ఋతుపర్ణే గతే రాజన్వార్ష్ణేయసహితే నృపే। బాహుకో రథమాదాయ రథశాలాముపాగమత్
ఋతుపర్ణుడు వృష్ణేయుడితో కలిసి వెళ్లిన తరువాత, బాహుకుడు రథాన్ని తీసుకుని రథశాలవైపు వెళ్లాడు.
స మోచయిత్వా తానశ్వానుపచర్య చ శాస్త్రతః। స్వయం చైతాన్సమాశ్వాస్య రథోపస్థ ఉపావిశత్
అతడు గుర్రాలను విడదీయగా, శాస్త్రోక్తంగా వాటిని చూసుకున్నాడు. తానే స్వయంగా వాటిని ఓదార్చి, రథంలో కూర్చున్నాడు.
దమయన్త్యపి శోకార్తా దృష్ట్వా భాగస్వరిం నృపమ్। సూతపుత్రం చ వార్ష్ణేయం బాహుకం చ తథావిధమ్
దమయంతి కూడా బాధతో ఉన్నప్పుడు, భాగస్వమిని అనే రాజును, సూతపుత్రుడిని, వృష్ణిని, అలాగే బాహుకుడిని అలా చూసింది.
చిన్తయామాస వైదర్భీ కస్యైష రథనిఃస్వనః। నలస్యేవ మహానాసీన్న చ పశ్యామి నైషధమ్
వైదర్భి తనలో తాను ఆలోచించింది — 'ఈ రథం శబ్దం ఎవరిది? నాళుడి రథం శబ్దం ఇంత గొప్పగా ఉండేది, కాని ఇప్పుడు నైషధుడిని కనిపెట్టలేకపోతున్నాను.'
వార్ష్ణోయేన భవేన్నూనం విద్యా సైవోపశిక్షితా। తేనాద్య రథనిర్ఘోషో నలస్యేవ మహానభూత్
'ఈ వృష్ణి ఆ నైపుణ్యాన్ని నేర్చుకున్నాడేమో. అందుకే ఈ రోజు రథం శబ్దం నాళుడిదిలా గొప్పగా వినిపిస్తోంది.'
కఆహోస్విదృతుపర్ణోఽపి యథా రాజా నలస్యథా। యథాఽయంరథనిర్ఘోషో నైషధస్యేవ లక్ష్యతే
'లేదేమో, రుతుపర్ణుడే నాళుడిలా మారిపోయాడేమో. ఎందుకంటే ఈ రథం శబ్దం నైషధుడిదిలా అనిపిస్తోంది.'
ఏవం సా తర్కయిత్వా తు దమయన్తీ విశాంపతే। దూతీం ప్రస్థాపయామాస నైషధాన్వేషణే శుభా
ఇలా ఆలోచించిన దమయంతి, ఓ రాజా, నైషధుడిని వెతికేందుకు తన విశ్వసనీయమైన దూతను పంపింది.
గచ్ఛ కేశిని జానీహి క ఏష రథవాహకః। ఉపవిష్టో రథోపస్థే వికృతో హ్రస్వబాహుకః
'కేశిని, నీవు వెళ్లి, ఆ రథాన్ని నడిపే వాడెవరో తెలుసుకో. రథంపై కూర్చుని ఉన్న, వంకరగా, చిన్న చేతులతో ఉన్న బాహుకుడెవరో చూడి రా.'
అభ్యేత్య కుశలం భద్రే మృదుపూర్వంసమాహితా। పృచ్ఛేథాః పురుషే హ్యేనం యథాతత్త్వమనిన్దితే
'అమ్మా, నీవు అతని దగ్గరికి వెళ్లి, మృదువుగా, మర్యాదగా, జాగ్రత్తగా నిజాన్ని అడుగు.'
అత్ర మే మహతీ శఙ్కా భవేదేష నలో నృపః। యథాచ మనసస్తుష్టిర్హృదయస్య చ నిర్వృతిః
'నాకు పెద్ద అనుమానం ఉంది — ఇతనే నాళుడు అయి ఉండవచ్చు. ఎందుకంటే నా మనసు సంతృప్తిగా ఉంది, హృదయానికి శాంతి కలుగుతోంది.'
