తం భీమః ప్రతిజగ్రాహ పూజయా పరయా ముదా। స తేన పూజితో రాజ్ఞా ఋతుపర్ణో నరాధిపః
భీముడు అతడిని ఎంతో గౌరవంతో, ఆనందంగా ఆతిథ్యం ఇచ్చాడు. రాజు ఇచ్చిన ఆ గౌరవానికి ఋతుపర్ణుడు సంతోషించాడు.
స తత్ర కుణ్డినే రమ్యే వసమానో మహీపతిః। న చ కించిత్తదాఽపశ్యత్ప్రేక్షమాణో ముహుర్ముహుః। స తు రాజ్ఞా సమాగమ్య విదర్భపతినా తదా
ఆ రాజు, అందమైన కుండిన నగరంలో నివసిస్తూ, ఎన్ని సార్లు చూసినా ఏమీ కనిపించలేదు. కానీ, ఆ సమయంలో విదర్భాధిపతిని కలుసుకున్నాడు.
కిం కార్యం స్వాగతం తేఽస్తు రాజ్ఞా పృష్టః స భారత। నాభిజజ్ఞే స నృపతిర్దుహిత్రర్థే సమాగతమ్
రాజు అడిగాడు: 'ఏం పని? స్వాగతం.' అని. కానీ, అతడు కుమార్తె కోసం వచ్చానని చెప్పలేదు.
ఋతుపర్ణోపి రాజా స ధీమాన్సత్యపరాక్రమః। రాజానం రాజపుత్రం వా న స్మ పశ్యతి కంచన
ఆ ధీరుడు, సత్యవంతుడు అయిన ఋతుపర్ణుడు అక్కడ ఏ రాజునీ, ఏ యువరాజునీ చూడలేదు.
నైవ స్వయంవరకథాం న చ విప్రసమాగమమ్। `న చాన్యం కంచిదారమ్భం స్వయంవరవిధిం ప్రతి
అక్కడ స్వయంవర సంగతీ, బ్రాహ్మణుల సమాగమమూ, స్వయంవరానికి సంబంధించిన మరే ఇతర కార్యమూ వినిపించలేదు.
తతో విగణయద్రాజా మనసా కోసలాధిపః। ఆగతోస్మీత్యువాచైనం భవన్తమభివాదుకః
అప్పుడు కోసల రాజు తనలోతానూ ఆలోచించి, 'నేను వచ్చాను' అని నమస్కరించి పలికాడు.
రాజాపి చ స్మయన్భీమో మనసా సమచిన్తయత్। అధికం యోజనశతం తస్యాగమనకారణమ్। గ్రామాన్బహూనతిక్రమ్య నాధ్యగచ్ఛద్యథాతథమ్
భీముడు చిరునవ్వుతో తనలో తానే అనుకున్నాడు: 'ఇంత దూరంగా, వంద యోజనలకు పైగా ప్రయాణించి, ఎన్నో గ్రామాలు దాటి వచ్చాడు. అయినా, ఆశించినదాన్ని ఇక్కడ కనుగొనలేదు.'
అల్పకార్యం వినిర్దిష్టం తస్యాగమనకారణమ్। పశ్చాదుదర్కే జ్ఞాస్యాప్రి కారణం యద్భవిష్యతి
అతని రాకకి చిన్న పని కారణంగా వచ్చానని చెప్పారు. కానీ, తరువాత కాలంలో నిజమైన కారణం తెలుస్తుంది.
నైతదేవం స నృపతిస్తం సత్కృత్య వ్యసర్జయత్। విశ్రామ్యతామిత్యువాచ క్లాన్తోసీతి పునఃపునః
రాజు అతడిని గౌరవించి, 'నీవు అలసిపోయావు, విశ్రాంతి తీసుకో' అని మళ్లీ మళ్లీ చెప్పి పంపించాడు.
స సత్కృతః ప్రహృష్టాత్మా ప్రీతః ప్రీతేన పార్థివః। రాజప్రేష్యైరనుగతో దిష్టం వేశ్మ సమావిశత్
ఆతిథ్యం పొందిన రాజు, ఆనందంగా, సంతోషంతో, రాజు పంపిన సేవకులతో కలిసి, చెప్పిన ఇంట్లోకి ప్రవేశించాడు.
