తతో గతజ్వరో రాజా నలోఽభూత్పృథివీపతిః। విముక్తః కలినా రాజన్రూపమాత్రవియోజితః
ఆ తరువాత భూమిపతి అయిన నలుడు జ్వరం లేని వాడిగా మారాడు. కలియుగ ప్రభావం నుండి విముక్తుడై, తన రూపం తప్ప మరేదీ విడిపోలేదు.
తతో విదర్భాన్సంప్రాప్తం సాయాహ్నే సత్యవిక్రమమ్। ఋతుపర్ణం జనా రాజ్ఞే భీమాయ ప్రత్యవేదయన్
ఆ సాయంకాలంలో ప్రజలు సత్యవిక్రముడైన ఋతుపర్ణుడు విదర్భలోకి వచ్చాడని భీమునికి తెలియజేశారు.
స భీమవచనాద్రాజా కుణ్డినం ప్రావిశత్పురమ్। నాదయన్రథఘోషేణ సర్వాః స విదిశో దిశః
భీముని ఆజ్ఞతో రాజు కుండిన నగరంలోకి ప్రవేశించాడు. అతని రథధ్వని అన్ని దిశల్లో వినిపించింది.
తతస్తం రథనిర్ఘోషం నలాశ్వాస్తత్ర శుశ్రువుః। శ్రుత్వా తు సమహృష్యన్త పురేవ నలసన్నిధౌ
ఆ రథధ్వనిని నలుని గుర్రాలు అక్కడ విని, నగరంలో నలుడు ఉన్నట్టు భావించి ఆనందించాయి.
దమయన్తీ తు శుశ్రావ రథఘోషం నలస్య తమ్। యథా మేఘస్య నదతో గమ్భీరం జలదాగమే
దమయంతి కూడా ఆ నలుని రథధ్వనిని విన్నది. అది వర్షాకాలంలో మేఘాలు మోగినట్టు లోతుగా వినిపించింది.
పరం విస్మయమాపన్నా శ్రుత్వా నాదం మహాస్వనమ్। నలేన సంగృహీతేషు పురేవ నలవాజిషు। సదృశం రథనిర్ఘోషం మేనే భైమీ తథా హయాః
ఆ మహా ధ్వని విని, భీమీ ఆశ్చర్యంతో నలుడు పట్టుకున్నప్పుడు నగరంలో ఉన్న రథం, గుర్రాలు ఎలా ఉండేవో అలాగే ఉన్నాయని అనుకుంది.
ప్రాసాదస్థాశ్చ శిఖినః శాలాస్థాశ్చైవ వారణాః। హయాశ్చ శుశ్రువుస్తస్య రథఘోషం మహీపతేః
ప్రాసాదాలపై ఉన్న నెమళ్ళు, శాలల్లో ఉన్న ఏనుగులు, గుర్రాలు—all నరపతి రథధ్వనిని విన్నాయి.
తచ్ఛ్రుత్వా రథనిర్ఘోషం వారణాః శిఖినస్తథా। ప్రవేదురున్ముఖా రాజన్దృష్ట్వేవ జలదోదయమ్
ఆ రథధ్వని విని, ఏనుగులు, నెమళ్ళు—all వర్షమేఘాలు కనిపించినట్టు ముఖాన్ని ఆ వైపు తిప్పాయి, ఓ రాజా.
యథాఽసౌ రథనిర్ఘోషః పూరయన్నివ మేదినీమ్। మమాహ్లాదయతే చేతో నల ఏవ మహీపతిః
ఈ రథధ్వని భూమిని నింపుతూ నా హృదయాన్ని ఆనందపరచినట్లు, నలుడు మాత్రమే నన్ను సంతోషపరచగలడు.
అద్య నన్ద్రాభవక్రం తం న పశ్యామి నలం యది। అసంఖ్యేయగుణం వీరం వినఙ్క్ష్యామి న సంశయః
ఈ రోజు నేను నలుని, ఆ అనేక గుణాలున్న వీరుడిని చూడకపోతే, నేను తప్పక నశిస్తాను—ఇందులో సందేహం లేదు.
యది వై తస్య వీరస్య హాహ్వోర్నాద్యాహమన్తరమ్। ప్రవిశామి సుఖస్పర్శం నభవిష్యామ్యసంశయమ్
ఈ రోజు ఆ వీరుని మృదువైన భుజాల ఆలింగనం పొందకపోతే, నేను తప్పక బ్రతకను—ఇందులో సందేహం లేదు.
