తతః పరీక్షామశ్వానాం చక్రే రాజన్స బాహుకః। అశ్వశాలాముపాగమ్య భాగస్వరినృపాజ్ఞయా
ఆ తర్వాత బాహుకుడు రాజు ఆజ్ఞతో గుర్రాలశాలకి వెళ్లి, గుర్రాలను పరిశీలించటం ప్రారంభించాడు.
స త్వర్యమాణో బహుశ ఋతుపర్ణన బాహుకః। అశ్వాఞ్జిజ్ఞాసమానో వై విచార్య చ పునఃపునః। అధ్యగచ్ఛత్కృశానశ్వాన్సమర్థానధ్వని క్షమాన్
ఋతుపర్ణుడు పదే పదే తొందర పెట్టగా, బాహుకుడు మళ్లీ మళ్లీ గుర్రాలను జాగ్రత్తగా పరిశీలించి, సన్నగా ఉన్నా ప్రయాణానికి తగిన శక్తి ఉన్నవాటిని కనుగొన్నాడు.
తేజోబలసమాయుక్తాన్కులశీలసమన్వితాన్। వర్జితాఁల్లక్షణైర్హీనైః పృథుప్రోథాన్మహాహనూన్
ఆ గుర్రాలు తేజస్సు, బలం కలిగి, మంచి వంశం, మంచి స్వభావం ఉన్నవి, లోపాలు లేని, విస్తారమైన ఛాతీ, గొప్ప దవడలు కలిగినవిగా ఉన్నాయి.
శుద్ధాన్దశభిరావర్తైః సిన్ధుజాన్వాతరంహసః। `దృశ్యమానాన్కృశానఙ్గైర్జవేనాప్రతిమాన్పథి
వాటి శరీరంపై పది వలయాలు స్పష్టంగా కనిపించేలా, శుద్ధమైనవి, సింధు దేశపు గుర్రాలు, గాలికి సమానమైన వేగంతో, సన్నని శరీరాలు కలిగి, మార్గంలో ఎవ్వరూ పోటీపడలేని వేగం ఉన్నవి.
తాన్దృష్ట్వా దుర్బలాన్నాజా ప్రాహ కోపసమన్వితః। కిమిదం ప్రార్థితం కర్తుం ప్రలబ్ధవ్యా న తే వచమ్
ఆ సన్నగా ఉన్న గుర్రాలను చూసి, రథసారథి కోపంతో ఇలా అన్నాడు: 'ఇది ఏమిటి? నీవు చేయదలచిన పని వీటితో సాధ్యం కాదు. నీ మాటలు నెరవేరవు.'
కథమల్పబలప్రాణా వక్ష్యన్తీమే హయా రథమ్। మహానధ్వా స చైకాహ్నా గన్తవ్యః కథమీదృశైః
బలం, శ్వాస తక్కువగా ఉన్న ఈ గుర్రాలు రథాన్ని ఎలా లాగగలవు? మార్గం చాలా పొడవుగా ఉంది, ఇలాంటి వాటితో ఒకే రోజులో ఎలా చేరగలం?
[ఏకో లలాటే ద్వే మూర్ధ్ని ద్వౌద్వౌ పార్శ్వోపపార్శ్వయోః। ద్వౌద్వౌ వక్షసి విజ్ఞైర్యౌ ప్రయాణే చైక ఏవ తు ।।]
[ఒకటి నుదిటిపై, రెండు తలపై, రెండు రెండు ప్రక్కలపై, రెండు రెండు ఛాతీపై — ఇవే నిపుణులు గుర్తించే లక్షణాలు; ప్రయాణానికి ఒక్కటి మాత్రమే సరిపోతుంది.]
ఏతే హయా గమిష్యన్తి విదర్భాన్నాత్ర సంశయః। యానన్యాన్మన్యసే రాజన్బ్రూహి తాన్యోజయామితే
ఈ గుర్రాలు విదర్భను చేరతాయనే నాకెలాంటి సందేహం లేదు. రాజా! నీకు ఇతర గుర్రాలు బాగా అనిపిస్తే చెప్పు, వాటిని నేను జోడిస్తాను.
త్వమేవ హయతత్త్వజ్ఞః కుశలో హ్యసి బాహుక। యాన్మన్యసే సమర్థాస్త్వం క్షిప్రం తానేవ యోజయ
బాహుకా! గుర్రాల స్వభావాన్ని నీవే బాగా తెలుసు, నీవు నైపుణ్యం కలవాడవు. నీవు శక్తివంతమని భావించినవాటిని వెంటనే జోడించు.
