తతో యుక్తం రథం రాజా సమారోహత్త్వరాన్వితః। అథ పర్యపతన్భూమౌ జానుభిస్తే హయోత్తమాః
తర్వాత రాజు ఆశతో ఆ రథాన్ని ఎక్కాడు. అప్పుడు ఆ ఉత్తమమైన గుర్రాలు భూమిపై మోకాలితో తడిమాయి.
తతో నరవరః శ్రీమాన్నలో రాజా విశాంపతే। సాన్త్వయామాస తానశ్వాంస్తేజోబలసమన్వితాన్
అప్పుడు మహాత్ముడైన నలుడు, రాజులలో శ్రేష్ఠుడు, తేజస్సు, బలం కలిగిన ఆ గుర్రాలను సాంత్వనపరిచాడు.
రశ్మిభిశ్చ సముద్యమ్య నలో యాతుమియేష సః। సూతమారోప్య వార్ష్ణేయం జవమాస్థాయ వై పరమ్
నలుడు పగ్గాలు గట్టిగా పట్టుకుని, బయలుదేరేందుకు సిద్ధమయ్యాడు. వృష్ణికుల వీరుణ్ణి రథసారథిగా కూర్చోబెట్టి, అత్యంత వేగంగా రథాన్ని నడిపాడు.
తే చోద్యమానా విధివద్బాహుకేన హయోత్తమాః। సముత్పేతురివాకాశం రథినం మోహయన్తి చ
ఆ మంచి గుర్రాలు, అతని చేతుల ప్రేరణతో, ఆకాశంలోకి ఎగిరినట్టు దూసుకెళ్లాయి. ఆ వేగానికి రథసారథి ఆశ్చర్యపోయాడు.
తథా తు దృష్ట్వా తానశ్వాన్వహతో వాతరంహసః। అయోధ్యాధిపతిః శ్రీమాన్విస్మయం పరమం యయౌ
అలా ఆ గుర్రాలు గాలివేగంతో పరుగెత్తుతుంటే, అయోధ్యాధిపతి మహారాజు పరమ ఆశ్చర్యానికి లోనయ్యాడు.
రథఘోషం తు తం శ్రుత్వా హయసంగ్రహణం చ తత్। వార్ష్ణేయశ్చిన్తయామాస బాహుకస్య హయజ్ఞతామ్
ఆ రథధ్వని, గుర్రాల సమాహారం విని, వృష్ణికుల వీరుడు బాహుకుని గుర్రాలపై నైపుణ్యాన్ని ఆలోచించసాగాడు.
కింను స్యాన్మాతలిరయం దేవరాజస్య సారథిః। తథా తల్లక్షణం వీరే బాహుకే దృశ్యతే మహత్
ఇతడు దేవేంద్రుని సారథి మాతలి అయి ఉండవచ్చా? బాహుకునిలో అలాంటి గొప్ప లక్షణాలు కనిపిస్తున్నాయి.
శాలిహోత్రోఽథ కింతు స్యాద్ధయానాం కులతత్త్వవిత్। మానుపం సమనుప్రాప్తో వపుః పరమశోభనమ్
లేదా గుర్రాల వంశాన్ని బాగా తెలిసిన శాలిహోత్రుడు మానవ రూపంలో వచ్చాడేమో? అతని రూపం ఎంతో అందంగా ఉంది.
ఉతాహోస్విద్భవేద్రాజా నలః పరపురంజయః। సోయం నృపతిరాయాత ఇత్యేవం సమచిన్తయత్
లేకపోతే శత్రు నగరాలను జయించిన రాజు నలుడే అయి ఉండవచ్చా? ఈ రాజు వచ్చాడని అతడు అనుకున్నాడు.
అథవాఽయంనలాత్ప్రాప్తో విద్యాం తామేవ బాహుకః। తుల్యం హి లక్షయే జ్ఞానం బాహుకస్య నలస్య చ
లేదా బాహుకుడు నలుడి దగ్గర నుండి ఆ విద్యను పొందాడేమో? ఎందుకంటే బాహుకునికీ నలుడికీ సమానమైన నైపుణ్యం నాకు కనిపిస్తోంది.
అపిచేదం వయస్తుల్యం బాహుకస్య నలస్య చ। నాయం నలో మహావీర్యస్తద్విద్యశ్చ భవిష్యతి
బాహుకునికీ నలుడికీ వయస్సు ఒకటే. కానీ ఇతడు మహావీరుడైన నలుడు కాదు, కాని ఆ విద్యను కలిగి ఉంటాడు.
