ప్రాణయాత్రాం పరిప్రేప్సోః శకునైర్హృతవాససః। ఆధిభిర్దహ్యమానస్య శ్యామా న క్రోద్ధుమర్హతి
పక్షులు వస్త్రాలు తీసుకెళ్లి, బాధలు ముంచుకొచ్చినప్పుడు, ప్రాణాలు నిలబెట్టుకోవడమే లక్ష్యంగా ఉన్న వాడిని శ్యామా కోపపడకూడదు.
సత్కృతాఽసత్కృతా వాఽపి పతిం దృష్ట్వా తథాగతమ్। భ్రష్టరాజ్యం శ్రిత్యా హీనం శ్యామా న క్రోద్ధుమర్హతి
గౌరవించబడినా, అవమానించబడినా, తన భర్తను రాజ్యాన్ని కోల్పోయి పడిపోయిన స్థితిలో చూసినప్పుడు కూడా శ్యామా అతనిపై కోపపడకూడదు.
తస్య తద్వచనం శ్రుత్వా త్వరితోఽహమిహాగతః। శ్రుత్వా ప్రమాణం భవతీ రాజ్ఞశ్చైవ నివేదయః
అతని మాటలు విని నేను వెంటనే ఇక్కడికి వచ్చాను; ఈ విషయం నీవు విని, రాజుకు తెలియజేయు.
ఏతచ్ఛ్రుత్వాఽశ్రుపూర్ణాక్షీ పర్ణాదస్య విశాంపతే। దమయన్తీ రహోఽభ్యేత్య మాతరం ప్రత్యభాపత
ఇది విని కన్నీళ్లతో కళ్లు నిండిన దమయంతి, ఓ రాజా, ఒంటరిగా తన తల్లివద్దకు వెళ్లింది.
అయమర్థౌ న సంవేద్యో భీమే మాతః కదాచన। త్వత్సన్నిధౌ నియోక్ష్యేఽహంసుదేవం ద్విజసత్తమమ్
తల్లి, ఈ విషయం ఎప్పుడూ భీమునికి తెలియకుండా చూడాలి; నీ ముందే నేను సుదేవుడికి చెప్పాలని ఉంది.
యథా న నృపతిర్భీమః ప్రతిపద్యేత మే మతమ్। యథా త్వయా ప్రకర్తవ్యం మమ చేత్ప్రియమిచ్ఛసి
భీముడు నా ఉద్దేశాన్ని గ్రహించకుండా ఉండాలంటే, నువ్వు నా మాటల ప్రకారం నడుచుకోవాలి, నన్ను సంతోషపెట్టాలని అనుకుంటే.
యథా చాహం సమానీతా సుదేవేనాశు బాన్ధవాన్। తేనైవ మఙ్గలేనాద్య సుదేవో యాతు మా చిరమ్
నేను సుదేవుని ద్వారా నా బంధువుల దగ్గరకు త్వరగా తీసుకువచ్చినట్లే, అదే మంగళంతో ఈ రోజు సుదేవుడు ఆలస్యం చేయకుండా వెళ్ళాలని కోరుకుంటున్నాను.
సమానేతుం నలం మాతరయోధ్యాం నగరీమితః। `ఋతుపర్ణస్య నగరే నివసన్తమరిన్దమమ్
అయోధ్య నగరంలో వసిస్తూ ఉన్న నలుని ఇక్కడికి తీసుకురావాలని కోరుతున్నాను.
విశ్రాన్తం తు తతః పశ్చాత్పర్ణాదం ద్విజసత్తమమ్। అర్చయామాస వైదర్భీ ధనేనాతీవ భామినీ
తర్వాత, అతను విశ్రాంతి తీసుకున్న తరువాత, వైదర్భి దమయంతి పర్ణాదుని, ఆ బ్రాహ్మణులలో శ్రేష్ఠుడిని, బహు ధనంతో ఘనంగా సత్కరించింది.
లవాచ చైనం మహతా సంపూజ్య ద్రవిణేన వై।' నలే చేహాగతే విప్ర భూయో దాస్యాభి తే వసు
అతనిని గొప్పగా సత్కరించి, 'బ్రాహ్మణుడా, నలుడు ఇక్కడికి వచ్చినప్పుడు నేను నీకు ఇంకా ఎక్కువ ధనం ఇస్తాను' అని ఆమె చెప్పింది.
