త్వయా హి మే బహుకృతంయదన్యో న కరిష్యతి। యద్భర్త్రాఽహం సమేష్యామి శీఘ్రమేవ ద్విజోత్తమ
'నీవు నాకు చేసిన సహాయం మరెవ్వరూ చేయలేరు; త్వరలోనే నా భర్తను నేను కలుసుకుంటాను, ఓ బ్రాహ్మణ శ్రేష్ఠా,' అని ఆమె అన్నది.
స ఏవముక్తోఽథాశ్వాస్య ఆశీర్వాదైః సుమఙ్గలైః। గృహానుపయయౌ చాపి కృతార్థః సుమహామనాః
ఆమె ఇలా చెప్పిన తరువాత, మంగళకరమైన ఆశీర్వాదాలతో అతడిని ధైర్యపరిచి, పర్ణాడు తన పని నెరవేర్చిన ఆనందంతో ఇంటికి వెళ్లిపోయాడు.
తతః సుదేవమానాయ్య దమయన్తీ యుధిష్ఠిర। అబ్రవీత్సన్నిదౌ మాతుర్దుఃఖశోకసమన్వితా
తర్వాత దమయంతి, దుఃఖంతో మరియు శోకంతో నిండిన హృదయంతో, సుదేవుని పిలిపించి, తల్లి సమక్షంలో అతనితో మాట్లాడింది, ఓ యుధిష్ఠిరా.
గత్వా సుదేవ నగరీమయోధ్యావాసినం నృపమ్। ఋతుపర్ణం వచో బ్రూహి పతిమన్యం చికీర్షతీ
'సుదేవా, నగరానికి వెళ్లి, అయోధ్యలో ఉన్న ఋతుపర్ణ మహారాజుని దగ్గరికి వెళ్లి, మరో భార్యను కోరుతున్నాడని అతనికి ఈ మాటలు చెప్పు.'
ఆస్థాస్యతి పునర్భైమీ దమయన్తీ స్వయంవరమ్। తత్ర గచ్ఛన్తి రాజానో రాజపుత్రాశ్చ సర్వశః
'భీముడి కుమార్తె దమయంతి మళ్లీ స్వయంవరం నిర్వహించబోతుంది; అందుకు రాజులు, రాజకుమారులు అందరూ వస్తారు.'
తథా చ గణితః కాలః శ్వోభూతే స భవిష్యతి। యది సంభావినీయం తే గచ్ఛ శీఘ్రమరిందమ
'సమయం కూడా నిర్ణయించబడింది, అది రేపే జరుగుతుంది; ఇది సాధ్యమని నీకు అనిపిస్తే, వెంటనే వెళ్లి రా, ఓ శత్రువులను జయించినవాడా.'
సూర్యోదయే ద్వతీయం సా భర్తారం వరయిష్యతి। న హి స జ్ఞాయతే వీరో నలో జీవన్మృతోపి వా
'రెండవ రోజు ఉదయం సూర్యోదయానికి ఆమె తన భర్తను ఎంపిక చేస్తుంది; ఎందుకంటే నలుడు బ్రతికున్నాడో, చనిపోయాడో ఎవరికీ తెలియదు.'
ఏవం తథా యథోక్తో వై గత్వా రాజానమబ్రవీత్। ఋతుపర్ణం మహారాజ సుదేవో బ్రాహ్మణస్తదా
ఇలా చెప్పినట్లు సుదేవుడు వెళ్లి, మహారాజా ఋతుపర్ణుని దగ్గరికి వెళ్లి ఆ మాటలు చెప్పాడు.
శ్రుత్వా వచః సుదేవస్య ఋతుపర్ణో నరాధిపః। `సారథీన్స సమానీయ వార్ష్ణేయప్రభృతీన్నృపః। కథయామాస యద్వృత్తం బ్రాహ్మణేన శ్రుతం తథా
సుదేవుని మాటలు విని, ఋతుపర్ణ మహారాజు తన రథసారథులను, వార్ష్ణేయుడితో పాటు పిలిపించి, బ్రాహ్మణుని ద్వారా తెలిసిన విషయాన్ని వారందరికీ వివరించాడు.
బాహుకం చ సమాహూయ దమయన్త్యాః స్వయంవరమ్'। సాన్త్యఞ్శ్ర్లక్ష్ణయా వాచా బాహుకం ప్రత్యభాషత
అతడు బాహుకుని కూడా పిలిపించి, మృదువుగా మంగళకరమైన మాటలతో దమయంతి స్వయంవరం గురించి చెప్పాడు.
