భర్తవ్యా రక్షణీయా త్వ పత్నీ పత్యా హి నిత్యదా। తన్నష్టముభయం కస్మాద్ధర్మజ్ఞస్య సతస్తవ
"భార్యను భర్త ఎప్పుడూ కాపాడాలి, ఆదరించాలి. నీలాంటి ధర్మజ్ఞుడికి ఇద్దరం ఇలా నష్టపోవడం ఎందుకు జరిగింది?"
ఖ్యాతః ప్రాజ్ఞః కులీనశ్ సానుక్రోశో భవాన్సదా। సంవృత్తో నిరనుక్రోశః శఙ్కే మద్భాగ్యసంక్షయాత్
"నీవు జ్ఞానవంతుడిగా, మంచి వంశస్థుడిగా, ఎప్పుడూ దయగలవాడిగా పేరుగాంచావు. కానీ ఇప్పుడు నీవు దయ చూపడం లేదు. అది నా దురదృష్టం వల్లనేమో అనిపిస్తోంది."
తత్కురుష్వ నరవ్యాఘ్ర దయాం మయి నరర్పభ। ఆనృశంస్యం పరో ధర్మస్త్వత్త ఏవ హి మే శ్రుతః
"కాబట్టి, ఓ మానవశ్రేష్ఠా! నాపై దయ చూపించు. నీ దగ్గర నుంచే నేను, దయే గొప్ప ధర్మమని విన్నాను."
ఏవంబ్రువాణాన్యది వః ప్రతిబ్రూయాద్ధి కశ్చన। స నరః సర్వథా జ్ఞేయః కశ్చాసౌ క్వను వర్తతే
"మీలో ఎవరికైనా ఈ మాటలకు సమాధానం వచ్చినట్లయితే, ఆ మనిషి ఎవరో, ఎక్కడ ఉన్నాడో ఖచ్చితంగా తెలుసుకోండి."
యశ్చైవం వచనం శ్రుత్య్వా బూయాత్ప్రతివచో నరః। తదాదాయ వచస్తస్య మమావేద్యం ద్విజోత్తమాః
"ఎవరైనా ఈ మాటలు విని సమాధానం ఇస్తే, ఆ మాటలను తీసుకుని నాకి తెలపండి, ఓ ఉత్తమ బ్రాహ్మణులారా!"
యథా చ వో న జానీయాచ్చరతో భీమశాసనాత్। పునరాగమనం చేహ తథా కార్యమతన్ద్రితైః
"మీ ప్రయాణాన్ని భీముడు తెలుసుకోకుండా, మీరు త్వరగా తిరిగి రావాలి. జాగ్రత్తగా వ్యవహరించండి."
యది వాఽసౌ సమృద్ధః స్యాద్యది వాఽప్యధనో భవేత్। యదిఽవాప్యసమర్థః స్యాజ్జ్ఞేయమస్య చికీర్షితమ్
"అతను ధనవంతుడైనా, దరిద్రుడైనా, లేక అసమర్థుడైనా, అతని ఉద్దేశ్యం ఏమిటో మీరు తెలుసుకోవాలి."
ఏవముక్తాస్త్వగచ్ఛంస్తే బ్రాహ్మణాః సర్వతో దిశమ్। నలం మృగయితుం రాజంస్తదా వ్యసనినం తథా
ఈ విధంగా ఆదేశించబడిన బ్రాహ్మణులు అన్ని దిశలకూ వెళ్లి, దుఃఖంలో ఉన్న నలుని వెతకడం ప్రారంభించారు.
తే పురాణి సరాష్ట్రాణి గ్రామాన్ధోపాంస్తథాఽఽశ్రమాన్। అన్వేషన్తో నలం రాజన్నాధిజగ్ముర్దవిజాతయః
అప్పుడు ఆ బ్రాహ్మణులు నలుని వెతుకుతూ పాత రాజ్యాలు, గ్రామాలు, పట్టణాలు, ఆశ్రమాలు అన్నీ తిరిగారు రాజా, అయినా ఆయనను కనుగొనలేకపోయారు.
తచ్చ వాక్యం తథా సర్వేతత్రతత్ర విశాంపతే। శ్రావయాంచక్రిరే విప్రా దమయన్త్యా యథేరితమ్
అలాగే, ప్రజలలో ప్రభువా, ఆ బ్రాహ్మణులు దమయంతి చెప్పిన మాటను ప్రతి చోటా అందరికీ వినిపించారు.
