దుష్కరం కురుతేఽత్యన్తం హీనో యదనయా నలః। ధారయత్యాత్మనో దేహం న శోకేనాపి సీదతి
నలుడు ఆమె లేకుండా ఉండటం ఎంత కష్టమో, అయినా దాన్ని అధిగమించాడు. తన శరీరాన్ని నిలబెట్టుకుని, దుఃఖానికి లోనవ్వకుండా ఉన్నాడు.
ఇమామసితకేశాన్తాం శతపత్రాయతేక్షణామ్। సుఖార్హాం దుఃఖితాం దృష్ట్వా మమాపి వ్యథతే మనః
నల్లని జుట్టు, శతదళ తామరపువ్వులాంటి కన్నులు ఉన్న ఆమెను, సుఖానికి యోగ్యురాలైనా దుఃఖంలో ఉన్నదాన్ని చూసి, నా హృదయం కూడా బాధపడుతోంది.
కదా ను ఖలుః దుఃఖస్య పారం యాస్యతి వై శుభా। భర్తుః సమాగమాత్సాధ్వీరోహిణీ శశినో యథా
ఈ సతీమణి తన భర్తను మళ్లీ కలుసుకుని, రోహిణి చంద్రుడిని కలిసినట్టు, ఎప్పుడు తన దుఃఖానికి ముగింపు పొందుతుందో అని ఆశిస్తున్నాను.
అస్యా నూనం పునర్లాభాన్నైషధః ప్రీతిమేష్యతి। రాజా రాజ్యపరిభ్రష్టః పునర్లబ్ధ్వేవ మేదినీమ్
ఈమెను మళ్లీ పొందినప్పుడు, నలుడు తప్పక సంతోషిస్తాడు. రాజ్యం పోయిన రాజు మళ్లీ తన భూమిని పొందినప్పుడు ఎలా ఆనందిస్తాడో అలాగే.
తుల్యశీలవయోయుక్తాం తుల్యాభిజనసంవృతమ్। నైషధోఽర్హతి వైదర్భీం తం చేయమసితేక్షణా
స్వభావం, వయస్సు, వంశంలో సమానమైన ఈ దమయంతిని నలుడు పొందటానికి అర్హుడు. అలాగే, నల్లని కన్నుల ఈమె కూడా అతడిని పొందటానికి అర్హురాలు.
యుక్తం తస్యాప్రమేయస్య వీర్యసత్వవతో మయా। సమాశ్వాసయితుం భార్యాం పతిదర్శనలాలసామ్
అపారమైన శక్తి, ధైర్యం ఉన్న ఆ మహానుభావుని భార్యను, భర్తను చూడాలని తపిస్తున్న ఆమెను నేను ఓదార్చటం యోగ్యం.
అహమాశ్వాసయామ్యేనాం పూర్ణచన్ద్రనిభాననామ్। అదృష్టదుఃఖాం దుఃఖార్తాం ధ్యానరోదనతత్పరామ్
పూర్ణచంద్రునిలాంటి ముఖం ఉన్న, దుఃఖాన్ని ఎరుగని కానీ ఇప్పుడు దుఃఖంతో ఉన్న, ధ్యానం, ఏడుపులో మునిగిపోయిన ఆమెను నేను ఓదార్చుతాను.
ఏవం విమృశ్య వివిధైః కారణైర్లక్షణైశ్చ తామ్। ఉపగమ్య తతో భైమీం సుదేవో బ్రాహ్మణోఽబ్రవీత్
ఇలా అనేక కారణాలు, లక్షణాలతో ఆలోచించి, సుదేవుడు ఆ భీముని కుమార్తె దగ్గరకు వెళ్లి ఆమెతో మాట్లాడాడు.
అహం సుదేవో వైదర్భి భ్రాతుస్తే దయితః సఖా। భీమస్య వచనాద్రాజ్ఞస్త్వామన్వేష్టుమిహాగతః
ఓ వైదర్భి! నేను సుదేవుడిని, నీ అన్నకు ప్రియమైన మిత్రుడిని. భీముడు, రాజు, నిన్ను వెతకమని పంపాడు. అందుకే ఇక్కడికి వచ్చాను.
కుశలీ తే పితా రాజ్ఞి జననీ భ్రాతరశ్చ తే। ఆయుష్మన్తౌ కుశలినౌ తత్రస్థౌ దారకౌ చ తే
రాజైన నీ తండ్రి, తల్లి, అన్నదమ్ములు అందరూ క్షేమంగా ఉన్నారు. నీ ఇద్దరు కుమారులు కూడా ఆయుష్మంతులై, అక్కడ సుఖంగా ఉన్నారు.
