స నిగ్రాహ్యాత్మనో దుఃఖం దహ్యమానో మహీపతిః। బాష్పసందిగ్ధయా వాచా పునరేవేదమబ్రవీత్
ఆ రాజు తన బాధను అదుపుచేసుకుంటూ, లోపల తపిస్తూ, కన్నీళ్లతో ముడిపడిన స్వరంతో మళ్ళీ ఇలా అన్నాడు.
వైషమ్యమపి సంప్రాప్తా గోపాయన్తి కులస్త్రియః। ఆత్మానమాత్మనా సత్యో జితః స్వర్గో న సంశయః
ఏదైనా కష్టమొచ్చినప్పుడు, మంచి కుటుంబాల మహిళలు తమను తామే కాపాడుకుంటారు; నిజంగా, వారు పరలోకాన్ని పొందుతారు, ఇందులో సందేహం లేదు.
రహితా భర్తృభిశ్చాపి న క్రుధ్యన్తి కదాచన। ప్రాణాంశ్చారిత్రకవచాన్ధారయన్తి వరస్త్రియః
భర్తల నుండి దూరంగా ఉన్నా, మంచి స్త్రీలు ఎప్పుడూ కోపపడరు; తమ స్వభావమే వారికి రక్షణగా ఉండి, ప్రాణాలను కాపాడుకుంటారు.
విషమస్థేన మూఢేన పరిభ్రష్టసుఖేన చ। యత్సా తేన పరిత్యక్తా తత్రన క్రోద్ధుమర్హతి
కష్టాల్లో, మూర్ఖత్వంలో, సుఖం కోల్పోయినవాడి చేత విడిచిపెట్టబడినందుకు ఆమె కోపపడకూడదు.
ప్రాణయాత్రాం పరిప్రేప్సోః శకునైర్హతవాససః। ఆధిభిర్దహ్యమానస్య శ్యామా న క్రోద్ధుమర్హతి
ప్రాణాలు పోషించుకోవాలని ప్రయత్నిస్తూ, పక్షులు వస్త్రాన్ని తీసుకుపోయినవాడిగా, బాధలతో తపిస్తూ ఉన్న నన్ను చూసి, శ్యామా కోపపడకూడదు.
సత్కృతాఽసత్కృతా వాఽపి పతిం దృష్ట్వా తథావిధమ్। రాజ్యభ్రష్టం శ్రియా హీనం క్షిధితం వ్యసనాప్లుతమ్
గౌరవించబడినా, అవమానించబడినా, తన భర్తను ఇలాంటి స్థితిలో—రాజ్యం పోయినవాడిగా, ఐశ్వర్యం లేని వాడిగా, ఆకలితో బాధపడుతూ, కష్టాల్లో మునిగిపోయినవాడిగా చూసినప్పుడు—
ఏవం బ్రువాణస్తద్వాక్యం నలః పరమదుర్మనాః। న బాష్పమశకత్సోఢుం ప్రరురోద చ భారత
ఇలా మాట్లాడుతున్న నళుడు, తీవ్రమైన మనోవేదనతో, కన్నీళ్లను ఆపుకోలేక, ఏడ్చాడు, ఓ భారతా!
తతః సా కేశినీ గత్వా దమయన్త్యై న్యవేదయత్। తత్సర్వం కథితం చైవ వికారం తస్య చైవ తమ్
అంతట కేశినీ వెళ్లి, దమయంతికి ఆ మాటలన్నీ, నళుని పరిస్థితిని కూడా వివరంగా చెప్పింది.
కేశిన్యాస్తద్వచః శ్రుత్వా దమయన్తీ విశాంపతే। శఙ్కమానా నలం తం వై కేశినీమిదమబ్రవీత్
కేశినీ మాటలు విని, దమయంతి, నలుడు బాహుకుడే అని అనుమానించి, కేశినీతో ఇలా చెప్పింది.
గచ్ఛ కేశిని భూయస్త్వం పరీక్షాం కురు బాహుకే। అబ్రువాణా సమీపస్థా చరితాన్యస్య లక్షయ
కేశినీ, నువ్వు మళ్లీ వెళ్లి బాహుకుని పరీక్షించు. అతని దగ్గర ఉండి, ఏమీ మాట్లాడకుండా అతని ప్రవర్తనను జాగ్రత్తగా గమనించు.
యదా చ కించిత్కుర్యాత్స కారణం తత్ర భామిని। తత్రసంచేష్టమానస్య సంలక్షేథా విచేష్టితమ్
అతడు ఏదైనా చేయగానే, అందుకు కారణం ఏమిటో గమనించు. అతడు ఎలా ప్రవర్తిస్తున్నాడో నిశితంగా చూడాలి.
