ఇదం చైవ హయజ్ఞానం త్వదీయం మయి తిష్ఠతి। తదుపాకర్తుమిచ్ఛామి మన్యసే యది పార్థివ
ఈ గుర్రాల విద్య నీదే, అది నా దగ్గర ఉంది; నీవు అనుకుంటే, దాన్ని నీకు తిరిగి ఇవ్వాలని కోరుతున్నాను, రాజా.
ఏవముక్త్వా దదౌ విద్యామృతుపర్ణాయ నైషధః। స చ తాం ప్రతిజగ్రాహ విధిదృష్టేన క్రమణా
అలా చెప్పి, నైషధుడు ఋతుపర్ణునికి ఆ విద్యను ఇచ్చాడు; ఋతుపర్ణుడు కూడా విధిగా ఆ విద్యను స్వీకరించాడు.
గృహీత్వా చాశ్వహృదయం ప్రీతో భాగస్వరిర్నృప। నిషధాధిపతేశ్చాపి దత్తాఽక్షహృదయం నృపః। సూతమన్యముపాదాయ యయౌ స్వపురమేవ హ
గుర్రాల విద్యను పొందిన రాజు ఆనందించాడు; పైగా, పాశక విద్యను నైషధునికి ఇచ్చాడు. తరువాత, మరో రథసారథిని తీసుకొని తన నగరానికి వెళ్లిపోయాడు.
ఋతుపర్ణే గతే రాజన్నలో రాజా విశాంపతే। నగరే కుణ్డినే కాలం నాతిదీర్గమివావసత్
ఋతుపర్ణుడు వెళ్లిన తర్వాత, రాజా నళుడు కుండిన నగరంలో కొంతకాలం మాత్రమే ఉన్నాడు.
స మాసముష్య కౌన్తేయ భీమమామన్త్ర్య నైషధః। పురాదల్పపరీవారో జగామ నిషధాన్ప్రతి
ఒక నెల గడిపిన తర్వాత, కుంతీ కుమారుడా, నైషధుడు భీముని వీడ్కోలు చెప్పి, కొద్దిమంది తోడుగా తీసుకొని నిషధకు బయలుదేరాడు.
రథేనైకేన శుభ్రేణ దన్తిభిః పరిషోడశై। పఞ్చాశద్భిర్హయైశ్చైవ షట్శతైశ్చ పదాతిభిః
ఒక అందమైన రథం, పదహారు ఏనుగులు, యాభై గుర్రాలు, ఆరు వందల కాలాళ్లతో బయలుదేరాడు.
స కమ్పయన్నివ మహీం త్వరమాణో మహాపురీమ్। ప్రవివేశాథ సంరబ్ధస్తరసైవ మహామనాః
భూమిని కంపించించినట్టు వేగంగా నలుడు, గొప్ప మనసున్నవాడు, ఆ మహానగరంలోకి ఉత్సాహంగా ప్రవేశించాడు.
తతః పుష్కరమాసాద్య వీరసేనసుతో నలః। ఉవాచ దీవ్యావ పునర్బహువిత్తం మయాఽర్జితమ్
తర్వాత పుష్కరుని దగ్గరకు చేరిన వీరసేన కుమారుడు నలుడు, 'నేను చాలా ధనం సంపాదించాను, మళ్ళీ పాశా ఆట ఆడదాం' అని అన్నాడు.
దమయన్తీ చ యచ్చాన్యన్మమ కించన విద్యతే। ఏష వై మమ సంన్యాసస్తవ రాజ్యంతు పుష్కర
దమయంతి సహా నాకు ఉన్నది అన్నీ నీకే అర్పిస్తున్నాను; రాజ్యం కూడా నీదే కావచ్చు, పుష్కరా.
పునః ప్రవర్తతాం ద్యూతమితి మే నిశ్చితా మతిః। ఏకపాణేన భద్రం తే ప్రాణయోశ్చ పణావహే
మళ్ళీ పాశా ఆట మొదలవాలని నా నిశ్చయమైన మనసు; మనిద్దరం ఒక్క చేతితో, మన ప్రాణాలనే పణంగా పెట్టి ఆడదాం. నీకు మేలు కలగాలి.
జిత్వా పరస్వమాహృత్ రాజ్యంవా యది వా వసు। ప్రతిపాణః ప్రదాతవ్యః ప్రాణో హి పణముచ్యతే
ఎవరైనా ఎదుటివాడి ధనం గాని, రాజ్యం గాని గెలిచినా, పణం తప్పక ఇవ్వాలి; ఎందుకంటే ప్రాణమే పణంగా చెప్పబడింది.