బ్రూయాశ్చైనం కథాన్తే త్వం పర్ణాదవచనం యథా। ప్రతివాక్యం చ సుశ్రోణి బుద్ధ్యేథాస్త్వమనిన్దితే
'మాటల చివరలో, ఆ పత్రంలో ఉన్న మాటలను అతనితో చెప్పు. అతను ఏమి సమాధానం చెప్తాడో జాగ్రత్తగా విను, నిందలేని సుందరిగా.'
ఏవం సమాహితా గత్వా దూతీ బాహుకమబ్రవీత్। దమయన్త్యపి కల్యాణీ ప్రాసాదస్థాఽనవ్వైక్షత
ఆ దూత నిర్ణయంగా వెళ్లి బాహుకుడితో మాట్లాడింది. ఆ సమయంలో దమయంతి, ఆ కల్యాణి, ప్రాసాదంపై నుండి చూస్తూ ఉండింది.
స్వాగతం తే మనుష్యేన్ద్ర కుశలం తే బ్రవీమ్యహమ్। దమయన్త్యా వచః సాధు నిబోధ పురుషర్షభ
'మానవులలో శ్రేష్ఠుడా, నీకు స్వాగతం. నీకు శుభాకాంక్షలు చెబుతున్నాను. దమయంతి మాటలు విను, పురుషశ్రేష్ఠుడా.'
కదా వై ప్రస్థితా యూయం కిమర్థమిహ చాగతాః। తత్త్వం బ్రూహి యథాన్యాయం వైదర్భీ శ్రోతుమిచ్ఛతి
'మీరు ఎప్పుడు బయలుదేరారు? ఏ కారణంతో ఇక్కడికి వచ్చారు? నిజాన్ని చెప్పు, ఎందుకంటే వైదర్భి తెలుసుకోవాలని ఉంది.'
శ్రుతః స్వయంవరో రాజ్ఞా కోసలేన మహాత్మనా। ద్వితీయో దమయన్త్యా వై భవితా శ్వ ఇతి ద్విజాత్
'కోసల రాజు స్వయంవరం జరుగుతుందని వార్త వచ్చింది. రేపు దమయంతికి రెండవ స్వయంవరం జరుగుతుందని అందరికీ తెలిసింది.'
శ్రుత్వైతత్ప్రస్థితో రాజా శతయోజనయాయిభిః। హయైర్వాతజవైర్ముఖ్యైరహమస్య చ సారథిః
'ఈ విషయం విని, రాజు వంద యోజనల దూరం పరుగెత్తే, గాలిలా వేగంగా పరుగెత్తే గుర్రాలతో బయలుదేరాడు. నేను అతని రథసారధిని.'
అథ యోసౌ తృతీయో వః స కుతః కస్య వా పునః। త్వం చ కస్య కథం చేదంత్వయి కర్మ సమాహితమ్
'మీతో ఉన్న మూడవ వ్యక్తి ఎవరు? వారు ఎవరి వారు? మరి నీవు ఎవరి వాడవు? నీకు ఈ పని ఎలా వచ్చింది?'
పుణ్యశ్లోకస్య వై సూతో వార్ష్ణేయ ఇతి విశ్రతః। స నలే విద్రుతే భద్రేభాగస్వరిముపస్థితః
'పుణ్యశ్లోకుడి సారధి వర్ష్ణేయుడిగా ప్రసిద్ధి. నాళుడు పారిపోయినప్పుడు, అతను భాగస్వమిని వద్దకు వెళ్లాడు.'
అహమప్యశ్వకుశలః సూతత్వే చ ప్రతిష్ఠితః। ఋతుపర్ణేన సారథ్యే భోజనే చ వృతః స్వయమ్
'నేను కూడా గుర్రాలపై నైపుణ్యం కలవాడిని. సారధిగా పేరు తెచ్చుకున్నాను. రుతుపర్ణుడు నన్ను రథసారధిగా, వంటవాడిగా స్వయంగా ఎన్నుకున్నాడు.'
అథ జానాతి వార్ష్ణేయః క్వను రాజా నలో గతః। కథం చ త్వయి వా తేన కథితం స్యాత్తు బాహుక
'వర్ష్ణేయుడు నాళు రాజు ఎక్కడికి వెళ్లాడో తెలుసా? అతను నీతో ఈ విషయం గురించి ఎప్పుడైనా చెప్పాడా, బాహుకా?'