యది మాం మేఘనిర్ఘోషో నోపగచ్ఛతి నైషధః। అద్య చామీకరప్రఖ్యం ప్రవేక్ష్యామి హుతాశనమ్
మేఘధ్వని లాంటి రథధ్వని కలిగిన నలుడు ఈ రోజు నన్ను చేరకపోతే, నేను బంగారం లా మెరిసే అగ్నిలోకి ప్రవేశిస్తాను.
యది మాం సింహవిక్రాన్తో మత్తవారణవిక్రమః। నాభిగచ్ఛతిరాజేన్ద్రో వినఙ్క్ష్యామి న సంశయః
సింహపోరు, మత్తయిన ఏనుగు వలె ఉన్న రాజు నన్ను చేరకపోతే, నేను తప్పక నశిస్తాను—ఇందులో సందేహం లేదు.
న స్మరామ్యనృతం కించిన్న స్మరామ్యపకారతామ్। న చ పర్యుషితం వాక్యం స్వైరేష్వపి మహాత్మనః
ఆ మహాత్ముడు ఎప్పుడూ అబద్ధం చెప్పలేదు, ఎప్పుడూ అపకారం చేయలేదు, సరదాగా అయినా కఠినమైన మాటలు మాట్లాడలేదు—ఇది నాకు గుర్తు.
ప్రభుః క్షమావాన్వీరశ్చ దాతా చాప్యధికో నృపైః। అహో నీచానువర్తీ చ క్లీబవన్మమ నైషధ
అతడు ప్రభువు, ఓర్పు కలవాడు, ధైర్యవంతుడు, ఇతర రాజులకంటే ఎక్కువగా దానం చేసే వాడు. అయినా, నా నలుడు ఇప్పుడు నీచులను అనుసరిస్తూ, ధైర్యం లేని వాడిలా మారిపోయాడు అనిపిస్తోంది.
గుణాంస్తస్య స్మరన్త్యా మే తత్పరాయా దివానిశమ్। హృదయం దీర్యత ఇదం శోకాత్ప్రియవినాకృతమ్
అతని మంచితనాన్ని, నేను పూర్తిగా అతనిపైనే మనసు పెట్టుకున్నాను కాబట్టి, రాత్రింబవళ్ళూ గుర్తు చేసుకుంటూ ఉంటే, ప్రియుడు లేకపోవడం వల్ల నా హృదయం దుఃఖంతో చీలిపోతుంది.
ఏవం విలపమానా సా నష్టసంజ్ఞేవ భారత। ఆరురోహ మహద్వేశ్మ పుణ్యశ్లోకదిదృక్షయా
ఇలా విలపిస్తూ, ఆమె తానెరుగకుండానే మూర్ఛించినట్టు అయింది. పుణ్యశ్లోకుడైన అతడిని చూడాలని ఆశతో, ఆ మహా భవనంపైకి ఎక్కింది.
తతో మధ్యమకక్షాయాం దదర్శ రథమాస్థితమ్। ఋతుపర్ణం మహీపాలం సహవార్ష్ణేయబాహుకమ్
ఆ మధ్య గదిలో, ఆమె రథంలో కూర్చున్న కౌసల్య దేశాధిపతి ఋతుపర్ణుడిని, వృష్ణివంశానికి చెందిన బాహుకుడితో కలిసి చూసింది.
తతోఽవతీర్య వార్ష్ణఏయో బాహుకశ్చ రథోత్తమాత్। హయాంస్తానవముచ్యాథ స్థాపయామాసతూ రథమ్
అప్పుడా వృష్ణేయుడు, బాహుకుడు ఇద్దరూ ఆ ఉత్తమ రథం నుండి దిగారు. గుర్రాలను విడదీయగా, రథాన్ని అక్కడే నిలిపారు.
సోఽవతీర్య రథోపస్థాదృతుపర్ణో నరాధిపః। ఉపతస్థే మహారాజం భీమం భీమపరాక్రమమ్
ఆ తర్వాత ఋతుపర్ణుడు రథం నుండి దిగి, మహాపరాక్రమశాలి భీముడి వద్దకు వెళ్లాడు.