ప్రచ్ఛన్నా హి మహాత్మానశ్చరన్తి పృథివీమిమామ్। దైవేన విధినా యుక్తాః శాస్త్రోక్తైశ్చ నిరూపణైః
మహాత్ములు ఈ భూమిపై దాచినవారిగా సంచరిస్తారు. వారికి దైవకృప, శాస్త్రాలలో చెప్పిన లక్షణాలు ఉంటాయి.
భవేన్న మతిభేదో మే గాత్రవైరూప్యతా ప్రతి। ప్రమాణాత్పరిహీనస్తు భవేదితి మతిర్మమ
అతని రూపంలో మార్పు వచ్చినా, నా మనసులో సందేహం రాకూడదని కోరుకుంటున్నాను. అతడు రూపంలో మాత్రమే తక్కువగా ఉన్నాడని నా అభిప్రాయం.
వయఃప్రమాణం తత్తుల్యం రూపేణ తు విపర్యయః। నలం సర్వగుణైర్యుక్తం మన్యే బాహుకమన్తతః
వయస్సు ఒకటే అయినా, రూపంలో తేడా ఉంది. అయినా నలుడు అన్ని గుణాలతో ఉన్నవాడే, బాహుకుడు కూడా అలాగే ఉన్నాడని నేను భావిస్తున్నాను.
ఏవం విచార్య బహుశో వార్ష్ణోయః పర్యచిన్తయత్। హృదయేన మహారాజ పుణ్యశ్లోకస్య సారథిః
ఇలా ఎన్నోసార్లు ఆలోచిస్తూ, వృష్ణికుల వీరుడు తన హృదయంలో పుణ్యశ్లోకుడైన రాజు సారథిని గురించి తలంచాడు.
ఋతుపర్ణశ్చ రాజేనద్రో బాహుకస్య హయజ్ఞతామ్। చిన్తయన్ముముదే రాజా సహవార్ష్ణేయసారథిః
రాజు ఋతుపర్ణుడు కూడా బాహుకుని గుర్రాలపై నైపుణ్యాన్ని ఆలోచిస్తూ, వృష్ణికుల వీరుడితో కలిసి ఆనందించాడు.
ఐకాగ్ర్యం చ తథోత్సాహం హయసంగ్రహణం చ తత్। కౌశలం చాపి సంప్రేక్ష్య పరాం సుదమవాప హ
అతని ఏకాగ్రత, ఉత్సాహం, గుర్రాల సమాహార నైపుణ్యాన్ని చూసి, సుదామకు పరమానందం కలిగింది.
స నదీః పర్వతాంశ్చైవ వనాని చ సరాంసి చ। అచిరేణాతిచక్రామ స్వేచరః ఖే చరన్నివ
అతడు నదులు, పర్వతాలు, అడవులు, సరస్సులు అన్నీ ఎంతో వేగంగా దాటి, ఆకాశంలో ప్రయాణిస్తున్నట్టు స్వేచ్ఛగా సాగిపోయాడు.
తథా ప్రయాతే తు రథే తదా భాగస్వరిర్నృపః। ఉత్తరీయమధోపశ్యద్ధష్టం పరపురంజయః
అలా రథం ముందుకు పోతుండగా, భాగస్వరి అనే రాజు తన పై వస్త్రం జారిపోవడం చూశాడు. శత్రు నగరాలను జయించినవాడు దాన్ని గమనించాడు.
తతః స త్వరమాణస్తు పటే నిపతితే తదా। గ్రహీష్యామీతి తం రాజా నలమాహ మహామనాః
అప్పుడు ఆ వస్త్రం నేలపై పడిపోతుండగా, గొప్ప మనసున్న రాజు నలుడిని చూసి, 'దాన్ని నేను తీసుకురావాలి' అని అన్నాడు.
నిగృహ్ణీష్వ మహాబుద్ధే హయానేతాన్మహాజవాన్। వార్ష్ణేయో యావదేనం మే పటమానయతామిహ
మహాబుద్ధి కలిగినవాడా, ఈ వేగంగా పరుగెత్తుతున్న గుర్రాలను కొంతసేపు ఆపివేయు. వృష్ణేయుడు నా వస్త్రాన్ని తీసుకొచ్చే వరకు వాటిని నిలిపివేయు.