విదర్భాన్యాతుమిచ్ఛామి దమయన్త్యాః స్వయంవరమ్। ఏకాహ్నా హయతత్త్వజ్ఞ మన్యసే యది బాహుక
'దమయంతి స్వయంవరం కోసం విదర్భకు వెళ్లాలని నేను కోరుతున్నాను; నీవు గుర్రాల తత్వాన్ని బాగా తెలిసినవాడివి, ఒకే రోజులో అక్కడికి చేరగలమని నీవు భావిస్తే చెప్పు, బాహుకా.'
ఏవముక్తస్య కౌన్తేయ తేన రాజ్ఞా నలస్య హ। వ్యదీర్యత మనో దుఃఖాత్ప్రదధ్యౌ చ మహామనాః
రాజు ఇలా అడిగినప్పుడు, నలుని మనసు దుఃఖంతో చీలిపోయింది, అతను లోతుగా ఆలోచించాడు.
దమయన్తీ భవేదేవం కింను దుఃఖేన మోహితా। అస్మదర్థే భవేద్బాఽయముపాయశ్చిన్తితో మహాన్
'దమయంతి నిజంగా ఇలా చేస్తుందా, లేక దుఃఖంలో మాయలో పడిపోయిందా? లేక ఇది నా కోసం ఆమె వేసిన గొప్ప యోచనేమో?'
నృశంసం బత వైదర్భీ కర్తుకామా తపస్వినీ। యయా క్షుద్రేణ నికృతాకృపణా పాపబుద్ధినా। స్త్రీస్వభావశ్చలో లోకే మమ దోషశ్చ దారుణః
'హాయ్, ధర్మవంతురాలైన వైదర్భి దమయంతి ఇంత క్రూరంగా చేయదలచిందా? ఆమెను ఒక నీచుడు, దుర్మార్గుడు మోసగించాడేమో. ఈ లోకంలో స్త్రీల స్వభావం చంచలంగా ఉంటుంది, నా తప్పు కూడా చాలా ఘోరంగా ఉంది.'
మమ శోకేన సంవిగ్నా నైరాశ్యాత్తనుమధ్యమా। నైవం సా కర్హిచిత్కుర్యాత్సాపత్యా చ విశేషతః
నా బాధతో కలవరపడిన, ఆశలు కోల్పోయిన, సన్నని నడుము కలిగిన ఆ భార్య, ముఖ్యంగా పిల్ల ఉన్నప్పుడు, ఎప్పుడూ అలాంటి పనులు చేయదు.
యదత్ర సత్యం వాఽసత్యం గత్వా వేత్స్యామి నిశ్చయమ్। ఋతుపర్ణస్య వై కామమాత్మార్థం చ కరోమ్యహమ్
ఇది నిజమా అబద్ధమా అన్నది నేను వెళ్లి ఖచ్చితంగా తెలుసుకుంటాను. నా అవసరానికి, ఋతుపర్ణుని కోరికను నేను నెరవేర్చుతాను.
ఇతి నిశ్చిత్య మనసా బాహుకో దీనమానసః। కృతాలురువాచేదమృతుపర్ణం జనాధిపమ్
ఇలా మనసులో నిర్ణయించుకుని, దుఃఖంతో ఉన్న బాహుకుడు, వినయంగా రాజు ఋతుపర్ణుని ఇలా అడిగాడు.
ప్రతిజానామి తే వాక్యం గమిష్యామి నరాధిప। ఏకాహ్నా పురుషవ్యాఘ్ర విదర్భనగరీం నృప। `తత్రాదిత్యోదయే కాలే శ్వో విదర్భాన్గమిష్యసి
రాజా! నేను నీ మాట నమ్ముతాను. ఓ పురుషవీరా! ఒకే రోజులో నిన్ను విదర్భ నగరానికి తీసుకెళ్తాను. రేపు ఉదయం సూర్యోదయానికి నీవు విదర్భను చేరుకుంటావు.
ఏవముక్తోఽబ్రవీద్రాజా బాహుకం ప్రహసన్నివ। కిం తే కామం కరోమ్యద్య తుష్టోఽస్మి తవ బాహుక
ఇలా విన్న రాజు చిరునవ్వుతో బాహుకుని అడిగాడు: 'బాహుకా! నీవు కోరింది ఏమిటి? నేడు నీపై నేను సంతోషంగా ఉన్నాను.'
యావద్యానమిదం సజ్జమృతుపర్ణ కరోమ్యహమ్
ఋతుపర్ణా! ఈ రథాన్ని όσο త్వరగా సిద్ధం చేయడానికి నాకు అనుమతి ఇవ్వు.
తతః పరీక్షామశ్వానాం చక్రే రాజన్స బాహుకః। అశ్వశాలాముపాగమ్య భాగస్వరినృపాజ్ఞయా
ఆ తర్వాత బాహుకుడు రాజు ఆజ్ఞతో గుర్రాలశాలకి వెళ్లి, గుర్రాలను పరిశీలించటం ప్రారంభించాడు.
