యది చాపి ప్రియం కించిన్మయి కర్తుమిహేచ్ఛసి। విదర్భాన్యాతుమిచ్ఛామి శీఘ్రం మే యానమాదిశ
'నాకు నువ్వు ఏదైనా ఇష్టమైనది చేయాలని అనుకుంటే, నేను వెంటనే విదర్భకు వెళ్లాలని కోరుకుంటున్నాను. దయచేసి నా ప్రయాణం త్వరగా ఏర్పాటుచేయి.'
బాఢమిత్యేవ తాముక్త్వా హృష్ట్వా మాతృష్వసా నృప। గుప్తాం బలేన మహతా పుత్రస్యానుమతే తతః
రాజమాత ఆనందంతో 'అలా జరుగుతుంది' అని చెప్పి, తన కుమారుని అనుమతితో, గొప్ప బలగంతో ఆమెను రక్షిస్తూ పంపించింది.
ప్రాస్థాపయద్రాజమాతా శ్రీమతీం నరవాహినా। యానేన భరతశ్రేష్ఠ స్వన్నపానపరిచ్ఛదామ్
రాజమాత దమయంతిని సైనికులతో, మంచి ఆహారం, పానీయం, అవసరమైన వస్తువులతో, ఘనంగా పంపించింది.
తతః సా నచిరాదేవ విదర్భానగమచ్ఛుభా। తాం తు బన్ధుజనః సర్వః ప్రహృష్టః సమపూజయత్
ఆమె ఆలస్యం లేకుండా విదర్భకు చేరుకుంది. అక్కడ ఆమె బంధువులందరూ ఆనందంతో స్వాగతించారు.
సర్వాన్కుశలినో దృష్ట్వా బాన్ధవాన్దారకౌ చ తౌ। మాతరం పితరం చోభౌ సర్వం చైవ సఖీజనమ్
తన బంధువులందరూ క్షేమంగా ఉండటం చూసి, ఇద్దరు పిల్లలను చూసి, తల్లిని, తండ్రిని, స్నేహితులను కలిసింది.
దేవతాః పూజయామాస బ్రాహ్మణాంశ్చ యశస్వినీ। పరేణ విధినా దేవీ దమయన్తీ విశాంపతే
దమయంతి దేవతలను, బ్రాహ్మణులను ఉత్తమ విధంగా పూజించింది.
అతర్పయత్సుదేవం చ గోసహస్రేణ పార్థివః। ప్రీతో దృష్ట్వైవ తనయాం గ్రామేణ ద్రవిణేన చ
తన కుమార్తెను చూసి ఆనందించిన రాజు, సుదేవునికి వెయ్యి ఆవులు, గ్రామాలు, ధనం ఇచ్చి సంతృప్తిపరిచాడు.
సా వ్యుష్టా రజనీం తత్రపితుర్వేశ్మని భామినీ। విశ్రాన్తా మాతరం రాజన్నిదం వచనమబ్రవీత్
రాత్రి తండ్రి ఇంట్లో గడిపిన దమయంతి, విశ్రాంతి తీసుకుని, తల్లితో ఇలా చెప్పింది:
మాం చేదిచ్ఛసి జీవన్తీం మాతః సత్యం బ్రవీమితే। నలస్య నరవీరస్య యతస్వానయనే పునః
'తల్లీ! నన్ను బతికించాలనుకుంటే, నిజంగా చెబుతున్నాను, నరపతి నళుని తిరిగి తీసుకురావడానికి ప్రయత్నించు.'
దమయన్త్యా తథోక్తా తు సా దేవీ భృశదుఃఖితా। బాష్పేణాపిహితా రాజ్ఞీ నోత్తరం కించిదబ్రవీత్
దమయంతి ఇలా చెప్పగానే, రాణి తీవ్రమైన దుఃఖంతో కన్నీళ్లతో నిండిపోయి, ఏమీ చెప్పలేక మౌనంగా ఉండిపోయింది.
తదవస్థాం తు తాం దృష్ట్వా సర్వమన్తఃపురం తదా। హాహాభూతమతీవాసీద్భృశం చ ప్రరురోద హ
ఆమె ఆ స్థితిలో ఉన్నదాన్ని చూసి, అంతఃపురంలోని స్త్రీలు అంతా ఎంతో బాధతో ఏడుస్తూ, అక్కడ పెద్దగా హాహాకారం మోగింది.
