విదర్భరాజో ధర్మాత్మా భీమో భీమపరాక్రమః। సుతేయం తస్య కల్యాణీ దమయన్తీతి విశ్రుతా
విదర్భ రాజు ధర్మాత్ముడైన భీముడు, భయంకరమైన పరాక్రమం కలవాడు, ఈమె తండ్రి; ఈ సౌభాగ్యవంతురాలు ఆయన కుమార్తె, దమయంతి అని ప్రసిద్ధి.
రాజా తు నైషధో నామ వీరసేనసుతో నలః। భార్యేయం తస్య కల్యాణీ పుణ్యశ్లోకస్య ధీమతః
వీరసేనుని కుమారుడైన నలుడు అనే నైషధ రాజు; ఈ సౌభాగ్యవంతురాలు, మంచి పేరు గల, బుద్ధిమంతుడైన అతని భార్య.
స ద్యూతేన జితో భ్రాత్రా హృతరాజ్యో మహామనాః। దమయన్త్యా గతః సార్ధం న ప్రాజ్ఞాయత కస్యచిత్
అతడు తన అన్నతో జూదంలో ఓడి, రాజ్యాన్ని కోల్పోయాడు; దమయంతితో కలిసి వెళ్లిపోయి, ఎవరూ గుర్తించలేకపోయారు.
తే వయం దమయన్త్యర్థే చరామః పృథివీమిమామ్। సేయమాసాదితా బాలా తవ దేవి నివేశనే
మేము దమయంతి కోసం ఈ భూమంతా వెతికాము; ఈ చిన్నదాన్ని నీ ఇంట్లో, ఓ రాణీ, కనుగొన్నాము.
అస్యా రూపేణ సదృశీ మానుషీ న హి విద్యతే। అస్యా హ్యేష భ్రువోర్మధ్యే సహజః పిప్లురుత్తమః
ఈమె అందానికి సమానమైన మానవ స్త్రీ ఎవరూ లేరు; ఈమె కళ్ల మధ్య సహజంగా ఉన్న ఉత్తమమైన పిప్పలు అనే ముద్ర ఉంది.
శ్యామాయాః పద్మసంకాశో లక్షితోఽన్తర్హితో మయా। మలేన సంవృతోహ్యస్యాశ్ఛన్నోఽభ్రేణేవ చన్ద్రమాః
ఈ ముదురు చర్మంపై, పద్మం లాంటి ముద్ర నాకు కనిపించింది, కాని మలంతో కప్పబడి ఉంది; అది మేఘంతో మూయబడిన చంద్రునిలా దాగి ఉంది.
చిహ్నభూతో విభూత్యర్థమయం ధాత్రా వినిర్మితః। ప్రతిపత్కలుషేవేన్దోర్లేఖా నాతివిరాజతే
ఈ గుర్తు ప్రత్యేకత కోసం సృష్టికర్త పెట్టినది; చంద్రునిపై మచ్చలా, అది ఎక్కువగా మెరుస్తూ ఉండదు.
న చాస్యా నశ్యతే రూపం వపుర్మలసమాచితమ్। అసంస్కృతమపి వ్యక్తం భాతి కాఞ్చనసన్నిభమ్
ఈమె అందం మలంతో కప్పబడినా తగ్గదు; అలంకారం లేకపోయినా, బంగారం లాగా ప్రకాశిస్తుంది.
అనేన వపుషా బాలా పిప్లునాఽనేన సూచితా। లక్షితేయం మయా దేవీ పిహితోఽగ్నిరివోష్మణా
ఈ రూపం, ఈ పిప్పలు గుర్తుతోనే ఈ చిన్నదాన్ని నేను గుర్తించాను; ఓ రాణీ, అగ్ని తన వేడితో దాగి ఉన్నట్లు ఆమెను తెలుసుకున్నాను.
తచ్ఛ్రుత్వా వచనం తస్య సుదేవస్య విశాంపతే। సునన్దా శోధయామాస పిప్లుప్రచ్ఛాదనం మలమ్
సుదేవుడు చెప్పిన మాటలు విని, రాణి సునందా ఆ పిప్పలు ముద్రను కప్పిన మలాన్ని తొలగించింది.