తతః సదశ్వాంశ్చతురః కులశీలసమన్వితాన్। యోజయామాస కుశలో జవయుక్తాన్రథే నలః
అప్పుడా నిపుణుడు నలుడు, మంచి వంశం, మంచి స్వభావం కలిగిన, వేగవంతమైన నాలుగు గుర్రాలను రథానికి జోడించాడు.
తతో యుక్తం రథం రాజా సమారోహత్త్వరాన్వితః। అథ పర్యపతన్భూమౌ జానుభిస్తే హయోత్తమాః
తర్వాత రాజు ఆశతో ఆ రథాన్ని ఎక్కాడు. అప్పుడు ఆ ఉత్తమమైన గుర్రాలు భూమిపై మోకాలితో తడిమాయి.
తతో నరవరః శ్రీమాన్నలో రాజా విశాంపతే। సాన్త్వయామాస తానశ్వాంస్తేజోబలసమన్వితాన్
అప్పుడు మహాత్ముడైన నలుడు, రాజులలో శ్రేష్ఠుడు, తేజస్సు, బలం కలిగిన ఆ గుర్రాలను సాంత్వనపరిచాడు.
రశ్మిభిశ్చ సముద్యమ్య నలో యాతుమియేష సః। సూతమారోప్య వార్ష్ణేయం జవమాస్థాయ వై పరమ్
నలుడు పగ్గాలు గట్టిగా పట్టుకుని, బయలుదేరేందుకు సిద్ధమయ్యాడు. వృష్ణికుల వీరుణ్ణి రథసారథిగా కూర్చోబెట్టి, అత్యంత వేగంగా రథాన్ని నడిపాడు.
తే చోద్యమానా విధివద్బాహుకేన హయోత్తమాః। సముత్పేతురివాకాశం రథినం మోహయన్తి చ
ఆ మంచి గుర్రాలు, అతని చేతుల ప్రేరణతో, ఆకాశంలోకి ఎగిరినట్టు దూసుకెళ్లాయి. ఆ వేగానికి రథసారథి ఆశ్చర్యపోయాడు.
తథా తు దృష్ట్వా తానశ్వాన్వహతో వాతరంహసః। అయోధ్యాధిపతిః శ్రీమాన్విస్మయం పరమం యయౌ
అలా ఆ గుర్రాలు గాలివేగంతో పరుగెత్తుతుంటే, అయోధ్యాధిపతి మహారాజు పరమ ఆశ్చర్యానికి లోనయ్యాడు.
రథఘోషం తు తం శ్రుత్వా హయసంగ్రహణం చ తత్। వార్ష్ణేయశ్చిన్తయామాస బాహుకస్య హయజ్ఞతామ్
ఆ రథధ్వని, గుర్రాల సమాహారం విని, వృష్ణికుల వీరుడు బాహుకుని గుర్రాలపై నైపుణ్యాన్ని ఆలోచించసాగాడు.
కింను స్యాన్మాతలిరయం దేవరాజస్య సారథిః। తథా తల్లక్షణం వీరే బాహుకే దృశ్యతే మహత్
ఇతడు దేవేంద్రుని సారథి మాతలి అయి ఉండవచ్చా? బాహుకునిలో అలాంటి గొప్ప లక్షణాలు కనిపిస్తున్నాయి.
శాలిహోత్రోఽథ కింతు స్యాద్ధయానాం కులతత్త్వవిత్। మానుపం సమనుప్రాప్తో వపుః పరమశోభనమ్
లేదా గుర్రాల వంశాన్ని బాగా తెలిసిన శాలిహోత్రుడు మానవ రూపంలో వచ్చాడేమో? అతని రూపం ఎంతో అందంగా ఉంది.
ఉతాహోస్విద్భవేద్రాజా నలః పరపురంజయః। సోయం నృపతిరాయాత ఇత్యేవం సమచిన్తయత్
లేకపోతే శత్రు నగరాలను జయించిన రాజు నలుడే అయి ఉండవచ్చా? ఈ రాజు వచ్చాడని అతడు అనుకున్నాడు.