న చేద్వాఞ్ఛసి తద్ద్యూతం యుద్ధద్యూతం ప్రవర్తతామ్। ద్వైరథేనాస్తు వై శాన్తిస్తవ వా మమ వా నృప
ఈ పాశా ఆట నీకు ఇష్టమైతే సరే, లేకపోతే యుద్ధాన్ని మొదలుపెడదాం; మనిద్దరిలో ఎవరికైనా ఒప్పందం ద్వారా శాంతి కలగాలి, రాజా.
వంశభోజ్యమిదం రాజ్యమర్థితవ్యం యథా తథా। యేనకేనాప్యుపాయేన వృద్ధానామితి శాసనమ్
ఈ రాజ్యం వంశపారంపర్యంగా అనుభవించాలి, కావలసినట్టు ప్రయత్నించాలి; ఏ మార్గమైనా వృద్ధులు చెప్పిన ఆజ్ఞ అదే.
ద్వయోరేకతరే బుద్ధిః క్రియతామద్య పుష్కర। కైతవేనాక్షవత్యాం వా యుద్ధే వా నామ్యతాం ధనుః
పుష్కరా, మనిద్దరిలో ఎవరి నిర్ణయం అయినా ఈ రోజు తీసుకోవాలి; మోసంతో పాశా ఆటలోనా, లేక యుద్ధంలోనా, విల్లు వంచాలి.
నైషధేనైవముక్తస్తు పుష్కరః ప్రహసన్నివ। ధ్రువమాత్మజయం మత్వా ప్రత్యాహ నిషధాధిపమ్
నలుడు ఇలా చెప్పగానే, పుష్కరుడు తన విజయం ఖచ్చితంగా నమ్మి, నవ్వుతూ నిషధాధిపతిని ఇలా సమాధానమిచ్చాడు.
దిష్ట్యా త్వయాఽర్జితం విత్తం ప్రతిపాణాయ నైషధ। దిష్ట్యా చ దుష్కృతంకర్మ దమయన్త్యాః క్షయం గతమ్
నలా, అదృష్టవశాత్తు నీవు పణంగా పెట్టడానికి ధనం సంపాదించావు; అదృష్టంతోనే దమయంతి చేసిన దోషం కూడా ముగిసింది.
దిష్ట్యా వై ప్రీసే రాజన్మమ లాభాయ నైషధ। పునర్ద్యూతే చ తే బుద్ధిర్దిష్ట్యా పురుషసత్తమ
నలా, నీ వల్ల నాకు లాభం కలిగిందని నేను సంతోషిస్తున్నాను, రాజా; మళ్ళీ నీకు పాశా ఆట మీద ఆసక్తి కలిగిందని కూడా అదృష్టమే, మానవశ్రేష్ఠా.
ధనేనానేన వై భైమీ జితేన సమలంకృతా। మాముపస్థాస్యతి వ్యక్తం దివి శక్రమివాప్సరాః
ఈ ధనంతో, భీముడి కుమార్తెను గెలిచి అలంకరించి, ఆమె నాకు సేవ చేస్తుంది; ఆకాశంలో ఇంద్రునికి అప్సరసలు చేసినట్టు స్పష్టంగా ఉంటుంది.
నిత్యశో హి స్మరామి త్వాం ప్రతీక్షేఽపి చ నైషధ। దేవనే చ మభ ప్రీతిర్భవత్యేవాసుహృద్గణైః
నిత్యం నేను నిన్ను గుర్తు చేసుకుంటూ, ఎదురుచూస్తూ ఉంటాను, నలా; కానీ ఆటలో నా ఆనందం నా స్నేహితులతోనే ఉంటుంది, నీతో కాదు.
జిత్వాత్వద్య వరారోహాం దమయన్తీమనిన్దితామ్। కతకృత్యో భవిష్యామి సా హిమే నిత్యశో హృది
కానీ ఈ రోజు అందమైన నడుము కల దమయంతిని గెలిచి, నేను తృప్తిపొందుతాను; ఆమె ఎప్పటికీ నా హృదయంలో నిలిచి ఉంటుంది.
