తదవస్థాం తు తాం దృష్ట్వా సర్వమన్తఃపురం తదా। హాహాభూతమతీవాసీద్భృశం చ ప్రరురోద హ
ఆమె ఆ స్థితిలో ఉన్నదాన్ని చూసి, అంతఃపురంలోని స్త్రీలు అంతా ఎంతో బాధతో ఏడుస్తూ, అక్కడ పెద్దగా హాహాకారం మోగింది.
తతో భీమం మహారాజం భార్యా వచనామబ్రవీత్। దమయన్తీ నృప భృశం భర్తారమనుశోచతి
తర్వాత దమయంతి తన భర్తను బాగా ఆవేదనతో తలుచుకుంటూ, రాజైన భీముని దగ్గర ఇలా చెప్పింది.
అపకృష్య చ లజ్జాం సా స్వయముక్తవతీ విభో। ప్రయతన్తు తవప్రేష్యాః పుణ్యశ్లోకస్య దర్శనే
తనకు ఉన్న లజ్జను పక్కన పెట్టి, దమయంతి తానే స్వయంగా, "నీ సేవకులు పుణ్యశ్లోకుడిని వెతకడానికి ప్రయత్నించాలి" అని చెప్పింది.
తయాప్రయోదితో రాజా బ్రాహ్మణాన్వశవర్తినః। ప్రాశ్థాపయద్దిశః సర్వా యతధ్వం నలదర్శనే
ఆమె చెప్పిన మాటలకు అనుగుణంగా, రాజు భీముడు విధేయులైన బ్రాహ్మణులను అన్ని దిశలకూ పంపి, "నలుని వెతకండి" అని ఆదేశించాడు.
తతో విదర్భాధిపతేర్నియోగాద్బ్రాహ్మణాస్తదా। దమయన్తీమథాపృచ్ఛ్య ప్రస్థితాస్తే తథాఽవ్రువన్
విదర్భాధిపతి ఆజ్ఞతో, బ్రాహ్మణులు ముందుగా దమయంతిని అడిగి, ఆమె చెప్పినట్లు ప్రయాణమయ్యారు.
అథ తానబ్రవీద్భైమీ సర్వరాష్ట్రేష్విదం వచః। బ్రూత వై జనసంసత్సు తత్రతత్ర పునః పునః
అప్పుడు దమయంతి వారితో, "ఈ మాటలు అన్ని రాజ్యాలలో, ప్రజల మధ్య మళ్లీ మళ్లీ చెప్పండి" అని చెప్పింది.
క్వను త్వం కితవ చ్ఛిత్త్వా వస్త్రార్ధం ప్రస్థితో మమ। ఉత్సృజ్య వపినే సుప్తామనురక్తాం ప్రియాం ప్రియ
"ఓ జూదగాడా! నా వస్త్రాన్ని నడుము చీల్చి, నన్ను అడవిలో నిద్రిస్తున్న నమ్మకమైన భార్యను వదిలేసి, ఎక్కడికి పోయావు?"
సా వై యథా త్వయా దృష్టా తథాఽఽస్తే త్వత్ప్రతీక్షిణీ। దహ్యమానా భృశం బాలా వస్త్రార్ధేనాభిసంవృతా
"నీవు చూసిన ఆ యువతి ఇప్పటికీ అలాగే ఉంది. నీ కోసం ఎదురుచూస్తూ, బాధతో కాలిపోతూ, వస్త్రం అర్ధంతో మాత్రమే కప్పుకొని ఉంది."
తస్యా రుదన్త్యాః సతతం తేన శోకేన పార్థివ। ప్రసాదం కురు వై దేవ ప్రతివాక్యం వదస్వ చ
"ఆమె ఎప్పుడూ ఏడుస్తూ, ఆ దుఃఖంతో బాధపడుతోంది రాజా! ఓ ప్రభూ, దయచేసి ఆమెకు సమాధానం పంపు."
ఏవమన్యచ్చ వక్తవ్యం కృపాం కుర్యాద్యథా మయి। వాయునా ధూయమానో హి వనం దహతి పావకః
"ఇంకా నన్ను జాలి పడేలా ఏమైనా చెప్పండి. గాలి ఊదినప్పుడు అగ్ని అడవిని కాల్చినట్టు, నేను కూడా బాధతో కాలిపోతున్నాను."
