పదాని గణయన్గచ్ఛ స్వాని నైషధ కానిచిత్। తత్రతేఽహం మహాబాహో శ్రేయో ధాస్యామి యత్పరమ్
"నిశధా! నీవు అడుగులు లెక్కించుకుంటూ వెళ్ళు. ఓ బలవంతుడా! ఒక స్థలంలో నేను నీకు అత్యుత్తమమైన మేలు చేస్తాను."
తతః సంఖ్యాతుమారబ్ధమదశద్దశమే పదే। తస్య దష్టస్య తద్రూపం క్షిప్రమన్తరధీయత
అప్పుడు నలుడు లెక్కించటం ప్రారంభించగా, పదవ అడుగులో ఆ పాము అతన్ని కరిచింది. వెంటనే నలుని మునుపటి రూపం కనబడకుండా పోయింది.
స దృష్ట్వా విస్మితస్తస్థావాత్మానం వికృతం నలః। స్వరూపధారిణం నాగం దదర్శ స మహీపతిః
తన రూపం మారిపోయినదాన్ని చూసి, నళుడు ఆశ్చర్యంతో నిలుచుండిపోయాడు. ఆ మహారాజు, నిజమైన రూపంలో ఉన్న నాగుని చూశాడు.
తతః కర్కోటకో నాగః సాన్త్వయన్నలమబ్రవీత్। మయా తేఽన్తర్హితం రూపం న త్వాం విద్యుర్జనా ఇతి
అప్పుడు కర్కోటకుడు నళుని ఓదార్చుతూ ఇలా అన్నాడు: "నేను నీ రూపాన్ని దాచేశాను. అందువల్ల ఎవ్వరూ నిన్ను గుర్తించలేరు."
యత్కృతే చాసి నికృతో దుఃఖేన మహతా నల। విషేణ స మదీయేన త్వయి దుఃఖం నివత్స్యతి
నళా! నిన్ను అన్యాయంగా బాధించినవాడి వల్ల నువ్వు ఎంతటి కష్టాలు అనుభవించావో తెలుసు. ఇప్పుడు నా విషం అతనికి బాధను కలిగిస్తుంది.
విషేణ సంవృతైర్గాత్రైర్యావత్త్వాం న విమోక్ష్యతి। తావత్తు త్వాం మహారాజ క్లేశేఽస్మిన్స నియోక్ష్యతి
నా విషం నీ శరీరాన్ని కప్పి ఉన్నంతవరకు, ఆ వ్యక్తి నిన్ను ఇబ్బందిలో ఉంచుతాడు, మహారాజా! నేను విడిచేవరకు నీవు బాధపడతావు.
అనాగా యేన నికృతస్త్వమనర్హో జనాధిప। క్రోధాదసూయయిత్వా తం రక్షా మే భవతః కృతా
నీవు ఏ తప్పు చేయని రాజవు, అయినా నిన్ను అనర్హుడు అన్యాయంగా బాధించాడు. కోపంతో, అసూయతో నిన్ను హింసించాడు. ఇకపై నేను నిన్ను కాపాడతాను.
న తే భయం నరవ్యాఘ్ర దంష్ట్రిభ్యః శత్రుతోపి వా। బ్రహ్మవిత్త్వం చ భవితా మత్ప్రసాదాన్నరాధిప
మానవసింహా! నీకు పాముల దంతాల నుంచి, శత్రువుల నుంచి, మరే ప్రమాదం నుంచి భయం లేదు. నా అనుగ్రహంతో నీకు బ్రహ్మజ్ఞానం లభిస్తుంది, రాజా!
రాజన్విషనిమిత్తా చ న తే పీడా భవిష్యతి। సంగ్రామేషు న రాజేన్ద్రశశ్వజ్జయమవాప్స్యసి
రాజా! నా విషం వల్ల నీకు ఎలాంటి బాధ ఉండదు. యుద్ధాలలో నీవు ఎప్పుడూ విజయాన్ని పొందుతావు, రాజాధిరాజా!
గచ్ఛ రాజన్నితః సూతో బాహుకోఽహమితి బ్రువన్। సమీపమృతుపర్ణస్య స హి వేదాక్షనైపుణమ్
రాజా! ఇక్కడినుంచి వెళ్లి, "నేను బాహుకుడు, రథసారధిని" అని చెప్పు. ఋతుపర్ణుడి దగ్గరకు వెళ్ళు. అతడు పాశకల విద్యలో నిపుణుడు.
అయోధ్యాం నగరీం రమ్యామద్య వై నిషధేశ్వర। స తేఽక్షహృదయం దాతా రాజాఽశ్వహృదయేన వై
నిషధాధిపతి! నీవు ఈ రోజు అందమైన అయోధ్య నగరానికి వెళ్లు. అక్కడ రాజు, నీవు గుర్రాల రహస్యాన్ని చెప్పిన ప్రతిఫలంగా, పాశకల రహస్యాన్ని నీకు ఇస్తాడు.