అథ దీర్ఘస్య కాలస్య పర్ణాదో నామ వై ద్విజః। ప్రత్యేత్య నగరం భైమీమిదం వచనమబ్రవీత్
కొంత కాలం తర్వాత, పర్ణాదుడు అనే బ్రాహ్మణుడు భీముని నగరానికి వచ్చి ఈ మాటలు చెప్పాడు.
నైషధం మృగయాణేన దమయన్తి దివానిశమ్। అయోధ్యాం నగరీం గత్వా భాగస్వరిరుపస్థితః
దమయంతి నలుని వెతుకుతూ రాత్రింబవళ్ళు ప్రయాణించి అయోధ్య నగరానికి వెళ్లి అక్కడ గాయని అయి ఉండిపోయింది.
శ్రావితశ్చ మయా వాక్యం త్వదీయం స మహాజనే। ఋతుపర్ణో మహాభాగో యథోక్తం వరవర్ణిని
అక్కడ ఉన్న పెద్దల సమూహంలో నీ సందేశాన్ని నేను చెప్పాను, అందులో రాజు ఋతుపర్ణుడు కూడా విన్నాడు, అందాల దమయంతి.
తచ్ఛ్రుత్వా నాబ్రవీత్కించిదృతుపర్ణో నరాధిపః। న చ పారిషదః కశ్చిద్భాష్యమాణో మయాఽసకృత్
అది విన్న ఋతుపర్ణ మహారాజు ఏమీ మాట్లాడలేదు, నేను ఎంతసేపు చెప్పినా అక్కడి మంత్రి వర్గంలో ఎవ్వరూ స్పందించలేదు.
అనుజ్ఞాతం తు మాం రాజ్ఞా విజనే కశ్చిదబ్రవీత్। ఋతుపర్ణస్య పురుషో బాహుకో నామ నామతః
కానీ, ఒంటరిగా ఉన్నప్పుడు, రాజు అనుమతితో ఎవరో ఒకరు నాతో ఇలా చెప్పారు: ఋతుపర్ణుని వద్ద బాహుకుడు అనే వ్యక్తి ఉన్నాడు.
సూతస్తస్య నరేన్ద్రస్య విరూపో హ్రస్వబాహుకః। శీఘ్రయానేషు కుశలో మృష్టకర్తా చ భోజనే
ఆయన రాజుకు రథసారథి, రూపంలో విచిత్రంగా, చేతులు చిన్నవిగా ఉంటాడు, వేగంగా రథం నడపడంలో నిపుణుడు, భోజనం వండడంలో కూడా గొప్పవాడు.
స వినిఃశ్వస్య బంహుశో రుదిత్వా చ షునఃపునః। కుశలం చైవ మాం పృష్ట్వా పశ్చాదిదమభాషత
అతడు లోతుగా ఊపిరి తీసుకుంటూ, మళ్లీ మళ్లీ ఏడుస్తూ, నా క్షేమాన్ని అడిగి, చివరికి ఇలా అన్నాడు.
వైషమ్యమపి సంప్రాప్తా గోపాయన్తి కులస్త్రియః। ఆత్మానమాత్మనా సత్యో జితః స్వర్గో న సంశయః
ఏదైనా కష్టసమయంలో కూడా మంచి కుటుంబాల మహిళలు తమను తాము కాపాడుకుంటారు; నిజాయితీతో ఆచరించినవారికి స్వర్గం లభిస్తుంది, దీనిలో సందేహమే లేదు.
రహితా భర్తృభిశ్చైవ న కుప్యన్తి కదాచన। ్రాణాంశ్చారిత్రకవచాన్ధారయన్తి వరస్త్రియః
భర్తలు దూరంగా ఉన్నా, మంచి భార్యలు ఎప్పుడూ కోపపడరు, వారు సద్గుణాలను ధరిస్తూ ఉంటారు.
విషమస్థేన మూఢేన పరిభ్రష్టసుఖేన చ। యత్సా తేన పరిత్యక్తా తత్ర న క్రోద్ధుమర్హతి
బాధల్లో, అయోమయంలో, సుఖం కోల్పోయిన వాడు భార్యను వదిలిపెడితే, ఆమె అతనిపై కోపపడకూడదు.