తతో భీమం మహారాజం భార్యా వచనామబ్రవీత్। దమయన్తీ నృప భృశం భర్తారమనుశోచతి
తర్వాత దమయంతి తన భర్తను బాగా ఆవేదనతో తలుచుకుంటూ, రాజైన భీముని దగ్గర ఇలా చెప్పింది.
అపకృష్య చ లజ్జాం సా స్వయముక్తవతీ విభో। ప్రయతన్తు తవప్రేష్యాః పుణ్యశ్లోకస్య దర్శనే
తనకు ఉన్న లజ్జను పక్కన పెట్టి, దమయంతి తానే స్వయంగా, "నీ సేవకులు పుణ్యశ్లోకుడిని వెతకడానికి ప్రయత్నించాలి" అని చెప్పింది.
తయాప్రయోదితో రాజా బ్రాహ్మణాన్వశవర్తినః। ప్రాశ్థాపయద్దిశః సర్వా యతధ్వం నలదర్శనే
ఆమె చెప్పిన మాటలకు అనుగుణంగా, రాజు భీముడు విధేయులైన బ్రాహ్మణులను అన్ని దిశలకూ పంపి, "నలుని వెతకండి" అని ఆదేశించాడు.
తతో విదర్భాధిపతేర్నియోగాద్బ్రాహ్మణాస్తదా। దమయన్తీమథాపృచ్ఛ్య ప్రస్థితాస్తే తథాఽవ్రువన్
విదర్భాధిపతి ఆజ్ఞతో, బ్రాహ్మణులు ముందుగా దమయంతిని అడిగి, ఆమె చెప్పినట్లు ప్రయాణమయ్యారు.
అథ తానబ్రవీద్భైమీ సర్వరాష్ట్రేష్విదం వచః। బ్రూత వై జనసంసత్సు తత్రతత్ర పునః పునః
అప్పుడు దమయంతి వారితో, "ఈ మాటలు అన్ని రాజ్యాలలో, ప్రజల మధ్య మళ్లీ మళ్లీ చెప్పండి" అని చెప్పింది.
క్వను త్వం కితవ చ్ఛిత్త్వా వస్త్రార్ధం ప్రస్థితో మమ। ఉత్సృజ్య వపినే సుప్తామనురక్తాం ప్రియాం ప్రియ
"ఓ జూదగాడా! నా వస్త్రాన్ని నడుము చీల్చి, నన్ను అడవిలో నిద్రిస్తున్న నమ్మకమైన భార్యను వదిలేసి, ఎక్కడికి పోయావు?"
సా వై యథా త్వయా దృష్టా తథాఽఽస్తే త్వత్ప్రతీక్షిణీ। దహ్యమానా భృశం బాలా వస్త్రార్ధేనాభిసంవృతా
"నీవు చూసిన ఆ యువతి ఇప్పటికీ అలాగే ఉంది. నీ కోసం ఎదురుచూస్తూ, బాధతో కాలిపోతూ, వస్త్రం అర్ధంతో మాత్రమే కప్పుకొని ఉంది."
తస్యా రుదన్త్యాః సతతం తేన శోకేన పార్థివ। ప్రసాదం కురు వై దేవ ప్రతివాక్యం వదస్వ చ
"ఆమె ఎప్పుడూ ఏడుస్తూ, ఆ దుఃఖంతో బాధపడుతోంది రాజా! ఓ ప్రభూ, దయచేసి ఆమెకు సమాధానం పంపు."
ఏవమన్యచ్చ వక్తవ్యం కృపాం కుర్యాద్యథా మయి। వాయునా ధూయమానో హి వనం దహతి పావకః
"ఇంకా నన్ను జాలి పడేలా ఏమైనా చెప్పండి. గాలి ఊదినప్పుడు అగ్ని అడవిని కాల్చినట్టు, నేను కూడా బాధతో కాలిపోతున్నాను."
