యథేయం మే పురా దృష్టా తథారూపేయమఙ్గనా। కృతార్థోస్మ్యద్య దృష్ట్వేమాం లోకకాన్తామివ శ్రియం
నేను ముందే చూసినదానిలానే ఈమె ఇప్పుడు ఉంది. లోకానికి ప్రియమైన లక్ష్మిలా కనిపించే ఈమెను చూసి నా ప్రయత్నం ఫలించింది.
పూర్ణచన్ద్రాననాం శ్యామాం చారువృత్తపయోధరామ్। కుర్వన్తీం ప్రభయా దేవీం సర్వావితిమిరా దిశః
పూర్ణచంద్రుని ముఖం లాంటి, నల్లని వర్ణంతో, అందమైన వక్షోజాలతో, తన కాంతితో చుట్టూ ఉన్న చీకట్లను పోగొట్టే దేవతలా ఆమె ఉండేది.
చారుపద్మవిశాలాక్షీం మన్మథస్య రతీమివ। ఇష్టాం సమస్తలోకస్య పూర్ణచన్ద్రప్రభామివ
పద్మపువ్వుల్లాంటి విశాలమైన కళ్లతో, మన్మథుని ప్రియురాలు రతిలా, అందరికీ ఇష్టమైనది, పూర్ణచంద్రుని కాంతిలా ప్రకాశించేది.
విదర్భసరసస్తస్మాద్దైవదోషాదివోద్ధృతామ్। మలపఙ్కానులిప్తాఙ్గీం ప్రమ్లానాం నలినీమివ
ఇప్పుడు, విధి కారణంగా విదర్భ సరస్సు నుంచి వేరు చేయబడి, మలినంగా, వాడిపోయిన కమలంలా ఉంది.
పౌర్ణమాసీమివ నిశాం రాహుగ్రస్తనిశాకరామ్। పతిశోకాకులాం దీనాం కృశస్త్రోతాం నదీమివ
పౌర్ణమి రాత్రి రాహువు చంద్రుని పట్టుకున్నట్టు, భర్త కోసం దుఃఖంతో బాధపడుతూ, నీరు తగ్గిన నదిలా ఉంది.
విధ్వస్తపర్ణకమలాం విత్రాసితవిహంగమామ్। హస్తిహస్తపరిక్లిష్టాం వ్యాకులామివ పద్మినీమ్
ఆమె ఆకులు, కమలాలు నశించి, పక్షులు భయపడి పారిపోయినట్టు, ఏనుగు తుంగతో నలిపిన, కలవరపడిన పద్మవనం లాగా ఉంది.
సుకుమారీం సుజాతాఙ్గీం రత్నగర్భగృహోచితామ్। దహ్యమానామివార్కేణ మృణాలీమివ చోద్ధృతామ్
అతిగా మృదువైన, మంచి వంశంలో పుట్టిన, రత్నాలతో నిండిన ఇంట్లో పెరిగిన ఆమె, ఎండ వేడికి కాలిపోతున్నట్టు, చెరువు నుంచి తీయబడిన తామర కాడలా కనిపించింది.
రూపౌదార్యగుణోపేతాం మణ్డనార్హామమణ్డితామ్। చన్ద్రలేఖామివ నవాంవ్యోమ్ని నీలాభ్రసంవృతామ్
అందం, ఉదారత, మంచి లక్షణాలతో అలంకరించబడిన ఆమె, అలంకరణకు యోగ్యురాలైనా అలంకారాలు లేకుండా, ఆకాశంలో నల్ల మేఘంతో కమ్మబడిన కొత్త చంద్రకళలా కనిపించింది.
కామభోగైః ప్రియైర్హీనాం హీనాం బన్ధుజనేన చ। దేహం ధారయతీం దీనం భర్తృదర్శనకాఙ్క్షయా
ఆమె సుఖాలు, ప్రియమైనవారు, బంధువులు అన్నీ దూరమైనవారు; భర్తను చూడాలని తపిస్తూ, తన బలహీనమైన శరీరాన్ని దుఃఖంలోనే కొనసాగించింది.
భర్తా నామ పరం నార్యా భూషణం భూషణైర్వినా। ఏషా హి రహితా తేన శోభమానా న శోభతే
ఒక స్త్రీకి భర్తే గొప్ప అలంకారం; ఇతర అలంకారాలు లేకపోయినా. అతడిని కోల్పోయిన ఆమె, ప్రకాశవంతంగా ఉన్నా, నిజంగా మెరయదు.