ప్రాణయాత్రాం పరిప్రేప్సోః శకునైర్హృతవాససః। ఆధిభిర్దహ్యమానస్య శ్యామా న క్రోద్ధుమర్హతి
పక్షులు వస్త్రాలు తీసుకెళ్లి, బాధలు ముంచుకొచ్చినప్పుడు, ప్రాణాలు నిలబెట్టుకోవడమే లక్ష్యంగా ఉన్న వాడిని శ్యామా కోపపడకూడదు.
సత్కృతాఽసత్కృతా వాఽపి పతిం దృష్ట్వా తథాగతమ్। భ్రష్టరాజ్యం శ్రిత్యా హీనం శ్యామా న క్రోద్ధుమర్హతి
గౌరవించబడినా, అవమానించబడినా, తన భర్తను రాజ్యాన్ని కోల్పోయి పడిపోయిన స్థితిలో చూసినప్పుడు కూడా శ్యామా అతనిపై కోపపడకూడదు.
తస్య తద్వచనం శ్రుత్వా త్వరితోఽహమిహాగతః। శ్రుత్వా ప్రమాణం భవతీ రాజ్ఞశ్చైవ నివేదయః
అతని మాటలు విని నేను వెంటనే ఇక్కడికి వచ్చాను; ఈ విషయం నీవు విని, రాజుకు తెలియజేయు.
ఏతచ్ఛ్రుత్వాఽశ్రుపూర్ణాక్షీ పర్ణాదస్య విశాంపతే। దమయన్తీ రహోఽభ్యేత్య మాతరం ప్రత్యభాపత
ఇది విని కన్నీళ్లతో కళ్లు నిండిన దమయంతి, ఓ రాజా, ఒంటరిగా తన తల్లివద్దకు వెళ్లింది.
అయమర్థౌ న సంవేద్యో భీమే మాతః కదాచన। త్వత్సన్నిధౌ నియోక్ష్యేఽహంసుదేవం ద్విజసత్తమమ్
తల్లి, ఈ విషయం ఎప్పుడూ భీమునికి తెలియకుండా చూడాలి; నీ ముందే నేను సుదేవుడికి చెప్పాలని ఉంది.
యథా న నృపతిర్భీమః ప్రతిపద్యేత మే మతమ్। యథా త్వయా ప్రకర్తవ్యం మమ చేత్ప్రియమిచ్ఛసి
భీముడు నా ఉద్దేశాన్ని గ్రహించకుండా ఉండాలంటే, నువ్వు నా మాటల ప్రకారం నడుచుకోవాలి, నన్ను సంతోషపెట్టాలని అనుకుంటే.
యథా చాహం సమానీతా సుదేవేనాశు బాన్ధవాన్। తేనైవ మఙ్గలేనాద్య సుదేవో యాతు మా చిరమ్
నేను సుదేవుని ద్వారా నా బంధువుల దగ్గరకు త్వరగా తీసుకువచ్చినట్లే, అదే మంగళంతో ఈ రోజు సుదేవుడు ఆలస్యం చేయకుండా వెళ్ళాలని కోరుకుంటున్నాను.
సమానేతుం నలం మాతరయోధ్యాం నగరీమితః। `ఋతుపర్ణస్య నగరే నివసన్తమరిన్దమమ్
అయోధ్య నగరంలో వసిస్తూ ఉన్న నలుని ఇక్కడికి తీసుకురావాలని కోరుతున్నాను.
విశ్రాన్తం తు తతః పశ్చాత్పర్ణాదం ద్విజసత్తమమ్। అర్చయామాస వైదర్భీ ధనేనాతీవ భామినీ
తర్వాత, అతను విశ్రాంతి తీసుకున్న తరువాత, వైదర్భి దమయంతి పర్ణాదుని, ఆ బ్రాహ్మణులలో శ్రేష్ఠుడిని, బహు ధనంతో ఘనంగా సత్కరించింది.
లవాచ చైనం మహతా సంపూజ్య ద్రవిణేన వై।' నలే చేహాగతే విప్ర భూయో దాస్యాభి తే వసు
అతనిని గొప్పగా సత్కరించి, 'బ్రాహ్మణుడా, నలుడు ఇక్కడికి వచ్చినప్పుడు నేను నీకు ఇంకా ఎక్కువ ధనం ఇస్తాను' అని ఆమె చెప్పింది.