స మలేనాపకృష్టన పిప్లుస్తస్యా వ్యరోచత। దమయన్త్యా యథా వ్యభ్రే నభసీవ నిశాకరః
ఆ మలాన్ని తీసిన వెంటనే, దమయంతి మీద ఆ పిప్పలు ముద్ర చంద్రుడు మేఘాల మధ్య వెలిగినట్టు ప్రకాశించింది.
పిప్లుం దృష్ట్వా సునన్దా చ రాజమాతా చ భారత। రుదన్త్యౌ తాం పరిష్వజ్యముహూర్తమివ తస్థతుః
ఆ పిప్పలు ముద్రను చూసి, సునందా మరియు రాజమాత ఇద్దరూ ఏడుస్తూ ఆమెను ఆలింగనం చేసి, కొంతసేపు అలా నిల్చున్నారు.
ఉత్సృజ్య బాష్పం శనకై రాజమాతేదమబ్రవీత్। భగిన్యా దుహితా మేఽసి పిప్లునానేన సూచితా
తన కన్నీళ్లు నెమ్మదిగా ఆపుకుని, రాజమాత ఆమెతో ఇలా చెప్పింది: 'ఈ స్నానం వల్ల నువ్వు నా చెల్లెలి కుమార్తె అనే విషయం నాకు తెలిసింది.'
అహం చ తవ మాతా చ రాజన్యస్య మహాత్మనః। సుతే దశార్ణాధిపతేః సుదామ్నశ్చారుదర్శనే
నేను, నీ తల్లి ఇద్దరం రాజులలో గొప్పవాడైన దశార్ణాధిపతి కుమార్తెలం. అందమైనవాడా! నువ్వు దశార్ణుల రాజు సుదాముని కుమార్తెవు.
భీమస్య రాజ్ఞః సా దత్తా వీరబాహోరహం పునః। త్వం తు జాతా మయా దృష్టా దశార్ణేషు పితుర్గృహే
ఆమెను భీముడు, బలవంతుడు అయిన రాజు పెళ్లి చేసుకున్నాడు. నువ్వు మాత్రం నీ తండ్రి ఇంట్లో, దశార్ణులలో నేను నిన్ను చూసాను.
యథైవ తే పితుర్గేహం తథేదమపి భామితి। యథైవ చ మమైశ్వర్యం దమయన్తి తథా తవ
ఎలా నీ తండ్రి ఇల్లు నీదో, ఇదీ అలాగే నీ ఇల్లు అని భావించు. అలాగే, దమయంతి నా ఐశ్వర్యాన్ని పొందినట్లు, నువ్వూ పొందు.
తాం ప్రహృష్టేన మనసా దమయన్తీ విశాంపతే। ప్రణమ్య మాతుర్భగినీమిదం వచనమబ్రవీత్
దమయంతి హర్షంతో మనసు నిండిపోయి, తల్లి చెల్లెలి పాదాలకు నమస్కరించి ఇలా చెప్పింది:
అజ్ఞాయమానాఽపిసతీ సుఖమస్మ్యుషితా త్వయి। సర్వకామైః సువిహితా రక్ష్యమాణా సదా త్వయా
'నన్ను గుర్తించకపోయినా, తల్లీ! నీ దగ్గర నేను సుఖంగా ఉన్నాను. నీ కాపాడుదలతో అన్ని సౌఖ్యాలు నాకు లభించాయి.'
సుఖాత్సుఖతరో వాసో భవిష్యతి న సంశయః। చిరవిప్రోషితాం మాతర్మామనుజ్ఞాతుమర్హసి
'ఇక్కడ నా నివాసం ఎంతో ఆనందంగా ఉంది, దీనిలో సందేహం లేదు. కానీ తల్లీ, నేను చాలా కాలంగా దూరంగా ఉన్నాను. దయచేసి నన్ను వెళ్ళనివ్వు.'
దారకౌ చ హి మే నీతౌ వసతస్తత్ర బాలకౌ। పిత్రా విహీనౌ శోకార్తౌ మయా చైవ కథం ను తౌ
'ఇక్కడ ఉండగా నా ఇద్దరు చిన్న పిల్లలు అక్కడే ఉన్నారు. వారు తండ్రిని కోల్పోయి, దుఃఖంతో ఉన్నారు. వారు ఎలా ఉన్నారో నాకు తెలియదు.'