స త్వర్యమాణో బహుశ ఋతుపర్ణన బాహుకః। అశ్వాఞ్జిజ్ఞాసమానో వై విచార్య చ పునఃపునః। అధ్యగచ్ఛత్కృశానశ్వాన్సమర్థానధ్వని క్షమాన్
ఋతుపర్ణుడు పదే పదే తొందర పెట్టగా, బాహుకుడు మళ్లీ మళ్లీ గుర్రాలను జాగ్రత్తగా పరిశీలించి, సన్నగా ఉన్నా ప్రయాణానికి తగిన శక్తి ఉన్నవాటిని కనుగొన్నాడు.
తేజోబలసమాయుక్తాన్కులశీలసమన్వితాన్। వర్జితాఁల్లక్షణైర్హీనైః పృథుప్రోథాన్మహాహనూన్
ఆ గుర్రాలు తేజస్సు, బలం కలిగి, మంచి వంశం, మంచి స్వభావం ఉన్నవి, లోపాలు లేని, విస్తారమైన ఛాతీ, గొప్ప దవడలు కలిగినవిగా ఉన్నాయి.
శుద్ధాన్దశభిరావర్తైః సిన్ధుజాన్వాతరంహసః। `దృశ్యమానాన్కృశానఙ్గైర్జవేనాప్రతిమాన్పథి
వాటి శరీరంపై పది వలయాలు స్పష్టంగా కనిపించేలా, శుద్ధమైనవి, సింధు దేశపు గుర్రాలు, గాలికి సమానమైన వేగంతో, సన్నని శరీరాలు కలిగి, మార్గంలో ఎవ్వరూ పోటీపడలేని వేగం ఉన్నవి.
తాన్దృష్ట్వా దుర్బలాన్నాజా ప్రాహ కోపసమన్వితః। కిమిదం ప్రార్థితం కర్తుం ప్రలబ్ధవ్యా న తే వచమ్
ఆ సన్నగా ఉన్న గుర్రాలను చూసి, రథసారథి కోపంతో ఇలా అన్నాడు: 'ఇది ఏమిటి? నీవు చేయదలచిన పని వీటితో సాధ్యం కాదు. నీ మాటలు నెరవేరవు.'
కథమల్పబలప్రాణా వక్ష్యన్తీమే హయా రథమ్। మహానధ్వా స చైకాహ్నా గన్తవ్యః కథమీదృశైః
బలం, శ్వాస తక్కువగా ఉన్న ఈ గుర్రాలు రథాన్ని ఎలా లాగగలవు? మార్గం చాలా పొడవుగా ఉంది, ఇలాంటి వాటితో ఒకే రోజులో ఎలా చేరగలం?
[ఏకో లలాటే ద్వే మూర్ధ్ని ద్వౌద్వౌ పార్శ్వోపపార్శ్వయోః। ద్వౌద్వౌ వక్షసి విజ్ఞైర్యౌ ప్రయాణే చైక ఏవ తు ।।]
[ఒకటి నుదిటిపై, రెండు తలపై, రెండు రెండు ప్రక్కలపై, రెండు రెండు ఛాతీపై — ఇవే నిపుణులు గుర్తించే లక్షణాలు; ప్రయాణానికి ఒక్కటి మాత్రమే సరిపోతుంది.]
ఏతే హయా గమిష్యన్తి విదర్భాన్నాత్ర సంశయః। యానన్యాన్మన్యసే రాజన్బ్రూహి తాన్యోజయామితే
ఈ గుర్రాలు విదర్భను చేరతాయనే నాకెలాంటి సందేహం లేదు. రాజా! నీకు ఇతర గుర్రాలు బాగా అనిపిస్తే చెప్పు, వాటిని నేను జోడిస్తాను.
త్వమేవ హయతత్త్వజ్ఞః కుశలో హ్యసి బాహుక। యాన్మన్యసే సమర్థాస్త్వం క్షిప్రం తానేవ యోజయ
బాహుకా! గుర్రాల స్వభావాన్ని నీవే బాగా తెలుసు, నీవు నైపుణ్యం కలవాడవు. నీవు శక్తివంతమని భావించినవాటిని వెంటనే జోడించు.
తతః సదశ్వాంశ్చతురః కులశీలసమన్వితాన్। యోజయామాస కుశలో జవయుక్తాన్రథే నలః
అప్పుడా నిపుణుడు నలుడు, మంచి వంశం, మంచి స్వభావం కలిగిన, వేగవంతమైన నాలుగు గుర్రాలను రథానికి జోడించాడు.