, ఆకాశం సూర్యుడు లేనట్టు అనిపిస్తోంది.
యమాశ్రిత్య మహాబాహుం పాఞ్చాలాః కురవస్తథా। సురాణామపి యత్తానాం పృతనాసు న బిభ్యతి
అతని గొప్ప బాహువులపై ఆధారపడి, పాంచాళులు, కురువులు, యుద్ధంలో దేవతలు కూడా శత్రువులను భయపడరు.
యస్య బాహూ సమాశ్రిత్య వయం సర్వేమహాత్మనః। మన్యామహే జితానాజౌ పరాన్ప్రాప్తాం చ మేదినీమ్
ఆ మహాత్ముడి బాహువులపై ఆధారపడి, మేమంతా యుద్ధంలో శత్రువులను జయించామని, భూమిని పొందామని భావించేవాళ్లం.
తమృతే ఫల్గునం వీరం న లభే కామ్యకే ధృతిమ్। పశ్యామి చ దిశః సర్వాస్తిమిరేణావృతా ఇవ
ఆ వీరుడైన ఫల్గుణుడు లేకుండా, కామ్యక వనంలో నాకు ధైర్యం కలగదు. అన్ని దిశలు చీకటిలో మునిగిపోయినట్టు కనిపిస్తున్నాయి.
తతోఽబ్రవీత్సాశ్రుకణ్ఠో నకులః పాణ్డునన్దనః। యస్మిన్దివ్యాని కర్మాణి కథయన్తి రణాజిరే। దేవా అపి యుధాంశ్రేష్ఠం తమృతేకా రతిర్వనే
ఆ తరువాత, కన్నీటి గొంతుతో పాండు కుమారుడైన నకులుడు ఇలా అన్నాడు: 'యుద్ధంలో దేవతలు కూడా అతని దివ్య కార్యాలను కథించేవారు. అతను లేకుండా, ఈ అడవిలో నాకు ఆనందం లేదు.'
ఉదీచీం చో దిశం గత్వా జిత్వా యుధి మహాబలాన్। గన్ధర్వముఖ్యాఞ్శతశో హర్యాఁల్లేబే మహాద్యుతిః
ఆ మహాతేజస్వి ఉత్తర దిశకు వెళ్లి, యుద్ధంలో వందలాది గంధర్వ నాయకులను ఓడించి, వారి అద్భుతమైన కాళ్లను స్వాధీనం చేసుకున్నాడు.
రాజ్ఞే తిత్తిరికల్మాషాఞ్శ్రీమతోఽనిలరంహసః। ప్రాదాద్భాత్రే ప్రియః ప్రేమ్ణా రాజసూయే మహాక్రతౌ
ఆ రాజసూయ మహాయజ్ఞంలో, తన పెద్ద అన్నయ్య అయిన రాజుకు, వేగంగా పరిగెత్తే అందమైన తిత్తిరి, కల్మాష అనే కాళ్లను ప్రేమతో ఇచ్చాడు.
తమృతేభీమధన్వానం భీమాదవరజం వనే। కామయే కామ్యకే వాసం నేదానీమమరోపమమ్
భీముని కన్న తమ్ముడు అయిన ఆ విలువిద్వాంసుడు లేకుండా ఇప్పుడు కామ్యకవనంలో ఉండాలని నాకు మనసు లేదు; ఎందుకంటే అతడికి అమరులలో కూడా సమానం లేను.
యో ధనానిన కన్యాశ్చ యుధి హిత్వా మహాబలాన్। `శతశో ఘాతయిత్వాఽరీన్పృతనామధ్యగస్తదా'। ఆజహార పురా రాజ్ఞే రాజసూయే మహాక్రతౌ
యుద్ధంలో ధనవంతులను, కన్యలను వదిలిపెట్టి, వందలాది శత్రువులను సంహరించి, రాజసూయ మహాయజ్ఞంలో రాజు ఎదుట వారికి తీసుకువచ్చినవాడు అతడే.
యః సమేతాన్మృధే జిత్వాయాదవానమితద్యుతిః। సుభద్రామాజహారైకో వాసుదేవస్య సంమతే
అద్భుత తేజస్సుతో కూడిన వాడు, యాదవులను యుద్ధంలో ఓడించి, వాసుదేవుడి అనుమతితో సుభద్రను ఒక్కడే తీసుకెళ్లినవాడు.
యేనార్ధరాజ్యమాచ్ఛిద్య ద్రుపదస్య మహాత్మనః। ఆచార్యదక్షిణా దత్తా రణే ద్రోణశ్యభారత
భారతా! మహాత్ముడైన ద్రుపదుని రాజ్యంలో సగభాగాన్ని జయించి, ఆ యుద్ధంలో ద్రోణునికి గురుదక్షిణగా ఇచ్చినవాడు ఇతడే.