భర్తవ్యా రక్షణీయా త్వ పత్నీ పత్యా హి నిత్యదా। తన్నష్టముభయం కస్మాద్ధర్మజ్ఞస్య సతస్తవ
"భార్యను భర్త ఎప్పుడూ కాపాడాలి, ఆదరించాలి. నీలాంటి ధర్మజ్ఞుడికి ఇద్దరం ఇలా నష్టపోవడం ఎందుకు జరిగింది?"
ఖ్యాతః ప్రాజ్ఞః కులీనశ్ సానుక్రోశో భవాన్సదా। సంవృత్తో నిరనుక్రోశః శఙ్కే మద్భాగ్యసంక్షయాత్
"నీవు జ్ఞానవంతుడిగా, మంచి వంశస్థుడిగా, ఎప్పుడూ దయగలవాడిగా పేరుగాంచావు. కానీ ఇప్పుడు నీవు దయ చూపడం లేదు. అది నా దురదృష్టం వల్లనేమో అనిపిస్తోంది."
తత్కురుష్వ నరవ్యాఘ్ర దయాం మయి నరర్పభ। ఆనృశంస్యం పరో ధర్మస్త్వత్త ఏవ హి మే శ్రుతః
"కాబట్టి, ఓ మానవశ్రేష్ఠా! నాపై దయ చూపించు. నీ దగ్గర నుంచే నేను, దయే గొప్ప ధర్మమని విన్నాను."
ఏవంబ్రువాణాన్యది వః ప్రతిబ్రూయాద్ధి కశ్చన। స నరః సర్వథా జ్ఞేయః కశ్చాసౌ క్వను వర్తతే
"మీలో ఎవరికైనా ఈ మాటలకు సమాధానం వచ్చినట్లయితే, ఆ మనిషి ఎవరో, ఎక్కడ ఉన్నాడో ఖచ్చితంగా తెలుసుకోండి."
యశ్చైవం వచనం శ్రుత్య్వా బూయాత్ప్రతివచో నరః। తదాదాయ వచస్తస్య మమావేద్యం ద్విజోత్తమాః
"ఎవరైనా ఈ మాటలు విని సమాధానం ఇస్తే, ఆ మాటలను తీసుకుని నాకి తెలపండి, ఓ ఉత్తమ బ్రాహ్మణులారా!"
యథా చ వో న జానీయాచ్చరతో భీమశాసనాత్। పునరాగమనం చేహ తథా కార్యమతన్ద్రితైః
"మీ ప్రయాణాన్ని భీముడు తెలుసుకోకుండా, మీరు త్వరగా తిరిగి రావాలి. జాగ్రత్తగా వ్యవహరించండి."
యది వాఽసౌ సమృద్ధః స్యాద్యది వాఽప్యధనో భవేత్। యదిఽవాప్యసమర్థః స్యాజ్జ్ఞేయమస్య చికీర్షితమ్
"అతను ధనవంతుడైనా, దరిద్రుడైనా, లేక అసమర్థుడైనా, అతని ఉద్దేశ్యం ఏమిటో మీరు తెలుసుకోవాలి."
ఏవముక్తాస్త్వగచ్ఛంస్తే బ్రాహ్మణాః సర్వతో దిశమ్। నలం మృగయితుం రాజంస్తదా వ్యసనినం తథా
ఈ విధంగా ఆదేశించబడిన బ్రాహ్మణులు అన్ని దిశలకూ వెళ్లి, దుఃఖంలో ఉన్న నలుని వెతకడం ప్రారంభించారు.
తే పురాణి సరాష్ట్రాణి గ్రామాన్ధోపాంస్తథాఽఽశ్రమాన్। అన్వేషన్తో నలం రాజన్నాధిజగ్ముర్దవిజాతయః
అప్పుడు ఆ బ్రాహ్మణులు నలుని వెతుకుతూ పాత రాజ్యాలు, గ్రామాలు, పట్టణాలు, ఆశ్రమాలు అన్నీ తిరిగారు రాజా, అయినా ఆయనను కనుగొనలేకపోయారు.
తచ్చ వాక్యం తథా సర్వేతత్రతత్ర విశాంపతే। శ్రావయాంచక్రిరే విప్రా దమయన్త్యా యథేరితమ్
అలాగే, ప్రజలలో ప్రభువా, ఆ బ్రాహ్మణులు దమయంతి చెప్పిన మాటను ప్రతి చోటా అందరికీ వినిపించారు.