అథవాఽయంనలాత్ప్రాప్తో విద్యాం తామేవ బాహుకః। తుల్యం హి లక్షయే జ్ఞానం బాహుకస్య నలస్య చ
లేదా బాహుకుడు నలుడి దగ్గర నుండి ఆ విద్యను పొందాడేమో? ఎందుకంటే బాహుకునికీ నలుడికీ సమానమైన నైపుణ్యం నాకు కనిపిస్తోంది.
అపిచేదం వయస్తుల్యం బాహుకస్య నలస్య చ। నాయం నలో మహావీర్యస్తద్విద్యశ్చ భవిష్యతి
బాహుకునికీ నలుడికీ వయస్సు ఒకటే. కానీ ఇతడు మహావీరుడైన నలుడు కాదు, కాని ఆ విద్యను కలిగి ఉంటాడు.
ప్రచ్ఛన్నా హి మహాత్మానశ్చరన్తి పృథివీమిమామ్। దైవేన విధినా యుక్తాః శాస్త్రోక్తైశ్చ నిరూపణైః
మహాత్ములు ఈ భూమిపై దాచినవారిగా సంచరిస్తారు. వారికి దైవకృప, శాస్త్రాలలో చెప్పిన లక్షణాలు ఉంటాయి.
భవేన్న మతిభేదో మే గాత్రవైరూప్యతా ప్రతి। ప్రమాణాత్పరిహీనస్తు భవేదితి మతిర్మమ
అతని రూపంలో మార్పు వచ్చినా, నా మనసులో సందేహం రాకూడదని కోరుకుంటున్నాను. అతడు రూపంలో మాత్రమే తక్కువగా ఉన్నాడని నా అభిప్రాయం.
వయఃప్రమాణం తత్తుల్యం రూపేణ తు విపర్యయః। నలం సర్వగుణైర్యుక్తం మన్యే బాహుకమన్తతః
వయస్సు ఒకటే అయినా, రూపంలో తేడా ఉంది. అయినా నలుడు అన్ని గుణాలతో ఉన్నవాడే, బాహుకుడు కూడా అలాగే ఉన్నాడని నేను భావిస్తున్నాను.
ఏవం విచార్య బహుశో వార్ష్ణోయః పర్యచిన్తయత్। హృదయేన మహారాజ పుణ్యశ్లోకస్య సారథిః
ఇలా ఎన్నోసార్లు ఆలోచిస్తూ, వృష్ణికుల వీరుడు తన హృదయంలో పుణ్యశ్లోకుడైన రాజు సారథిని గురించి తలంచాడు.
ఋతుపర్ణశ్చ రాజేనద్రో బాహుకస్య హయజ్ఞతామ్। చిన్తయన్ముముదే రాజా సహవార్ష్ణేయసారథిః
రాజు ఋతుపర్ణుడు కూడా బాహుకుని గుర్రాలపై నైపుణ్యాన్ని ఆలోచిస్తూ, వృష్ణికుల వీరుడితో కలిసి ఆనందించాడు.
ఐకాగ్ర్యం చ తథోత్సాహం హయసంగ్రహణం చ తత్। కౌశలం చాపి సంప్రేక్ష్య పరాం సుదమవాప హ
అతని ఏకాగ్రత, ఉత్సాహం, గుర్రాల సమాహార నైపుణ్యాన్ని చూసి, సుదామకు పరమానందం కలిగింది.
స నదీః పర్వతాంశ్చైవ వనాని చ సరాంసి చ। అచిరేణాతిచక్రామ స్వేచరః ఖే చరన్నివ
అతడు నదులు, పర్వతాలు, అడవులు, సరస్సులు అన్నీ ఎంతో వేగంగా దాటి, ఆకాశంలో ప్రయాణిస్తున్నట్టు స్వేచ్ఛగా సాగిపోయాడు.
తథా ప్రయాతే తు రథే తదా భాగస్వరిర్నృపః। ఉత్తరీయమధోపశ్యద్ధష్టం పరపురంజయః
అలా రథం ముందుకు పోతుండగా, భాగస్వరి అనే రాజు తన పై వస్త్రం జారిపోవడం చూశాడు. శత్రు నగరాలను జయించినవాడు దాన్ని గమనించాడు.
తతః స త్వరమాణస్తు పటే నిపతితే తదా। గ్రహీష్యామీతి తం రాజా నలమాహ మహామనాః
అప్పుడు ఆ వస్త్రం నేలపై పడిపోతుండగా, గొప్ప మనసున్న రాజు నలుడిని చూసి, 'దాన్ని నేను తీసుకురావాలి' అని అన్నాడు.