త్వత్కృతేబన్ధువర్గాశ్చ గతసత్వా ఇవాసతే। అన్వేష్టారో బ్రాహ్మణాశ్చ భ్రమన్తి శతశో మహీమ్
నీ కోసం బంధువులందరూ ప్రాణం లేని వారిలా మౌనంగా కూర్చున్నారు. వందలాది బ్రాహ్మణులు నిన్ను వెతుకుతూ భూమిపై తిరుగుతున్నారు.
అభిజ్ఞాయ సుదేవం తం దమయన్తీ యుధిష్ఠిర। పర్యపృచ్ఛత తాన్సర్వాన్క్రమేణ సుహృదః స్వకాన్
సుదేవుడిని గుర్తించిన దమయంతి, యుధిష్ఠిరా, తన మిత్రులందరినీ ఒక్కొక్కరిని అడిగి విషయాలు తెలుసుకుంది.
రురోద చ భృశం రాజన్వైదర్భీ శోకకర్శితా। దృష్ట్వా సుదేవం సహసా భ్రాతురిష్టం ద్విజోత్తమమ్
దుఃఖంతో క్షీణించిన వైదర్భి, అకస్మాత్తుగా తన అన్నకు ప్రియమైన బ్రాహ్మణోత్తముడైన సుదేవుడిని చూసి, రాజా, బాగా ఏడ్చింది.
తతో రుదన్తీం తాం దృష్ట్వా సునన్దా శోకకర్శితా। సుదేవేన సహైకాన్తే కథయన్తీం చ భారత
ఆమె ఏడుస్తున్నదాన్ని చూసి, దుఃఖంతో క్షీణించిన సునంద కూడా, సుదేవుడితో ఒంటరిగా మాట్లాడింది, ఓ భారతా!
జనిత్ర్యాః ప్రేషయామాస సైరన్ధ్రీ రుదతే భృశమ్। బ్రాహ్మణేన సహాగమ్య తాంవిద్ధి యది మన్యసే
ఆమె తల్లి బాగా ఏడుస్తున్న సైరంధ్రీని నీ దగ్గరకు పంపింది; ఆమె ఒక బ్రాహ్మణుడితో కలిసి వచ్చింది, నీవు అలా భావిస్తే.
అథ చేదిపతేర్మాతా రాజ్ఞశ్చాన్తఃపురాత్తదా। జగామ యత్రసా బాలా బ్రాహ్మణేన సహాభవత్
ఆ తరువాత, చేతి రాజు తల్లి, రాజమహిళల గదిలో నుంచి బయటకు వచ్చి, ఆ చిన్నదాని దగ్గరకు బ్రాహ్మణుడితో కలిసి వెళ్లింది.
తతః సుదేవమానాయ్య రాజమాతా విశాంపతే। పప్రచ్ఛ భార్యా కస్యేయం సుతా వా కస్య భామినీ
తర్వాత, రాణి సుదేవుడిని పిలిపించి, 'ఈమె ఎవరి భార్య? ఈ అందమైన అమ్మాయి ఎవరి కుమార్తె?' అని అడిగింది.
కథం చ నష్టా జ్ఞాతిభ్యో భర్తుర్వా వామలోచనా। త్వయా చ విదితా విప్ర కథమేవంగతా సతీ
ఈ సుందర కళ్లవాడిని ఆమె బంధువులకు లేదా భర్తకు ఎలా పోయింది? బ్రాహ్మణుడా, నువ్వెందుకు ఆమెను తెలుసుకున్నావు, ఎలా ఇక్కడికి తీసుకొచ్చావు?
ఏతదిచ్ఛామ్యహం శ్రోతుం త్వత్తః సర్వమశేషతః। తత్త్వేన హి మమాచక్ష్వ పృచ్ఛన్త్యాదేవరూపిణీమ్
ఈ విషయమంతా నీవు నాకు పూర్తిగా చెప్పాలని నేను కోరుకుంటున్నాను; దేవతలా కనిపించే ఈమె గురించి అడుగుతున్నాను, నిజంగా చెప్పు.