ఇహైవ పుత్రౌ నిక్షిప్య నలస్య ప్రియదర్శనౌ। గతస్తతో యథాకామం నైష జానాతి నైషధమ్
ఇక్కడే నళుని ఇద్దరు అందమైన కుమారులను వదిలేసి, అతడు తన ఇష్టానుసారం వెళ్లిపోయాడు; ఈ నిషధుడు ఆ విషయం తెలియదు.
న చాన్యః పురుషః కశ్చిన్నలం వేత్తి యశస్విని। గూఢశ్చరతి లోకేఽస్మిన్నష్టరూపో మహీపతిః
ఓ మహిళా! నళుని గురించి ఇంకెవరూ తెలియరు; రాజు ఈ లోకంలో ఎవరికీ తెలియకుండా, తన రూపాన్ని కోల్పోయి తిరుగుతున్నాడు.
ఆత్మైవ తు నలం వేద యా చాస్య తదనన్తరా। న హి వై స్వాని లిఙ్గాని నలం శంసన్తి కర్హిచిత్
నిజంగా, నళుని గురించి అతడే, అతడికి అత్యంత సన్నిహితురాలైన ఆమె మాత్రమే తెలుసు; ఎందుకంటే అతని లక్షణాలు ఎప్పుడూ నళుని బయటపెట్టవు.
యోసావయోధ్యాం ప్రథమం గతోసౌ బ్రాహ్మణస్తదా। ఇమాని నారీవాక్యాని కథయానః పునఃపునః
అయోధ్యకు ముందుగా వెళ్లిన ఆ బ్రాహ్మణుడు, ఆ మహిళ మాటలను పదే పదే చెప్పేవాడు.
క్వను త్వం కితవ చ్ఛిత్త్వా వస్త్రార్ధం ప్రస్థితో మమ। ఉత్సృజ్య విపినే సుప్తామనురక్తాం ప్రియాం ప్రియ
ఓ జూదగ, నీవు నా వస్త్రాన్ని అర్ధంగా కోసి, నన్ను అడవిలో నిద్రిస్తున్న నా ప్రియమైన భార్యను వదిలేసి ఎక్కడికి వెళ్లిపోయావు?
సా వై యథా సమాదిష్టా తథాఽఽస్తే త్వత్ప్రతీక్షిణీ। దహ్యమానా దివారాత్రౌ వస్త్రార్ధేనాభిసంవృతా
ఆమె నీకు చెప్పినట్లు, నిన్ను ఎదురుచూస్తూ, రాత్రింబవళ్ళు తపిస్తూ, అర్ధ వస్త్రమే కప్పుకుని ఉంది.
తస్యా రుదనత్యాః సతతం తేన దుఃఖేన పార్థివ। ప్రసాదం కురు మే వీర ప్రతివాక్యం వదస్వ చ
ఆమె ఎప్పుడూ ఏడుస్తూ, ఆ బాధతో, ఓ రాజా! నీ దయ కోరుతోంది, ఓ వీరా! నీవు ఆమెకు సమాధానం చెప్పమని అడుగుతోంది.
తస్యాస్తత్ప్రియమాఖ్యానం ప్రవదస్వ మహామతే। తదేవ వాక్యం వైదర్భీ శ్రోతుమిచ్ఛన్త్యనిన్దితా
నీకు ప్రియమైన ఆ మాటను, ఓ మహామతి! ఆమెకు చెప్పు; అదే మాటను వైదర్భి, అపవాదం లేని ఆవిడ, వినాలని కోరుకుంటోంది.
ఏతచ్ఛ్రుత్వా ప్రతివచస్తస్య దత్తం త్వయా కిల। యత్పురా తత్పునస్త్వత్తో వైదర్భీ శ్రోతుమిచ్ఛతి
ఇది విని, నీవు ఒకసారి ఆమెకు సమాధానం ఇచ్చావు; ఇప్పుడు మళ్ళీ అదే మాటను నీ నుండి వినాలని వైదర్భి కోరుతోంది.
ఏవముక్తస్య కేశిన్యా నలస్య కురునన్దన। హృదయం వ్యథితం చాసీదశ్రుపూర్ణే చ లోచనే
కేశినీ ఈ మాటలు చెప్పినప్పుడు, ఓ కురునందనా! నళుని హృదయం బాధతో నిండిపోయింది, అతని కన్నులు కన్నీళ్లతో తడిసిపోయాయి.