యది వై తస్య వీరస్య హాహ్వోర్నాద్యాహమన్తరమ్। ప్రవిశామి సుఖస్పర్శం నభవిష్యామ్యసంశయమ్
ఈ రోజు ఆ వీరుని మృదువైన భుజాల ఆలింగనం పొందకపోతే, నేను తప్పక బ్రతకను—ఇందులో సందేహం లేదు.
యది మాం మేఘనిర్ఘోషో నోపగచ్ఛతి నైషధః। అద్య చామీకరప్రఖ్యం ప్రవేక్ష్యామి హుతాశనమ్
మేఘధ్వని లాంటి రథధ్వని కలిగిన నలుడు ఈ రోజు నన్ను చేరకపోతే, నేను బంగారం లా మెరిసే అగ్నిలోకి ప్రవేశిస్తాను.
యది మాం సింహవిక్రాన్తో మత్తవారణవిక్రమః। నాభిగచ్ఛతిరాజేన్ద్రో వినఙ్క్ష్యామి న సంశయః
సింహపోరు, మత్తయిన ఏనుగు వలె ఉన్న రాజు నన్ను చేరకపోతే, నేను తప్పక నశిస్తాను—ఇందులో సందేహం లేదు.
న స్మరామ్యనృతం కించిన్న స్మరామ్యపకారతామ్। న చ పర్యుషితం వాక్యం స్వైరేష్వపి మహాత్మనః
ఆ మహాత్ముడు ఎప్పుడూ అబద్ధం చెప్పలేదు, ఎప్పుడూ అపకారం చేయలేదు, సరదాగా అయినా కఠినమైన మాటలు మాట్లాడలేదు—ఇది నాకు గుర్తు.
ప్రభుః క్షమావాన్వీరశ్చ దాతా చాప్యధికో నృపైః। అహో నీచానువర్తీ చ క్లీబవన్మమ నైషధ
అతడు ప్రభువు, ఓర్పు కలవాడు, ధైర్యవంతుడు, ఇతర రాజులకంటే ఎక్కువగా దానం చేసే వాడు. అయినా, నా నలుడు ఇప్పుడు నీచులను అనుసరిస్తూ, ధైర్యం లేని వాడిలా మారిపోయాడు అనిపిస్తోంది.
గుణాంస్తస్య స్మరన్త్యా మే తత్పరాయా దివానిశమ్। హృదయం దీర్యత ఇదం శోకాత్ప్రియవినాకృతమ్
అతని మంచితనాన్ని, నేను పూర్తిగా అతనిపైనే మనసు పెట్టుకున్నాను కాబట్టి, రాత్రింబవళ్ళూ గుర్తు చేసుకుంటూ ఉంటే, ప్రియుడు లేకపోవడం వల్ల నా హృదయం దుఃఖంతో చీలిపోతుంది.
ఏవం విలపమానా సా నష్టసంజ్ఞేవ భారత। ఆరురోహ మహద్వేశ్మ పుణ్యశ్లోకదిదృక్షయా
ఇలా విలపిస్తూ, ఆమె తానెరుగకుండానే మూర్ఛించినట్టు అయింది. పుణ్యశ్లోకుడైన అతడిని చూడాలని ఆశతో, ఆ మహా భవనంపైకి ఎక్కింది.
తతో మధ్యమకక్షాయాం దదర్శ రథమాస్థితమ్। ఋతుపర్ణం మహీపాలం సహవార్ష్ణేయబాహుకమ్
ఆ మధ్య గదిలో, ఆమె రథంలో కూర్చున్న కౌసల్య దేశాధిపతి ఋతుపర్ణుడిని, వృష్ణివంశానికి చెందిన బాహుకుడితో కలిసి చూసింది.
తతోఽవతీర్య వార్ష్ణఏయో బాహుకశ్చ రథోత్తమాత్। హయాంస్తానవముచ్యాథ స్థాపయామాసతూ రథమ్
అప్పుడా వృష్ణేయుడు, బాహుకుడు ఇద్దరూ ఆ ఉత్తమ రథం నుండి దిగారు. గుర్రాలను విడదీయగా, రథాన్ని అక్కడే నిలిపారు.