ఋతుపర్ణే గతే రాజన్వార్ష్ణేయసహితే నృపే। బాహుకో రథమాదాయ రథశాలాముపాగమత్
ఋతుపర్ణుడు వృష్ణేయుడితో కలిసి వెళ్లిన తరువాత, బాహుకుడు రథాన్ని తీసుకుని రథశాలవైపు వెళ్లాడు.
స మోచయిత్వా తానశ్వానుపచర్య చ శాస్త్రతః। స్వయం చైతాన్సమాశ్వాస్య రథోపస్థ ఉపావిశత్
అతడు గుర్రాలను విడదీయగా, శాస్త్రోక్తంగా వాటిని చూసుకున్నాడు. తానే స్వయంగా వాటిని ఓదార్చి, రథంలో కూర్చున్నాడు.
దమయన్త్యపి శోకార్తా దృష్ట్వా భాగస్వరిం నృపమ్। సూతపుత్రం చ వార్ష్ణేయం బాహుకం చ తథావిధమ్
దమయంతి కూడా బాధతో ఉన్నప్పుడు, భాగస్వమిని అనే రాజును, సూతపుత్రుడిని, వృష్ణిని, అలాగే బాహుకుడిని అలా చూసింది.
చిన్తయామాస వైదర్భీ కస్యైష రథనిఃస్వనః। నలస్యేవ మహానాసీన్న చ పశ్యామి నైషధమ్
వైదర్భి తనలో తాను ఆలోచించింది — 'ఈ రథం శబ్దం ఎవరిది? నాళుడి రథం శబ్దం ఇంత గొప్పగా ఉండేది, కాని ఇప్పుడు నైషధుడిని కనిపెట్టలేకపోతున్నాను.'
వార్ష్ణోయేన భవేన్నూనం విద్యా సైవోపశిక్షితా। తేనాద్య రథనిర్ఘోషో నలస్యేవ మహానభూత్
'ఈ వృష్ణి ఆ నైపుణ్యాన్ని నేర్చుకున్నాడేమో. అందుకే ఈ రోజు రథం శబ్దం నాళుడిదిలా గొప్పగా వినిపిస్తోంది.'
కఆహోస్విదృతుపర్ణోఽపి యథా రాజా నలస్యథా। యథాఽయంరథనిర్ఘోషో నైషధస్యేవ లక్ష్యతే
'లేదేమో, రుతుపర్ణుడే నాళుడిలా మారిపోయాడేమో. ఎందుకంటే ఈ రథం శబ్దం నైషధుడిదిలా అనిపిస్తోంది.'
ఏవం సా తర్కయిత్వా తు దమయన్తీ విశాంపతే। దూతీం ప్రస్థాపయామాస నైషధాన్వేషణే శుభా
ఇలా ఆలోచించిన దమయంతి, ఓ రాజా, నైషధుడిని వెతికేందుకు తన విశ్వసనీయమైన దూతను పంపింది.
గచ్ఛ కేశిని జానీహి క ఏష రథవాహకః। ఉపవిష్టో రథోపస్థే వికృతో హ్రస్వబాహుకః
'కేశిని, నీవు వెళ్లి, ఆ రథాన్ని నడిపే వాడెవరో తెలుసుకో. రథంపై కూర్చుని ఉన్న, వంకరగా, చిన్న చేతులతో ఉన్న బాహుకుడెవరో చూడి రా.'
అభ్యేత్య కుశలం భద్రే మృదుపూర్వంసమాహితా। పృచ్ఛేథాః పురుషే హ్యేనం యథాతత్త్వమనిన్దితే
'అమ్మా, నీవు అతని దగ్గరికి వెళ్లి, మృదువుగా, మర్యాదగా, జాగ్రత్తగా నిజాన్ని అడుగు.'
అత్ర మే మహతీ శఙ్కా భవేదేష నలో నృపః। యథాచ మనసస్తుష్టిర్హృదయస్య చ నిర్వృతిః
'నాకు పెద్ద అనుమానం ఉంది — ఇతనే నాళుడు అయి ఉండవచ్చు. ఎందుకంటే నా మనసు సంతృప్తిగా ఉంది, హృదయానికి శాంతి కలుగుతోంది.'