దుష్కరం కురుతేఽత్యన్తం హీనో యదనయా నలః। ధారయత్యాత్మనో దేహం న శోకేనాపి సీదతి
నలుడు ఆమె లేకుండా ఉండటం ఎంత కష్టమో, అయినా దాన్ని అధిగమించాడు. తన శరీరాన్ని నిలబెట్టుకుని, దుఃఖానికి లోనవ్వకుండా ఉన్నాడు.
ఇమామసితకేశాన్తాం శతపత్రాయతేక్షణామ్। సుఖార్హాం దుఃఖితాం దృష్ట్వా మమాపి వ్యథతే మనః
నల్లని జుట్టు, శతదళ తామరపువ్వులాంటి కన్నులు ఉన్న ఆమెను, సుఖానికి యోగ్యురాలైనా దుఃఖంలో ఉన్నదాన్ని చూసి, నా హృదయం కూడా బాధపడుతోంది.
కదా ను ఖలుః దుఃఖస్య పారం యాస్యతి వై శుభా। భర్తుః సమాగమాత్సాధ్వీరోహిణీ శశినో యథా
ఈ సతీమణి తన భర్తను మళ్లీ కలుసుకుని, రోహిణి చంద్రుడిని కలిసినట్టు, ఎప్పుడు తన దుఃఖానికి ముగింపు పొందుతుందో అని ఆశిస్తున్నాను.
అస్యా నూనం పునర్లాభాన్నైషధః ప్రీతిమేష్యతి। రాజా రాజ్యపరిభ్రష్టః పునర్లబ్ధ్వేవ మేదినీమ్
ఈమెను మళ్లీ పొందినప్పుడు, నలుడు తప్పక సంతోషిస్తాడు. రాజ్యం పోయిన రాజు మళ్లీ తన భూమిని పొందినప్పుడు ఎలా ఆనందిస్తాడో అలాగే.
తుల్యశీలవయోయుక్తాం తుల్యాభిజనసంవృతమ్। నైషధోఽర్హతి వైదర్భీం తం చేయమసితేక్షణా
స్వభావం, వయస్సు, వంశంలో సమానమైన ఈ దమయంతిని నలుడు పొందటానికి అర్హుడు. అలాగే, నల్లని కన్నుల ఈమె కూడా అతడిని పొందటానికి అర్హురాలు.
యుక్తం తస్యాప్రమేయస్య వీర్యసత్వవతో మయా। సమాశ్వాసయితుం భార్యాం పతిదర్శనలాలసామ్
అపారమైన శక్తి, ధైర్యం ఉన్న ఆ మహానుభావుని భార్యను, భర్తను చూడాలని తపిస్తున్న ఆమెను నేను ఓదార్చటం యోగ్యం.
అహమాశ్వాసయామ్యేనాం పూర్ణచన్ద్రనిభాననామ్। అదృష్టదుఃఖాం దుఃఖార్తాం ధ్యానరోదనతత్పరామ్
పూర్ణచంద్రునిలాంటి ముఖం ఉన్న, దుఃఖాన్ని ఎరుగని కానీ ఇప్పుడు దుఃఖంతో ఉన్న, ధ్యానం, ఏడుపులో మునిగిపోయిన ఆమెను నేను ఓదార్చుతాను.
ఏవం విమృశ్య వివిధైః కారణైర్లక్షణైశ్చ తామ్। ఉపగమ్య తతో భైమీం సుదేవో బ్రాహ్మణోఽబ్రవీత్
ఇలా అనేక కారణాలు, లక్షణాలతో ఆలోచించి, సుదేవుడు ఆ భీముని కుమార్తె దగ్గరకు వెళ్లి ఆమెతో మాట్లాడాడు.
అహం సుదేవో వైదర్భి భ్రాతుస్తే దయితః సఖా। భీమస్య వచనాద్రాజ్ఞస్త్వామన్వేష్టుమిహాగతః
ఓ వైదర్భి! నేను సుదేవుడిని, నీ అన్నకు ప్రియమైన మిత్రుడిని. భీముడు, రాజు, నిన్ను వెతకమని పంపాడు. అందుకే ఇక్కడికి వచ్చాను.
కుశలీ తే పితా రాజ్ఞి జననీ భ్రాతరశ్చ తే। ఆయుష్మన్తౌ కుశలినౌ తత్రస్థౌ దారకౌ చ తే
రాజైన నీ తండ్రి, తల్లి, అన్నదమ్ములు అందరూ క్షేమంగా ఉన్నారు. నీ ఇద్దరు కుమారులు కూడా ఆయుష్మంతులై, అక్కడ సుఖంగా ఉన్నారు.