శ్రుత్వా తు తస్ తా వాచో బహ్వబద్ధప్రలాపినః। ఇయేష స శిరశ్ఛేత్తుం ఖఙ్గేన కుపితో నలః
పుష్కరుడు చెప్పిన ఆ అర్థంలేని, గర్వభరితమైన మాటలు విని, కోపంతో నలుడు తన ఖడ్గంతో అతని తలను కోయాలని అనుకున్నాడు.
స్మయంస్తు రోషతామ్రాక్షస్తమువాచ నలో నృపః। పణావః కిం వ్యాహరసే జితో న వ్యాహరిష్యసి
కోపంతో కళ్లకు ఎర్రటి వెలుగు వచ్చినా, చిరునవ్వుతో నలుడు, 'పణాల గురించి ఎందుకు మాట్లాడుతున్నావు? ఓడిపోతే ఇక మాటలు రావు,' అన్నాడు.
తతః ప్రావర్తత ద్యూతం పుష్కరస్య నలస్య చ। ఏకపాణేన భద్రం తే నలేన స పరాజితః
అంతటితో పుష్కరుడు, నలుడు ఇద్దరి మధ్య పాశా ఆట మొదలైంది; ఒక్క చేతితో ఆడగా, నలుడు గెలిచి, పుష్కరుడు ఓడిపోయాడు.
స రత్నకోశనిచయైః ప్రాణేన పణితోపి చ। జిత్వా చ పుష్కరం రాజా ప్రహసన్నిదమబ్రవీత్
రత్నాల గుట్టలు, తన ప్రాణాన్ని కూడా పణంగా పెట్టి, పుష్కరుని ఓడించిన రాజు నలుడు, ఆనందంగా నవ్వుతూ ఇలా అన్నాడు.
మమ సర్వమిదం రాజ్యమవ్యగ్రం హతకణ్ఠకమ్। వైదర్భీ న త్వయా శక్యా రాజాపశద వీక్షితమ్। తస్యాస్త్వం సపరీవారో మూఢ దాసత్వమాగతః
నా రాజ్యం మొత్తం ప్రశాంతంగా, ఎటువంటి భయం లేకుండా ఉంది. రాజవంశానికి దూరమైన వాడా, నువ్వు వైదర్భి దేవిని చూడటానికి కూడా అర్హుడవు కాదు. నీతో పాటు ఉన్నవారితో కలసి, నీవు ఆమెకు సేవకుడివి అయ్యావు, మూర్ఖుడా!
న త్వయా తత్కృతంకర్మ యేనాహం విజితః పురా। కలినా తత్కృతం కర్మ త్వం చ మూఢ న బుధ్యసే
నన్ను ఓడించిందీ నీ చేతికాదు; అది కలియుగ ప్రభావమే. నీవు మూర్ఖుడివి, ఈ విషయాన్ని అర్థం చేసుకోలేదు.
నాహం పరకృతం దోషం త్వయ్యాధాస్యే కథంచన। యథాసుఖం వై జీవత్వంప్రాణానవసృజామి తే
ఇతరుల చేసిన తప్పును ఎప్పుడూ నీ మీద వేయను. నువ్వు సుఖంగా జీవించు; నీకు ప్రాణాలు మిగుల్చుతున్నాను.
తథైవ సర్వసంభారం స్వమంశం వితరామి తే। తథైవ చ మమ ప్రీతిస్త్వయి వీర న సంశయః
అలాగే, నీకు కావలసిన వస్తువులు, నీ వాటా అన్నీ ఇస్తాను. నీవంటే నాకు ప్రేమ ఎప్పుడూ ఉంటుంది, వీరుడా, దీనిలో ఎలాంటి సందేహం లేదు.
సౌహార్దం చాపి మే త్వత్తో న కదాచిత్ప్రహాస్యతి। పుష్కర త్వం హి మే భ్రాతా సంజీవ శరదః శతమ్
నాకు నీతో ఉన్న స్నేహం ఎప్పుడూ విడదీయదు. పుష్కరా, నువ్వు నా అన్నయ్యవు; నువ్వు వంద సంవత్సరాలు సుఖంగా జీవించు.
ఏవం నలః సాన్త్వయిత్వా భ్రాతరం సత్యవిక్రమః। వచనైస్తోషయామాస పరిష్వజ్య పునః పునః
అలా నళుడు, నిజాయితీగలవాడు, తన అన్నయ్యను మృదువుగా మాటలతో ఓదార్చి, మళ్లీ మళ్లీ ఆలింగనం చేసి సంతోషపరిచాడు.