న చాస్య ప్రతిబన్ధేన దేయోఽగ్నిరపి కేశిని। యాచతే న జలం దేయం సకృచ్చాత్వరమాణయా। ఏతత్సర్వం సమీక్ష్యత్వం చరితం మే నివేదయ
కేశినీ, అతడు అడిగినా, నువ్వు అతనికి అగ్ని ఇవ్వకూడదు. నీళ్లు వేగంగా కోరినా ఇవ్వకూడదు. ఇవన్నీ గమనించి, అతని ప్రవర్తనను నాకు చెప్పు.
నిమిత్తం యత్త్వయా దృష్టం బాహుకే దైవమానుషమ్। యచ్చాన్యదపి పశ్యేథాస్తచ్చాఖ్యేయం త్వయా మమ
బాహుకునిలో నువ్వు చూసిన ఏదైనా సంకేతం, అది దేవతలదైనా, మానవులదైనా, ఇంకా ఏదైనా కనిపిస్తే, నాకందు వివరంగా చెప్పాలి.
దమయన్త్యైవముక్తా సా జగామాథ చ కేశినీ। నిశామ్యాథ హయజ్ఞస్య లిఙ్గాని పునరాగమత్
దమయంతి ఇలా చెప్పిన తరువాత, కేశినీ వెళ్లి, అశ్వమేధ యజ్ఞానికి సంబంధించిన లక్షణాలను గమనించి తిరిగి వచ్చింది.
సా తత్సర్వం యథావృత్తం దమయన్త్యై న్యవేదయత్। నిమిత్తం యత్తయా దృష్టం బాహుకే దివ్యమానుషమ్
ఆమె అక్కడ జరిగినదంతా, బాహుకునిలో కనిపించిన దేవతా, మానవ లక్షణాలతో సహా, దమయంతికి వివరంగా చెప్పింది.
దృఢం శుచ్యపదానోసౌ న మయా మానుషః క్వచిత్। దృష్టపూర్వః శ్రుతో వాఽపి దమయన్తి తథావిధః
అతడు నడవడిలో చాలా నిష్ఠగా, పరిశుద్ధంగా ఉన్నాడు. ఇంతటి మానవుణ్ణి నేను ఎప్పుడూ చూడలేదు, వినలేదు కూడా, దమయంతి.
హ్రస్వమాసాద్య తు ద్వారం నాసౌ వినమతే క్వచిత్। తం తు దృష్ట్వా యథాసఙ్గముత్సర్పతి యథాసుఖమ్। సంకటేఽప్యస్య సుమహద్వివరం జాయతేఽధికమ్
తక్కువ స్థలంలో ఉన్న తలుపు దగ్గరికి వచ్చినా, అతడు ఎప్పుడూ వంగడు. అయినా, అతడు అక్కడుగా సులభంగా, సుఖంగా వెళ్లిపోతాడు. ఎంత ఇరుకైన చోటైనా, అతడికి పెద్ద దారి ఏర్పడుతుంది.
ఋతుపర్ణస్య చార్థాయ భోజనీయమనేకశః। ఋతుపర్ణస్య చార్థాయ భోజనీయమనేకశః। ప్రేషితం తత్రరాజ్ఞా తు మాంసం బహు చ పాశవమ్
ఋతుపర్ణుని కోసం పదే పదే విస్తారంగా భోజనం తయారవుతుంది. రాజు ఆజ్ఞతో అక్కడికి మాంసాహారం కూడా చాలా పంపిస్తారు.
తస్య ప్రక్షాలనార్థాయ కుమ్భాస్తత్రోపకల్పితాః। తే తేనావేక్షితాః కుమ్భాః పూర్ణా ఏవాభవంస్తతః
అక్కడ చేతులు కడుక్కోవడానికి నీళ్ల కుండలు సిద్ధంగా ఉంచుతారు. అతడు వాటిని ఒక్కసారి చూసిన వెంటనే అవన్నీ నీళ్లతో నిండిపోతాయి.
తతః ప్రక్షాలనం కృత్వా సమధిశ్రిత్య బాహుకః। తృణముష్టిం సమాదాయ సవితుస్తం సమాదధత్
తరువాత, చేతులు కడుక్కొని, బాహుకుడు మనసు స్థిరపరిచుకుని, కొంత గడ్డి తీసుకుని సవితృదేవునికి సమర్పిస్తాడు.