త్వయా హి మే బహుకృతంయదన్యో న కరిష్యతి। యద్భర్త్రాఽహం సమేష్యామి శీఘ్రమేవ ద్విజోత్తమ
'నీవు నాకు చేసిన సహాయం మరెవ్వరూ చేయలేరు; త్వరలోనే నా భర్తను నేను కలుసుకుంటాను, ఓ బ్రాహ్మణ శ్రేష్ఠా,' అని ఆమె అన్నది.
స ఏవముక్తోఽథాశ్వాస్య ఆశీర్వాదైః సుమఙ్గలైః। గృహానుపయయౌ చాపి కృతార్థః సుమహామనాః
ఆమె ఇలా చెప్పిన తరువాత, మంగళకరమైన ఆశీర్వాదాలతో అతడిని ధైర్యపరిచి, పర్ణాడు తన పని నెరవేర్చిన ఆనందంతో ఇంటికి వెళ్లిపోయాడు.
తతః సుదేవమానాయ్య దమయన్తీ యుధిష్ఠిర। అబ్రవీత్సన్నిదౌ మాతుర్దుఃఖశోకసమన్వితా
తర్వాత దమయంతి, దుఃఖంతో మరియు శోకంతో నిండిన హృదయంతో, సుదేవుని పిలిపించి, తల్లి సమక్షంలో అతనితో మాట్లాడింది, ఓ యుధిష్ఠిరా.
గత్వా సుదేవ నగరీమయోధ్యావాసినం నృపమ్। ఋతుపర్ణం వచో బ్రూహి పతిమన్యం చికీర్షతీ
'సుదేవా, నగరానికి వెళ్లి, అయోధ్యలో ఉన్న ఋతుపర్ణ మహారాజుని దగ్గరికి వెళ్లి, మరో భార్యను కోరుతున్నాడని అతనికి ఈ మాటలు చెప్పు.'
ఆస్థాస్యతి పునర్భైమీ దమయన్తీ స్వయంవరమ్। తత్ర గచ్ఛన్తి రాజానో రాజపుత్రాశ్చ సర్వశః
'భీముడి కుమార్తె దమయంతి మళ్లీ స్వయంవరం నిర్వహించబోతుంది; అందుకు రాజులు, రాజకుమారులు అందరూ వస్తారు.'
తథా చ గణితః కాలః శ్వోభూతే స భవిష్యతి। యది సంభావినీయం తే గచ్ఛ శీఘ్రమరిందమ
'సమయం కూడా నిర్ణయించబడింది, అది రేపే జరుగుతుంది; ఇది సాధ్యమని నీకు అనిపిస్తే, వెంటనే వెళ్లి రా, ఓ శత్రువులను జయించినవాడా.'
సూర్యోదయే ద్వతీయం సా భర్తారం వరయిష్యతి। న హి స జ్ఞాయతే వీరో నలో జీవన్మృతోపి వా
'రెండవ రోజు ఉదయం సూర్యోదయానికి ఆమె తన భర్తను ఎంపిక చేస్తుంది; ఎందుకంటే నలుడు బ్రతికున్నాడో, చనిపోయాడో ఎవరికీ తెలియదు.'
ఏవం తథా యథోక్తో వై గత్వా రాజానమబ్రవీత్। ఋతుపర్ణం మహారాజ సుదేవో బ్రాహ్మణస్తదా
ఇలా చెప్పినట్లు సుదేవుడు వెళ్లి, మహారాజా ఋతుపర్ణుని దగ్గరికి వెళ్లి ఆ మాటలు చెప్పాడు.
శ్రుత్వా వచః సుదేవస్య ఋతుపర్ణో నరాధిపః। `సారథీన్స సమానీయ వార్ష్ణేయప్రభృతీన్నృపః। కథయామాస యద్వృత్తం బ్రాహ్మణేన శ్రుతం తథా
సుదేవుని మాటలు విని, ఋతుపర్ణ మహారాజు తన రథసారథులను, వార్ష్ణేయుడితో పాటు పిలిపించి, బ్రాహ్మణుని ద్వారా తెలిసిన విషయాన్ని వారందరికీ వివరించాడు.
బాహుకం చ సమాహూయ దమయన్త్యాః స్వయంవరమ్'। సాన్త్యఞ్శ్ర్లక్ష్ణయా వాచా బాహుకం ప్రత్యభాషత
అతడు బాహుకుని కూడా పిలిపించి, మృదువుగా మంగళకరమైన మాటలతో దమయంతి స్వయంవరం గురించి చెప్పాడు.