సోఽవతీర్య రథోపస్థాదృతుపర్ణో నరాధిపః। ఉపతస్థే మహారాజం భీమం భీమపరాక్రమమ్
ఆ తర్వాత ఋతుపర్ణుడు రథం నుండి దిగి, మహాపరాక్రమశాలి భీముడి వద్దకు వెళ్లాడు.
తం భీమః ప్రతిజగ్రాహ పూజయా పరయా ముదా। స తేన పూజితో రాజ్ఞా ఋతుపర్ణో నరాధిపః
భీముడు అతడిని ఎంతో గౌరవంతో, ఆనందంగా ఆతిథ్యం ఇచ్చాడు. రాజు ఇచ్చిన ఆ గౌరవానికి ఋతుపర్ణుడు సంతోషించాడు.
స తత్ర కుణ్డినే రమ్యే వసమానో మహీపతిః। న చ కించిత్తదాఽపశ్యత్ప్రేక్షమాణో ముహుర్ముహుః। స తు రాజ్ఞా సమాగమ్య విదర్భపతినా తదా
ఆ రాజు, అందమైన కుండిన నగరంలో నివసిస్తూ, ఎన్ని సార్లు చూసినా ఏమీ కనిపించలేదు. కానీ, ఆ సమయంలో విదర్భాధిపతిని కలుసుకున్నాడు.
కిం కార్యం స్వాగతం తేఽస్తు రాజ్ఞా పృష్టః స భారత। నాభిజజ్ఞే స నృపతిర్దుహిత్రర్థే సమాగతమ్
రాజు అడిగాడు: 'ఏం పని? స్వాగతం.' అని. కానీ, అతడు కుమార్తె కోసం వచ్చానని చెప్పలేదు.
ఋతుపర్ణోపి రాజా స ధీమాన్సత్యపరాక్రమః। రాజానం రాజపుత్రం వా న స్మ పశ్యతి కంచన
ఆ ధీరుడు, సత్యవంతుడు అయిన ఋతుపర్ణుడు అక్కడ ఏ రాజునీ, ఏ యువరాజునీ చూడలేదు.
నైవ స్వయంవరకథాం న చ విప్రసమాగమమ్। `న చాన్యం కంచిదారమ్భం స్వయంవరవిధిం ప్రతి
అక్కడ స్వయంవర సంగతీ, బ్రాహ్మణుల సమాగమమూ, స్వయంవరానికి సంబంధించిన మరే ఇతర కార్యమూ వినిపించలేదు.
తతో విగణయద్రాజా మనసా కోసలాధిపః। ఆగతోస్మీత్యువాచైనం భవన్తమభివాదుకః
అప్పుడు కోసల రాజు తనలోతానూ ఆలోచించి, 'నేను వచ్చాను' అని నమస్కరించి పలికాడు.
రాజాపి చ స్మయన్భీమో మనసా సమచిన్తయత్। అధికం యోజనశతం తస్యాగమనకారణమ్। గ్రామాన్బహూనతిక్రమ్య నాధ్యగచ్ఛద్యథాతథమ్
భీముడు చిరునవ్వుతో తనలో తానే అనుకున్నాడు: 'ఇంత దూరంగా, వంద యోజనలకు పైగా ప్రయాణించి, ఎన్నో గ్రామాలు దాటి వచ్చాడు. అయినా, ఆశించినదాన్ని ఇక్కడ కనుగొనలేదు.'
అల్పకార్యం వినిర్దిష్టం తస్యాగమనకారణమ్। పశ్చాదుదర్కే జ్ఞాస్యాప్రి కారణం యద్భవిష్యతి
అతని రాకకి చిన్న పని కారణంగా వచ్చానని చెప్పారు. కానీ, తరువాత కాలంలో నిజమైన కారణం తెలుస్తుంది.
నైతదేవం స నృపతిస్తం సత్కృత్య వ్యసర్జయత్। విశ్రామ్యతామిత్యువాచ క్లాన్తోసీతి పునఃపునః
రాజు అతడిని గౌరవించి, 'నీవు అలసిపోయావు, విశ్రాంతి తీసుకో' అని మళ్లీ మళ్లీ చెప్పి పంపించాడు.
స సత్కృతః ప్రహృష్టాత్మా ప్రీతః ప్రీతేన పార్థివః। రాజప్రేష్యైరనుగతో దిష్టం వేశ్మ సమావిశత్
ఆతిథ్యం పొందిన రాజు, ఆనందంగా, సంతోషంతో, రాజు పంపిన సేవకులతో కలిసి, చెప్పిన ఇంట్లోకి ప్రవేశించాడు.