తస్య జిష్ణోర్బృసీం దృష్ట్వా సూన్యత్రేవ నివేశనే। హృదయం మే మహారాజ న శామ్యాత్రకదాచన
మహారాజా! జిష్ణువు విల్లు ఇక్కడ ఖాళీగా పడివుండడం చూసి, నా మనసు ఎప్పుడూ ప్రశాంతంగా ఉండదు.
వినాదస్మాద్వివాసం తు రోచయేఽహమరిందమ। న హి నస్తమృతే వీరం రమణీయమిదం వనమ్
అరిమర్దన! ఇతడు లేకుండా ఈ అడవి మనకు అందంగా అనిపించదు; ఇతడిని వదిలి వేరే జీవితం నాకిష్టం లేదు.
ధనఞ్జయోత్సుకాస్తే తు వనే తస్మిన్మహారథాః। న్యవసన్త మహాభాగా ద్రౌపద్యా సహ కృష్ణయా
ధనంజయుడి కోసం తపిస్తూ, ఆ మహారథులు, మహాభాగులు, కృష్ణగా పిలవబడే ద్రౌపదితో కలిసి ఆ అడవిలో నివసించారు.
ధనం జయోత్సుకానాం తు భ్రాతౄణాం కృష్ణయా సహ। శ్రుత్వా వాక్యాని విమనా ధర్మరాజోప్యజాయత
ధనంజయుడి కోసం తపిస్తున్న అన్నదమ్ములు, కృష్ణతో కలిసి మాట్లాడిన మాటలు విని, ధర్మరాజు యుదిష్ఠిరుడు మనసు మాడిపోయాడు.
అథాపశ్యన్మహాత్మానం దేవర్షిం తత్ర నారదమ్। దీప్యమానం శ్రియా బ్రాహ్మ్యా దీప్తాగ్నిసమతేజసమ్
అప్పుడు ఆ మహాత్ముడు, బ్రాహ్మణ తేజస్సుతో ప్రకాశిస్తూ, అగ్నిలా వెలిగే దేవర్షి నారదునిని అక్కడ చూశాడు.
తమాగతమభిప్రేక్ష్య భ్రాతృభిః సహ ధర్మరాట్। ప్రత్యుత్థాయ యథాన్యాయం పూజాం చక్రే మహాత్మనే
ఆయన వచ్చాడని గమనించి, యుదిష్ఠిరుడు తన అన్నదమ్ములతో కలిసి, సంప్రదాయానికి అనుగుణంగా లేచి, ఆ మహాత్మునికి పూజ చేశాడు.
స తైః పరివృతః శ్రీమాన్భ్రాతృభిః కురుసత్తమః। విబభావతిదీప్తౌజా దేవైరివ శతక్రతుః
తన అన్నదమ్ములతో చుట్టుముట్టబడి, ఆ కురువంశశ్రేష్ఠుడు అపారమైన తేజస్సుతో ప్రకాశిస్తూ, దేవతలలో ఇంద్రుడిలా కనబడాడు.
యథా చ వేదాన్సావిత్రీ యాజ్ఞసేనీ తథా పతీన్। న జహౌ ధర్మతః పార్థాన్మేరుమర్కప్రభా యథా
సావిత్రి వేదాలను ఎప్పుడూ వదలని విధంగా, యాజ్ఞసేనీ అయిన ద్రౌపది కూడా ధర్మబద్ధంగా తన భర్తలను ఎప్పుడూ వదలలేదు; సూర్యుని కాంతి మెరుపు మెరుపుగా మేరు పర్వతాన్ని వదలని విధంగా.
అర్ధ్యం పాద్యమథానీయ త్వభ్యవాయదచ్యుతః। నారదస్తు మహాతేజాః స్వస్త్యస్త్విత్యభ్యభాషత
తర్వాత అర్ఘ్యం, పాద్యాన్ని తీసుకొచ్చి, అచ్యుతుడు భోజనం పెట్టాడు; కానీ మహాతేజస్వి నారదుడు 'మీకందరికీ శుభం కలుగుగాక' అని అన్నాడు.
తతో యుధిష్ఠిరో రాజా దృష్ట్వా దేవర్షిసత్తమమ్। యథార్హం పూజయామాస విధివత్కురునన్దనః
తర్వాత యుదిష్ఠిరుడు, ఆ దేవర్షి శ్రేష్ఠుడిని చూసి, కురువంశానందుడైన వాడు, యథావిధిగా అర్హతకు తగినట్లు పూజ చేశాడు.