విదర్భాన్యాతుమిచ్ఛామి దమయన్త్యాః స్వయంవరమ్। ఏకాహ్నా హయతత్త్వజ్ఞ మన్యసే యది బాహుక
'దమయంతి స్వయంవరం కోసం విదర్భకు వెళ్లాలని నేను కోరుతున్నాను; నీవు గుర్రాల తత్వాన్ని బాగా తెలిసినవాడివి, ఒకే రోజులో అక్కడికి చేరగలమని నీవు భావిస్తే చెప్పు, బాహుకా.'
ఏవముక్తస్య కౌన్తేయ తేన రాజ్ఞా నలస్య హ। వ్యదీర్యత మనో దుఃఖాత్ప్రదధ్యౌ చ మహామనాః
రాజు ఇలా అడిగినప్పుడు, నలుని మనసు దుఃఖంతో చీలిపోయింది, అతను లోతుగా ఆలోచించాడు.
దమయన్తీ భవేదేవం కింను దుఃఖేన మోహితా। అస్మదర్థే భవేద్బాఽయముపాయశ్చిన్తితో మహాన్
'దమయంతి నిజంగా ఇలా చేస్తుందా, లేక దుఃఖంలో మాయలో పడిపోయిందా? లేక ఇది నా కోసం ఆమె వేసిన గొప్ప యోచనేమో?'
నృశంసం బత వైదర్భీ కర్తుకామా తపస్వినీ। యయా క్షుద్రేణ నికృతాకృపణా పాపబుద్ధినా। స్త్రీస్వభావశ్చలో లోకే మమ దోషశ్చ దారుణః
'హాయ్, ధర్మవంతురాలైన వైదర్భి దమయంతి ఇంత క్రూరంగా చేయదలచిందా? ఆమెను ఒక నీచుడు, దుర్మార్గుడు మోసగించాడేమో. ఈ లోకంలో స్త్రీల స్వభావం చంచలంగా ఉంటుంది, నా తప్పు కూడా చాలా ఘోరంగా ఉంది.'
మమ శోకేన సంవిగ్నా నైరాశ్యాత్తనుమధ్యమా। నైవం సా కర్హిచిత్కుర్యాత్సాపత్యా చ విశేషతః
నా బాధతో కలవరపడిన, ఆశలు కోల్పోయిన, సన్నని నడుము కలిగిన ఆ భార్య, ముఖ్యంగా పిల్ల ఉన్నప్పుడు, ఎప్పుడూ అలాంటి పనులు చేయదు.
యదత్ర సత్యం వాఽసత్యం గత్వా వేత్స్యామి నిశ్చయమ్। ఋతుపర్ణస్య వై కామమాత్మార్థం చ కరోమ్యహమ్
ఇది నిజమా అబద్ధమా అన్నది నేను వెళ్లి ఖచ్చితంగా తెలుసుకుంటాను. నా అవసరానికి, ఋతుపర్ణుని కోరికను నేను నెరవేర్చుతాను.
ఇతి నిశ్చిత్య మనసా బాహుకో దీనమానసః। కృతాలురువాచేదమృతుపర్ణం జనాధిపమ్
ఇలా మనసులో నిర్ణయించుకుని, దుఃఖంతో ఉన్న బాహుకుడు, వినయంగా రాజు ఋతుపర్ణుని ఇలా అడిగాడు.
ప్రతిజానామి తే వాక్యం గమిష్యామి నరాధిప। ఏకాహ్నా పురుషవ్యాఘ్ర విదర్భనగరీం నృప। `తత్రాదిత్యోదయే కాలే శ్వో విదర్భాన్గమిష్యసి
రాజా! నేను నీ మాట నమ్ముతాను. ఓ పురుషవీరా! ఒకే రోజులో నిన్ను విదర్భ నగరానికి తీసుకెళ్తాను. రేపు ఉదయం సూర్యోదయానికి నీవు విదర్భను చేరుకుంటావు.
ఏవముక్తోఽబ్రవీద్రాజా బాహుకం ప్రహసన్నివ। కిం తే కామం కరోమ్యద్య తుష్టోఽస్మి తవ బాహుక
ఇలా విన్న రాజు చిరునవ్వుతో బాహుకుని అడిగాడు: 'బాహుకా! నీవు కోరింది ఏమిటి? నేడు నీపై నేను సంతోషంగా ఉన్నాను.'
యావద్యానమిదం సజ్జమృతుపర్ణ కరోమ్యహమ్
ఋతుపర్ణా! ఈ రథాన్ని όσο త్వరగా సిద్ధం చేయడానికి నాకు అనుమతి ఇవ్వు.