ఋతుపర్ణే గతే రాజన్వార్ష్ణేయసహితే నృపే। బాహుకో రథమాదాయ రథశాలాముపాగమత్
ఋతుపర్ణుడు వృష్ణేయుడితో కలిసి వెళ్లిన తరువాత, బాహుకుడు రథాన్ని తీసుకుని రథశాలవైపు వెళ్లాడు.
స మోచయిత్వా తానశ్వానుపచర్య చ శాస్త్రతః। స్వయం చైతాన్సమాశ్వాస్య రథోపస్థ ఉపావిశత్
అతడు గుర్రాలను విడదీయగా, శాస్త్రోక్తంగా వాటిని చూసుకున్నాడు. తానే స్వయంగా వాటిని ఓదార్చి, రథంలో కూర్చున్నాడు.
దమయన్త్యపి శోకార్తా దృష్ట్వా భాగస్వరిం నృపమ్। సూతపుత్రం చ వార్ష్ణేయం బాహుకం చ తథావిధమ్
దమయంతి కూడా బాధతో ఉన్నప్పుడు, భాగస్వమిని అనే రాజును, సూతపుత్రుడిని, వృష్ణిని, అలాగే బాహుకుడిని అలా చూసింది.
చిన్తయామాస వైదర్భీ కస్యైష రథనిఃస్వనః। నలస్యేవ మహానాసీన్న చ పశ్యామి నైషధమ్
వైదర్భి తనలో తాను ఆలోచించింది — 'ఈ రథం శబ్దం ఎవరిది? నాళుడి రథం శబ్దం ఇంత గొప్పగా ఉండేది, కాని ఇప్పుడు నైషధుడిని కనిపెట్టలేకపోతున్నాను.'
వార్ష్ణోయేన భవేన్నూనం విద్యా సైవోపశిక్షితా। తేనాద్య రథనిర్ఘోషో నలస్యేవ మహానభూత్
'ఈ వృష్ణి ఆ నైపుణ్యాన్ని నేర్చుకున్నాడేమో. అందుకే ఈ రోజు రథం శబ్దం నాళుడిదిలా గొప్పగా వినిపిస్తోంది.'
కఆహోస్విదృతుపర్ణోఽపి యథా రాజా నలస్యథా। యథాఽయంరథనిర్ఘోషో నైషధస్యేవ లక్ష్యతే
'లేదేమో, రుతుపర్ణుడే నాళుడిలా మారిపోయాడేమో. ఎందుకంటే ఈ రథం శబ్దం నైషధుడిదిలా అనిపిస్తోంది.'
ఏవం సా తర్కయిత్వా తు దమయన్తీ విశాంపతే। దూతీం ప్రస్థాపయామాస నైషధాన్వేషణే శుభా
ఇలా ఆలోచించిన దమయంతి, ఓ రాజా, నైషధుడిని వెతికేందుకు తన విశ్వసనీయమైన దూతను పంపింది.
గచ్ఛ కేశిని జానీహి క ఏష రథవాహకః। ఉపవిష్టో రథోపస్థే వికృతో హ్రస్వబాహుకః
'కేశిని, నీవు వెళ్లి, ఆ రథాన్ని నడిపే వాడెవరో తెలుసుకో. రథంపై కూర్చుని ఉన్న, వంకరగా, చిన్న చేతులతో ఉన్న బాహుకుడెవరో చూడి రా.'
అభ్యేత్య కుశలం భద్రే మృదుపూర్వంసమాహితా। పృచ్ఛేథాః పురుషే హ్యేనం యథాతత్త్వమనిన్దితే
'అమ్మా, నీవు అతని దగ్గరికి వెళ్లి, మృదువుగా, మర్యాదగా, జాగ్రత్తగా నిజాన్ని అడుగు.'
అత్ర మే మహతీ శఙ్కా భవేదేష నలో నృపః। యథాచ మనసస్తుష్టిర్హృదయస్య చ నిర్వృతిః
'నాకు పెద్ద అనుమానం ఉంది — ఇతనే నాళుడు అయి ఉండవచ్చు. ఎందుకంటే నా మనసు సంతృప్తిగా ఉంది, హృదయానికి శాంతి కలుగుతోంది.'