భర్తవ్యా రక్షణీయా త్వ పత్నీ పత్యా హి నిత్యదా। తన్నష్టముభయం కస్మాద్ధర్మజ్ఞస్య సతస్తవ
"భార్యను భర్త ఎప్పుడూ కాపాడాలి, ఆదరించాలి. నీలాంటి ధర్మజ్ఞుడికి ఇద్దరం ఇలా నష్టపోవడం ఎందుకు జరిగింది?"
ఖ్యాతః ప్రాజ్ఞః కులీనశ్ సానుక్రోశో భవాన్సదా। సంవృత్తో నిరనుక్రోశః శఙ్కే మద్భాగ్యసంక్షయాత్
"నీవు జ్ఞానవంతుడిగా, మంచి వంశస్థుడిగా, ఎప్పుడూ దయగలవాడిగా పేరుగాంచావు. కానీ ఇప్పుడు నీవు దయ చూపడం లేదు. అది నా దురదృష్టం వల్లనేమో అనిపిస్తోంది."
తత్కురుష్వ నరవ్యాఘ్ర దయాం మయి నరర్పభ। ఆనృశంస్యం పరో ధర్మస్త్వత్త ఏవ హి మే శ్రుతః
"కాబట్టి, ఓ మానవశ్రేష్ఠా! నాపై దయ చూపించు. నీ దగ్గర నుంచే నేను, దయే గొప్ప ధర్మమని విన్నాను."
ఏవంబ్రువాణాన్యది వః ప్రతిబ్రూయాద్ధి కశ్చన। స నరః సర్వథా జ్ఞేయః కశ్చాసౌ క్వను వర్తతే
"మీలో ఎవరికైనా ఈ మాటలకు సమాధానం వచ్చినట్లయితే, ఆ మనిషి ఎవరో, ఎక్కడ ఉన్నాడో ఖచ్చితంగా తెలుసుకోండి."
యశ్చైవం వచనం శ్రుత్య్వా బూయాత్ప్రతివచో నరః। తదాదాయ వచస్తస్య మమావేద్యం ద్విజోత్తమాః
"ఎవరైనా ఈ మాటలు విని సమాధానం ఇస్తే, ఆ మాటలను తీసుకుని నాకి తెలపండి, ఓ ఉత్తమ బ్రాహ్మణులారా!"
యథా చ వో న జానీయాచ్చరతో భీమశాసనాత్। పునరాగమనం చేహ తథా కార్యమతన్ద్రితైః
"మీ ప్రయాణాన్ని భీముడు తెలుసుకోకుండా, మీరు త్వరగా తిరిగి రావాలి. జాగ్రత్తగా వ్యవహరించండి."
యది వాఽసౌ సమృద్ధః స్యాద్యది వాఽప్యధనో భవేత్। యదిఽవాప్యసమర్థః స్యాజ్జ్ఞేయమస్య చికీర్షితమ్
"అతను ధనవంతుడైనా, దరిద్రుడైనా, లేక అసమర్థుడైనా, అతని ఉద్దేశ్యం ఏమిటో మీరు తెలుసుకోవాలి."
ఏవముక్తాస్త్వగచ్ఛంస్తే బ్రాహ్మణాః సర్వతో దిశమ్। నలం మృగయితుం రాజంస్తదా వ్యసనినం తథా
ఈ విధంగా ఆదేశించబడిన బ్రాహ్మణులు అన్ని దిశలకూ వెళ్లి, దుఃఖంలో ఉన్న నలుని వెతకడం ప్రారంభించారు.
తే పురాణి సరాష్ట్రాణి గ్రామాన్ధోపాంస్తథాఽఽశ్రమాన్। అన్వేషన్తో నలం రాజన్నాధిజగ్ముర్దవిజాతయః
అప్పుడు ఆ బ్రాహ్మణులు నలుని వెతుకుతూ పాత రాజ్యాలు, గ్రామాలు, పట్టణాలు, ఆశ్రమాలు అన్నీ తిరిగారు రాజా, అయినా ఆయనను కనుగొనలేకపోయారు.
తచ్చ వాక్యం తథా సర్వేతత్రతత్ర విశాంపతే। శ్రావయాంచక్రిరే విప్రా దమయన్త్యా యథేరితమ్
అలాగే, ప్రజలలో ప్రభువా, ఆ బ్రాహ్మణులు దమయంతి చెప్పిన మాటను ప్రతి చోటా అందరికీ వినిపించారు.