తం భీమః ప్రతిజగ్రాహ పూజయా పరయా ముదా। స తేన పూజితో రాజ్ఞా ఋతుపర్ణో నరాధిపః
భీముడు అతడిని ఎంతో గౌరవంతో, ఆనందంగా ఆతిథ్యం ఇచ్చాడు. రాజు ఇచ్చిన ఆ గౌరవానికి ఋతుపర్ణుడు సంతోషించాడు.
స తత్ర కుణ్డినే రమ్యే వసమానో మహీపతిః। న చ కించిత్తదాఽపశ్యత్ప్రేక్షమాణో ముహుర్ముహుః। స తు రాజ్ఞా సమాగమ్య విదర్భపతినా తదా
ఆ రాజు, అందమైన కుండిన నగరంలో నివసిస్తూ, ఎన్ని సార్లు చూసినా ఏమీ కనిపించలేదు. కానీ, ఆ సమయంలో విదర్భాధిపతిని కలుసుకున్నాడు.
కిం కార్యం స్వాగతం తేఽస్తు రాజ్ఞా పృష్టః స భారత। నాభిజజ్ఞే స నృపతిర్దుహిత్రర్థే సమాగతమ్
రాజు అడిగాడు: 'ఏం పని? స్వాగతం.' అని. కానీ, అతడు కుమార్తె కోసం వచ్చానని చెప్పలేదు.
ఋతుపర్ణోపి రాజా స ధీమాన్సత్యపరాక్రమః। రాజానం రాజపుత్రం వా న స్మ పశ్యతి కంచన
ఆ ధీరుడు, సత్యవంతుడు అయిన ఋతుపర్ణుడు అక్కడ ఏ రాజునీ, ఏ యువరాజునీ చూడలేదు.
నైవ స్వయంవరకథాం న చ విప్రసమాగమమ్। `న చాన్యం కంచిదారమ్భం స్వయంవరవిధిం ప్రతి
అక్కడ స్వయంవర సంగతీ, బ్రాహ్మణుల సమాగమమూ, స్వయంవరానికి సంబంధించిన మరే ఇతర కార్యమూ వినిపించలేదు.
తతో విగణయద్రాజా మనసా కోసలాధిపః। ఆగతోస్మీత్యువాచైనం భవన్తమభివాదుకః
అప్పుడు కోసల రాజు తనలోతానూ ఆలోచించి, 'నేను వచ్చాను' అని నమస్కరించి పలికాడు.
రాజాపి చ స్మయన్భీమో మనసా సమచిన్తయత్। అధికం యోజనశతం తస్యాగమనకారణమ్। గ్రామాన్బహూనతిక్రమ్య నాధ్యగచ్ఛద్యథాతథమ్
భీముడు చిరునవ్వుతో తనలో తానే అనుకున్నాడు: 'ఇంత దూరంగా, వంద యోజనలకు పైగా ప్రయాణించి, ఎన్నో గ్రామాలు దాటి వచ్చాడు. అయినా, ఆశించినదాన్ని ఇక్కడ కనుగొనలేదు.'
అల్పకార్యం వినిర్దిష్టం తస్యాగమనకారణమ్। పశ్చాదుదర్కే జ్ఞాస్యాప్రి కారణం యద్భవిష్యతి
అతని రాకకి చిన్న పని కారణంగా వచ్చానని చెప్పారు. కానీ, తరువాత కాలంలో నిజమైన కారణం తెలుస్తుంది.
నైతదేవం స నృపతిస్తం సత్కృత్య వ్యసర్జయత్। విశ్రామ్యతామిత్యువాచ క్లాన్తోసీతి పునఃపునః
రాజు అతడిని గౌరవించి, 'నీవు అలసిపోయావు, విశ్రాంతి తీసుకో' అని మళ్లీ మళ్లీ చెప్పి పంపించాడు.
స సత్కృతః ప్రహృష్టాత్మా ప్రీతః ప్రీతేన పార్థివః। రాజప్రేష్యైరనుగతో దిష్టం వేశ్మ సమావిశత్
ఆతిథ్యం పొందిన రాజు, ఆనందంగా, సంతోషంతో, రాజు పంపిన సేవకులతో కలిసి, చెప్పిన ఇంట్లోకి ప్రవేశించాడు.