ఏవముక్తస్తయా రాజన్సుదేవో ద్విజసత్తమః। సుఖోపవిష్ట ఆచష్ట దమయన్త్యా యథాతథమ్
అలా ఆమె అడిగినప్పుడు, ఓ రాజా, బ్రాహ్మణులలో శ్రేష్ఠుడైన సుదేవుడు సుఖంగా కూర్చుని, దమయంతి కథను యథాతథంగా వివరించాడు.
విదర్భరాజో ధర్మాత్మా భీమో భీమపరాక్రమః। సుతేయం తస్య కల్యాణీ దమయన్తీతి విశ్రుతా
విదర్భ రాజు ధర్మాత్ముడైన భీముడు, భయంకరమైన పరాక్రమం కలవాడు, ఈమె తండ్రి; ఈ సౌభాగ్యవంతురాలు ఆయన కుమార్తె, దమయంతి అని ప్రసిద్ధి.
రాజా తు నైషధో నామ వీరసేనసుతో నలః। భార్యేయం తస్య కల్యాణీ పుణ్యశ్లోకస్య ధీమతః
వీరసేనుని కుమారుడైన నలుడు అనే నైషధ రాజు; ఈ సౌభాగ్యవంతురాలు, మంచి పేరు గల, బుద్ధిమంతుడైన అతని భార్య.
స ద్యూతేన జితో భ్రాత్రా హృతరాజ్యో మహామనాః। దమయన్త్యా గతః సార్ధం న ప్రాజ్ఞాయత కస్యచిత్
అతడు తన అన్నతో జూదంలో ఓడి, రాజ్యాన్ని కోల్పోయాడు; దమయంతితో కలిసి వెళ్లిపోయి, ఎవరూ గుర్తించలేకపోయారు.
తే వయం దమయన్త్యర్థే చరామః పృథివీమిమామ్। సేయమాసాదితా బాలా తవ దేవి నివేశనే
మేము దమయంతి కోసం ఈ భూమంతా వెతికాము; ఈ చిన్నదాన్ని నీ ఇంట్లో, ఓ రాణీ, కనుగొన్నాము.
అస్యా రూపేణ సదృశీ మానుషీ న హి విద్యతే। అస్యా హ్యేష భ్రువోర్మధ్యే సహజః పిప్లురుత్తమః
ఈమె అందానికి సమానమైన మానవ స్త్రీ ఎవరూ లేరు; ఈమె కళ్ల మధ్య సహజంగా ఉన్న ఉత్తమమైన పిప్పలు అనే ముద్ర ఉంది.
శ్యామాయాః పద్మసంకాశో లక్షితోఽన్తర్హితో మయా। మలేన సంవృతోహ్యస్యాశ్ఛన్నోఽభ్రేణేవ చన్ద్రమాః
ఈ ముదురు చర్మంపై, పద్మం లాంటి ముద్ర నాకు కనిపించింది, కాని మలంతో కప్పబడి ఉంది; అది మేఘంతో మూయబడిన చంద్రునిలా దాగి ఉంది.
చిహ్నభూతో విభూత్యర్థమయం ధాత్రా వినిర్మితః। ప్రతిపత్కలుషేవేన్దోర్లేఖా నాతివిరాజతే
ఈ గుర్తు ప్రత్యేకత కోసం సృష్టికర్త పెట్టినది; చంద్రునిపై మచ్చలా, అది ఎక్కువగా మెరుస్తూ ఉండదు.
న చాస్యా నశ్యతే రూపం వపుర్మలసమాచితమ్। అసంస్కృతమపి వ్యక్తం భాతి కాఞ్చనసన్నిభమ్
ఈమె అందం మలంతో కప్పబడినా తగ్గదు; అలంకారం లేకపోయినా, బంగారం లాగా ప్రకాశిస్తుంది.
అనేన వపుషా బాలా పిప్లునాఽనేన సూచితా। లక్షితేయం మయా దేవీ పిహితోఽగ్నిరివోష్మణా
ఈ రూపం, ఈ పిప్పలు గుర్తుతోనే ఈ చిన్నదాన్ని నేను గుర్తించాను; ఓ రాణీ, అగ్ని తన వేడితో దాగి ఉన్నట్లు ఆమెను తెలుసుకున్నాను.
తచ్ఛ్రుత్వా వచనం తస్య సుదేవస్య విశాంపతే। సునన్దా శోధయామాస పిప్లుప్రచ్ఛాదనం మలమ్
సుదేవుడు చెప్పిన మాటలు విని, రాణి సునందా ఆ పిప్పలు ముద్రను కప్పిన మలాన్ని తొలగించింది.