బ్రూయాశ్చైనం కథాన్తే త్వం పర్ణాదవచనం యథా। ప్రతివాక్యం చ సుశ్రోణి బుద్ధ్యేథాస్త్వమనిన్దితే
'మాటల చివరలో, ఆ పత్రంలో ఉన్న మాటలను అతనితో చెప్పు. అతను ఏమి సమాధానం చెప్తాడో జాగ్రత్తగా విను, నిందలేని సుందరిగా.'
ఏవం సమాహితా గత్వా దూతీ బాహుకమబ్రవీత్। దమయన్త్యపి కల్యాణీ ప్రాసాదస్థాఽనవ్వైక్షత
ఆ దూత నిర్ణయంగా వెళ్లి బాహుకుడితో మాట్లాడింది. ఆ సమయంలో దమయంతి, ఆ కల్యాణి, ప్రాసాదంపై నుండి చూస్తూ ఉండింది.
స్వాగతం తే మనుష్యేన్ద్ర కుశలం తే బ్రవీమ్యహమ్। దమయన్త్యా వచః సాధు నిబోధ పురుషర్షభ
'మానవులలో శ్రేష్ఠుడా, నీకు స్వాగతం. నీకు శుభాకాంక్షలు చెబుతున్నాను. దమయంతి మాటలు విను, పురుషశ్రేష్ఠుడా.'
కదా వై ప్రస్థితా యూయం కిమర్థమిహ చాగతాః। తత్త్వం బ్రూహి యథాన్యాయం వైదర్భీ శ్రోతుమిచ్ఛతి
'మీరు ఎప్పుడు బయలుదేరారు? ఏ కారణంతో ఇక్కడికి వచ్చారు? నిజాన్ని చెప్పు, ఎందుకంటే వైదర్భి తెలుసుకోవాలని ఉంది.'
శ్రుతః స్వయంవరో రాజ్ఞా కోసలేన మహాత్మనా। ద్వితీయో దమయన్త్యా వై భవితా శ్వ ఇతి ద్విజాత్
'కోసల రాజు స్వయంవరం జరుగుతుందని వార్త వచ్చింది. రేపు దమయంతికి రెండవ స్వయంవరం జరుగుతుందని అందరికీ తెలిసింది.'
శ్రుత్వైతత్ప్రస్థితో రాజా శతయోజనయాయిభిః। హయైర్వాతజవైర్ముఖ్యైరహమస్య చ సారథిః
'ఈ విషయం విని, రాజు వంద యోజనల దూరం పరుగెత్తే, గాలిలా వేగంగా పరుగెత్తే గుర్రాలతో బయలుదేరాడు. నేను అతని రథసారధిని.'
అథ యోసౌ తృతీయో వః స కుతః కస్య వా పునః। త్వం చ కస్య కథం చేదంత్వయి కర్మ సమాహితమ్
'మీతో ఉన్న మూడవ వ్యక్తి ఎవరు? వారు ఎవరి వారు? మరి నీవు ఎవరి వాడవు? నీకు ఈ పని ఎలా వచ్చింది?'
పుణ్యశ్లోకస్య వై సూతో వార్ష్ణేయ ఇతి విశ్రతః। స నలే విద్రుతే భద్రేభాగస్వరిముపస్థితః
'పుణ్యశ్లోకుడి సారధి వర్ష్ణేయుడిగా ప్రసిద్ధి. నాళుడు పారిపోయినప్పుడు, అతను భాగస్వమిని వద్దకు వెళ్లాడు.'
అహమప్యశ్వకుశలః సూతత్వే చ ప్రతిష్ఠితః। ఋతుపర్ణేన సారథ్యే భోజనే చ వృతః స్వయమ్
'నేను కూడా గుర్రాలపై నైపుణ్యం కలవాడిని. సారధిగా పేరు తెచ్చుకున్నాను. రుతుపర్ణుడు నన్ను రథసారధిగా, వంటవాడిగా స్వయంగా ఎన్నుకున్నాడు.'
అథ జానాతి వార్ష్ణేయః క్వను రాజా నలో గతః। కథం చ త్వయి వా తేన కథితం స్యాత్తు బాహుక
'వర్ష్ణేయుడు నాళు రాజు ఎక్కడికి వెళ్లాడో తెలుసా? అతను నీతో ఈ విషయం గురించి ఎప్పుడైనా చెప్పాడా, బాహుకా?'