అథ దీర్ఘస్య కాలస్య పర్ణాదో నామ వై ద్విజః। ప్రత్యేత్య నగరం భైమీమిదం వచనమబ్రవీత్
కొంత కాలం తర్వాత, పర్ణాదుడు అనే బ్రాహ్మణుడు భీముని నగరానికి వచ్చి ఈ మాటలు చెప్పాడు.
నైషధం మృగయాణేన దమయన్తి దివానిశమ్। అయోధ్యాం నగరీం గత్వా భాగస్వరిరుపస్థితః
దమయంతి నలుని వెతుకుతూ రాత్రింబవళ్ళు ప్రయాణించి అయోధ్య నగరానికి వెళ్లి అక్కడ గాయని అయి ఉండిపోయింది.
శ్రావితశ్చ మయా వాక్యం త్వదీయం స మహాజనే। ఋతుపర్ణో మహాభాగో యథోక్తం వరవర్ణిని
అక్కడ ఉన్న పెద్దల సమూహంలో నీ సందేశాన్ని నేను చెప్పాను, అందులో రాజు ఋతుపర్ణుడు కూడా విన్నాడు, అందాల దమయంతి.
తచ్ఛ్రుత్వా నాబ్రవీత్కించిదృతుపర్ణో నరాధిపః। న చ పారిషదః కశ్చిద్భాష్యమాణో మయాఽసకృత్
అది విన్న ఋతుపర్ణ మహారాజు ఏమీ మాట్లాడలేదు, నేను ఎంతసేపు చెప్పినా అక్కడి మంత్రి వర్గంలో ఎవ్వరూ స్పందించలేదు.
అనుజ్ఞాతం తు మాం రాజ్ఞా విజనే కశ్చిదబ్రవీత్। ఋతుపర్ణస్య పురుషో బాహుకో నామ నామతః
కానీ, ఒంటరిగా ఉన్నప్పుడు, రాజు అనుమతితో ఎవరో ఒకరు నాతో ఇలా చెప్పారు: ఋతుపర్ణుని వద్ద బాహుకుడు అనే వ్యక్తి ఉన్నాడు.
సూతస్తస్య నరేన్ద్రస్య విరూపో హ్రస్వబాహుకః। శీఘ్రయానేషు కుశలో మృష్టకర్తా చ భోజనే
ఆయన రాజుకు రథసారథి, రూపంలో విచిత్రంగా, చేతులు చిన్నవిగా ఉంటాడు, వేగంగా రథం నడపడంలో నిపుణుడు, భోజనం వండడంలో కూడా గొప్పవాడు.
స వినిఃశ్వస్య బంహుశో రుదిత్వా చ షునఃపునః। కుశలం చైవ మాం పృష్ట్వా పశ్చాదిదమభాషత
అతడు లోతుగా ఊపిరి తీసుకుంటూ, మళ్లీ మళ్లీ ఏడుస్తూ, నా క్షేమాన్ని అడిగి, చివరికి ఇలా అన్నాడు.
వైషమ్యమపి సంప్రాప్తా గోపాయన్తి కులస్త్రియః। ఆత్మానమాత్మనా సత్యో జితః స్వర్గో న సంశయః
ఏదైనా కష్టసమయంలో కూడా మంచి కుటుంబాల మహిళలు తమను తాము కాపాడుకుంటారు; నిజాయితీతో ఆచరించినవారికి స్వర్గం లభిస్తుంది, దీనిలో సందేహమే లేదు.
రహితా భర్తృభిశ్చైవ న కుప్యన్తి కదాచన। ్రాణాంశ్చారిత్రకవచాన్ధారయన్తి వరస్త్రియః
భర్తలు దూరంగా ఉన్నా, మంచి భార్యలు ఎప్పుడూ కోపపడరు, వారు సద్గుణాలను ధరిస్తూ ఉంటారు.
విషమస్థేన మూఢేన పరిభ్రష్టసుఖేన చ। యత్సా తేన పరిత్యక్తా తత్ర న క్రోద్ధుమర్హతి
బాధల్లో, అయోమయంలో, సుఖం కోల్పోయిన వాడు భార్యను వదిలిపెడితే, ఆమె అతనిపై కోపపడకూడదు.