త్వత్కృతేబన్ధువర్గాశ్చ గతసత్వా ఇవాసతే। అన్వేష్టారో బ్రాహ్మణాశ్చ భ్రమన్తి శతశో మహీమ్
నీ కోసం బంధువులందరూ ప్రాణం లేని వారిలా మౌనంగా కూర్చున్నారు. వందలాది బ్రాహ్మణులు నిన్ను వెతుకుతూ భూమిపై తిరుగుతున్నారు.
అభిజ్ఞాయ సుదేవం తం దమయన్తీ యుధిష్ఠిర। పర్యపృచ్ఛత తాన్సర్వాన్క్రమేణ సుహృదః స్వకాన్
సుదేవుడిని గుర్తించిన దమయంతి, యుధిష్ఠిరా, తన మిత్రులందరినీ ఒక్కొక్కరిని అడిగి విషయాలు తెలుసుకుంది.
రురోద చ భృశం రాజన్వైదర్భీ శోకకర్శితా। దృష్ట్వా సుదేవం సహసా భ్రాతురిష్టం ద్విజోత్తమమ్
దుఃఖంతో క్షీణించిన వైదర్భి, అకస్మాత్తుగా తన అన్నకు ప్రియమైన బ్రాహ్మణోత్తముడైన సుదేవుడిని చూసి, రాజా, బాగా ఏడ్చింది.
తతో రుదన్తీం తాం దృష్ట్వా సునన్దా శోకకర్శితా। సుదేవేన సహైకాన్తే కథయన్తీం చ భారత
ఆమె ఏడుస్తున్నదాన్ని చూసి, దుఃఖంతో క్షీణించిన సునంద కూడా, సుదేవుడితో ఒంటరిగా మాట్లాడింది, ఓ భారతా!
జనిత్ర్యాః ప్రేషయామాస సైరన్ధ్రీ రుదతే భృశమ్। బ్రాహ్మణేన సహాగమ్య తాంవిద్ధి యది మన్యసే
ఆమె తల్లి బాగా ఏడుస్తున్న సైరంధ్రీని నీ దగ్గరకు పంపింది; ఆమె ఒక బ్రాహ్మణుడితో కలిసి వచ్చింది, నీవు అలా భావిస్తే.
అథ చేదిపతేర్మాతా రాజ్ఞశ్చాన్తఃపురాత్తదా। జగామ యత్రసా బాలా బ్రాహ్మణేన సహాభవత్
ఆ తరువాత, చేతి రాజు తల్లి, రాజమహిళల గదిలో నుంచి బయటకు వచ్చి, ఆ చిన్నదాని దగ్గరకు బ్రాహ్మణుడితో కలిసి వెళ్లింది.
తతః సుదేవమానాయ్య రాజమాతా విశాంపతే। పప్రచ్ఛ భార్యా కస్యేయం సుతా వా కస్య భామినీ
తర్వాత, రాణి సుదేవుడిని పిలిపించి, 'ఈమె ఎవరి భార్య? ఈ అందమైన అమ్మాయి ఎవరి కుమార్తె?' అని అడిగింది.
కథం చ నష్టా జ్ఞాతిభ్యో భర్తుర్వా వామలోచనా। త్వయా చ విదితా విప్ర కథమేవంగతా సతీ
ఈ సుందర కళ్లవాడిని ఆమె బంధువులకు లేదా భర్తకు ఎలా పోయింది? బ్రాహ్మణుడా, నువ్వెందుకు ఆమెను తెలుసుకున్నావు, ఎలా ఇక్కడికి తీసుకొచ్చావు?
ఏతదిచ్ఛామ్యహం శ్రోతుం త్వత్తః సర్వమశేషతః। తత్త్వేన హి మమాచక్ష్వ పృచ్ఛన్త్యాదేవరూపిణీమ్
ఈ విషయమంతా నీవు నాకు పూర్తిగా చెప్పాలని నేను కోరుకుంటున్నాను; దేవతలా కనిపించే ఈమె గురించి అడుగుతున్నాను, నిజంగా చెప్పు.
ఏవముక్తస్తయా రాజన్సుదేవో ద్విజసత్తమః। సుఖోపవిష్ట ఆచష్ట దమయన్త్యా యథాతథమ్
అలా ఆమె అడిగినప్పుడు, ఓ రాజా, బ్రాహ్మణులలో శ్రేష్ఠుడైన సుదేవుడు సుఖంగా కూర్చుని, దమయంతి కథను యథాతథంగా వివరించాడు.