యది చాపి ప్రియం కించిన్మయి కర్తుమిహేచ్ఛసి। విదర్భాన్యాతుమిచ్ఛామి శీఘ్రం మే యానమాదిశ
'నాకు నువ్వు ఏదైనా ఇష్టమైనది చేయాలని అనుకుంటే, నేను వెంటనే విదర్భకు వెళ్లాలని కోరుకుంటున్నాను. దయచేసి నా ప్రయాణం త్వరగా ఏర్పాటుచేయి.'
బాఢమిత్యేవ తాముక్త్వా హృష్ట్వా మాతృష్వసా నృప। గుప్తాం బలేన మహతా పుత్రస్యానుమతే తతః
రాజమాత ఆనందంతో 'అలా జరుగుతుంది' అని చెప్పి, తన కుమారుని అనుమతితో, గొప్ప బలగంతో ఆమెను రక్షిస్తూ పంపించింది.
ప్రాస్థాపయద్రాజమాతా శ్రీమతీం నరవాహినా। యానేన భరతశ్రేష్ఠ స్వన్నపానపరిచ్ఛదామ్
రాజమాత దమయంతిని సైనికులతో, మంచి ఆహారం, పానీయం, అవసరమైన వస్తువులతో, ఘనంగా పంపించింది.
తతః సా నచిరాదేవ విదర్భానగమచ్ఛుభా। తాం తు బన్ధుజనః సర్వః ప్రహృష్టః సమపూజయత్
ఆమె ఆలస్యం లేకుండా విదర్భకు చేరుకుంది. అక్కడ ఆమె బంధువులందరూ ఆనందంతో స్వాగతించారు.
సర్వాన్కుశలినో దృష్ట్వా బాన్ధవాన్దారకౌ చ తౌ। మాతరం పితరం చోభౌ సర్వం చైవ సఖీజనమ్
తన బంధువులందరూ క్షేమంగా ఉండటం చూసి, ఇద్దరు పిల్లలను చూసి, తల్లిని, తండ్రిని, స్నేహితులను కలిసింది.
దేవతాః పూజయామాస బ్రాహ్మణాంశ్చ యశస్వినీ। పరేణ విధినా దేవీ దమయన్తీ విశాంపతే
దమయంతి దేవతలను, బ్రాహ్మణులను ఉత్తమ విధంగా పూజించింది.
అతర్పయత్సుదేవం చ గోసహస్రేణ పార్థివః। ప్రీతో దృష్ట్వైవ తనయాం గ్రామేణ ద్రవిణేన చ
తన కుమార్తెను చూసి ఆనందించిన రాజు, సుదేవునికి వెయ్యి ఆవులు, గ్రామాలు, ధనం ఇచ్చి సంతృప్తిపరిచాడు.
సా వ్యుష్టా రజనీం తత్రపితుర్వేశ్మని భామినీ। విశ్రాన్తా మాతరం రాజన్నిదం వచనమబ్రవీత్
రాత్రి తండ్రి ఇంట్లో గడిపిన దమయంతి, విశ్రాంతి తీసుకుని, తల్లితో ఇలా చెప్పింది:
మాం చేదిచ్ఛసి జీవన్తీం మాతః సత్యం బ్రవీమితే। నలస్య నరవీరస్య యతస్వానయనే పునః
'తల్లీ! నన్ను బతికించాలనుకుంటే, నిజంగా చెబుతున్నాను, నరపతి నళుని తిరిగి తీసుకురావడానికి ప్రయత్నించు.'
దమయన్త్యా తథోక్తా తు సా దేవీ భృశదుఃఖితా। బాష్పేణాపిహితా రాజ్ఞీ నోత్తరం కించిదబ్రవీత్
దమయంతి ఇలా చెప్పగానే, రాణి తీవ్రమైన దుఃఖంతో కన్నీళ్లతో నిండిపోయి, ఏమీ చెప్పలేక మౌనంగా ఉండిపోయింది.