నలస్తం ప్రత్యువాచాథ దూరే భ్రష్టః పటస్తవ। యోజనం సమతిక్రాన్తో నాహర్తుం శక్యతే పునః
అప్పుడు నలుడు ఇలా అన్నాడు: నీ వస్త్రం చాలా దూరంలో పడిపోయింది, అది ఒక యోజన దూరాన్ని దాటి పోయింది. ఇప్పుడు దాన్ని తిరిగి తెచ్చుకోవడం అసాధ్యం.
ఏవముక్తే నలేనాథ నాతిప్రీతమనా నృపః। ఆససాద వనే రాజన్ఫలవన్తం బిభీతకమ్
నలుడు ఇలా చెప్పిన తరువాత, రాజు అంతగా సంతోషించక, అడవిలో ఫలాలతో నిండిన బిభీతక వృక్షాన్ని దగ్గరగా చూశాడు.
తం దృష్ట్వా బాహుకం రాజా త్వరమాణోఽభ్యభాపత। మమాపి సూత పశ్య త్వం సంఖ్యానే పరమం బలమ్
ఆ బాహుకుడిని చూసిన రాజు త్వరగా అతని దగ్గరకు వెళ్లి, "ఓ రథసారధీ, నా లెక్కలో ఉన్న గొప్ప నైపుణ్యాన్ని కూడా నువ్వు చూడవచ్చు" అని అన్నాడు.
సర్వః సర్వం న జానాతి సర్వజ్ఞో నాస్తి కశ్చన। నైకత్ర పరినిష్ఠాఽస్తి జ్ఞానస్య పురుషే క్వచిత్
ప్రతి ఒక్కరు ప్రతిదానిని పూర్తిగా తెలుసుకోలేరు; ఎవ్వరూ అన్నీ తెలిసినవారిగా ఉండరు. ఏ మనిషిలోనూ జ్ఞానం అన్ని విషయాల్లో పూర్తిగా ఉండదు.
వృక్షేఽస్మిన్యాని పర్ణాని ఫలామేకం చ బాహుక। పతితాన్యపి యాన్యత్రతత్రైకమధికం కృతమ్
ఓ బాహుకా, ఈ చెట్టులో ఎన్నో ఆకులు ఉన్నాయి, ఒకే ఒక్క ఫలం ఉంది. కొన్ని ఆకులు, కొన్ని ఫలాలు నేలపై పడిపోయినా, ఒకటి ఎక్కువగా ఉంది.
ఏవపత్రాధికం చాత్ర ఫలమేకం చ బాహుక। ఫలకోట్యపి పత్రాణాం ద్వయోరపి చ శాఖయోః। `ప్రవక్ష్యామి ఫలాన్యత్ర యాని సంఖ్యాస్యతే భవాన్
ఇక్కడ ఆకుల కంటే ఒక ఫలం ఎక్కువగా ఉంది, బాహుకా. రెండు శాఖల్లోనూ, ఫలాల సంఖ్య ఆకుల కంటే రెండు ఎక్కువగా ఉంది. నువ్వు లెక్కించేటప్పుడు, ఫలాలు ఎంత ఉన్నాయో నేను చెబుతాను.
ప్రచినుహ్యస్య శాఖే ద్వే యాశ్చాప్యన్యాః ప్రశాఖికాః। ఆభ్యాం ఫలసహస్రే ద్వే పఞ్చోనం శతమేవ చ
ఈ చెట్టులోని రెండు ప్రధాన శాఖలను, అలాగే ఇతర చిన్న శాఖలను కూడా లెక్కించు. వాటన్నింటిలో కలిపి రెండు వేల ఫలాలు ఉన్నాయి, ఐదు వందలు తక్కువగా.
తతో రథాదవప్లుత్య రాజానం బాహుకోఽబ్రవీత్। పరోక్షమివ మే రాజన్కత్థసే శత్రుకర్శన
అప్పుడు బాహుకుడు రథం నుంచి దిగి, రాజుతో ఇలా అన్నాడు: "ఓ శత్రువులను ఓడించేవాడా, నన్ను ప్రత్యక్షంగా చూసి కాకుండా, పరోక్షంగా పొగడ్తలు చెబుతున్నావు."
ప్రత్యక్షమేతత్కర్తాఽస్మి శాతయిత్వా విభీతకమ్। అథ తే గణితే రాజన్ద్విజామామ్యపరోక్షతామ్
ఓ రాజా, నేను నీ ముందే బిభీతక చెట్టును పూర్తిగా తీయించి, ఫలాలను లెక్కిస్తాను. అప్పుడు నువ్వు నా నైజాన్ని ప్రత్యక్షంగా తెలుసుకుంటావు.