అథ ప్రజ్వలితస్తత్ర సహసా హవ్యవాహనః। తదద్భుతతమం దృష్ట్వా విస్మితాఽమిహాగతా
అక్కడ అకస్మాత్తుగా అగ్నిదేవుడు వెలిగిపోతాడు. ఆ అద్భుతాన్ని చూసి నేను ఆశ్చర్యపోయి ఇక్కడికి వచ్చాను.
అన్యచ్చ తస్మిన్సుమహదాశ్చర్యం లక్షితం మయా। యదగ్నిమపి సంస్పృశ్య నైవాసౌ దహ్యతే శుభే
ఇంకా ఒక గొప్ప ఆశ్చర్యం నేను గమనించాను. అతడు అగ్నిని తాకినా, ఓ శుభే, అతడికి ఎలాంటి కాలుకూడదు.
ఛన్దేన చోదకం తస్య వహత్యావర్జితం ద్రుతమ్। అతీవ చాన్యత్సుమహదాశ్చర్యం దృష్టవత్యహమ్
అతని సంకల్పంతో నీళ్లు వెంటనే అతని వద్దకు వస్తాయి. ఇంకా ఒక అద్భుతమైన విషయం నేను చూశాను.
యత్స పుష్పాణ్యుపాదాయ హస్తాభ్యాం మమృదే శనైః। మృద్యమానాని పాణిభ్యాం తేన పుష్పాణి నాన్యథా। భూయ ఏవ సుగన్ధీని హృపితాని భవన్తి హి
అతడు పువ్వులు తీసుకుని చేతులతో మృదువుగా నలిపినప్పుడు, అవి ఎండిపోవు. మరింత సువాసనతో, తాజాగా మారిపోతాయి.
ఏతాన్యద్భుతకల్పాని దృష్ట్వాఽహం భృశవిస్మితా। చేష్టితాని విశాలాక్షి బాహుకస్య సమీపతః
బాహుకుడు చేసిన ఈ అద్భుతమైన కార్యాలను చూసి, విశాలమైన కళ్లవాడా, నేను ఎంతో ఆశ్చర్యపోయాను.
దమయన్తీ తు తచ్ఛ్రుత్వా పుణ్యశ్లోకస్య చేష్టితమ్। అమన్యత నలం ప్రాప్తం కర్మచేష్టాభిసూచితమ్
ఈ పుణ్యశ్లోకుని కార్యాలను విని, దమయంతి, అతని ప్రవర్తన ద్వారా నలుడు దొరికాడని భావించింది.
సా శఙ్కమానా భర్తారం నలం బాహుకరూపిణమ్। కేశినీం శ్లక్ష్ణయా వాచా రుదన్తీ పునరబ్రవీత్
తన భర్త నలుడు బాహుకుడి రూపంలో ఉన్నాడేమో అని అనుమానించి, కన్నీళ్లు పెట్టుకుంటూ, మృదువైన మాటల్లో మళ్లీ ఆ కేశినిని ఇలా అడిగింది.
పునర్గచ్ఛ ప్రమత్తస్య బాహుకస్యోపసంస్కృతమ్। మహానసాచ్ఛ్రితం మాంసమానయస్వేహ భామిని
అమ్మాయీ, మళ్లీ వెళ్ళి, బాహుకుడు అశ్రద్ధగా వంటగదిలో ఉన్నప్పుడు అతనికోసం సిద్ధం చేసిన మాంసాన్ని తీసుకురా.
సా దృష్ట్వాబాహుకే వ్యగ్రే తన్మాంసమపకృష్య చ। అత్యుష్ణమేవ త్వరితా తత్క్షణాత్ప్రియకారిణీ। దమయన్త్యై తతః ప్రాదాత్కేశినీ కురునన్దన
కేశిని బాహుకుడు బిజీగా ఉన్నాడని చూసి, ఆ మాంసాన్ని వేడిగా ఉండగానే త్వరగా తీసుకుని, దమయంతిని సంతోషపెట్టాలని ఆ క్షణంలోనే ఆమెకు ఇచ్చింది.
సాఽశితా నలసిద్ధస్ మాంసస్య బహుశః పురా। ప్రాశ్య మత్వా నలం సూతం ప్రాక్రోశద్భృశదుఃఖితా
నలుడు వండిన మాంసాన్ని ఎన్నోసార్లు తిన్న దమయంతి, అది రుచి చూసి, బాహుకుడు నలుడేనని అనుకుని, తీవ్రమైన బాధతో ఏడ్చింది.