ఇక్ష్వాకుకులజః శ్రీమాన్మిత్రం చైవ భవిష్యతి। భవిష్యసి యదాఽక్షజ్ఞః శ్రేయసా యోక్ష్యసే తదా
అతడు ఇక్ష్వాకువంశానికి చెందిన మహిమాన్వితుడు. నీకు మంచి మిత్రుడవుతాడు. నీవు పాశకల విద్యలో నిపుణుడైతే, గొప్ప భాగ్యం పొందుతావు.
సంయోక్ష్యసే స్వదారైస్త్వం మా స్మ శోకే మనః కృథాః। రాజ్యేన తనయాభ్యాం చ సత్యమేతద్బ్రవీమి తే
నీవు నీ భార్యతో మళ్లీ కలుసుకుంటావు. మనసులో దుఃఖాన్ని పెట్టుకోకు. నీ రాజ్యం, నీ కుమారులను తిరిగి పొందుతావు — ఇది నిజం, నేను చెప్పింది.
స్వం రూపం చ యదా ద్రష్టుమిచ్ఛేథాస్త్వం నరాధిప। సంస్మర్తవ్యస్తదా తేఽహంవాసశ్చదం వివాసయేః
రాజా! నీవు మళ్లీ నీ అసలు రూపాన్ని చూడాలనుకున్నప్పుడు, నన్ను స్మరించు. ఆ సమయంలో ఈ వస్త్రాన్ని తీయిపారెయ్.
అనేన వాససాచ్ఛన్నః స్వం రూపం ప్రతిపత్స్యసే। ఇత్యుక్త్వా ప్రదదౌ తస్మై దివ్యం వాసోయుగం తదా
ఈ వస్త్రాన్ని ధరించినప్పుడు, నీ అసలు రూపాన్ని తిరిగి పొందుతావు. ఇలా చెప్పి, అతడు నళునికి దివ్యమైన రెండు వస్త్రాలు ఇచ్చాడు.
ఏవం నలం చ సందిశ్య వాసో దత్తావ చ కౌరవ। నాగరాజస్తతో రాజంస్తత్రైవాన్తరధీయత
ఇలా నళునికి ఉపదేశం చేసి, ఆ వస్త్రాన్ని ఇచ్చిన నాగరాజు అక్కడే కనిపించకుండా పోయాడు, కౌరవా!
తస్మిన్నన్తర్హితే నాగే ప్రయయౌ నైషధో నలః। ఋతుపర్ణస్య నగరం ప్రావిశద్దశమేఽహని
ఆ నాగుడు కనిపించకుండా పోయిన తరువాత, నిషధుల నళుడు బయలుదేరి, పదవ రోజు ఋతుపర్ణుని నగరంలోకి ప్రవేశించాడు.
స రాజానముపాతిష్ఠద్బాహుకోఽహమితి బ్రువన్। అశ్వానాం వాహనే యుక్తః పృథివ్యాం నాస్తి మత్సమః
అతడు రాజు దగ్గరకు వెళ్లి, "నేను బాహుకుడను. గుర్రాలను నడిపే విషయంలో భూమిపై నాకంటె గొప్పవాడు లేడు" అని అన్నాడు.
అర్థకృచ్ఛ్రేషు చైవాహం ప్రష్టవ్యో నైపుణేషు చ। అన్నసంస్కారమపి చ జానామ్యన్యైర్విశేషతః
"ఏ కష్టసమయంలోనైనా, నైపుణ్య విషయాల్లోనైనా నన్ను అడగవచ్చు. అన్నం తయారు చేయడంలోనూ, నేను ఇతరులకంటే మెరుగ్గా తెలుసు."
యాని శిల్పాని లోకేఽస్మిన్యచ్చైవాన్యత్సుదుష్కరమ్। సర్వం యతిష్యే తత్కర్తుమృతుపర్ణ భరస్వ మామ్
"ఈ లోకంలో ఉన్న అన్ని కళలు, ఎంతటి కష్టమైన పనైనా, అన్నీ చేయడానికి నేను ప్రయత్నిస్తాను. ఋతుపర్ణా! నన్ను సేవలో ఉంచుకో."
ఇత్యుక్తః స నలేనాథ ఋతుపర్ణో నరాధిపః। ఉవాచ సుప్రీతమనాస్తం ప్రేక్ష్య చ మహీపతే
నలుడు ఇలా చెప్పగానే, మానవులలో శ్రేష్ఠుడైన ఋతుపర్ణుడు అతన్ని చూసి, హృదయం ఆనందంతో నిండిపోయి ఇలా అన్నాడు.
వసబాహుక భద్రం తే సర్వమేతత్కరిష్యసి। శీఘ్రయానే సదా బుద్ధిర్ధ్రియతే మే విశేషతః
వాసుబాహుకా, నీకు శుభం కలగాలి! నీవు చెప్పినది అన్నీ నీవే చేయగలవు. నాకు ఎప్పుడూ రథాన్ని వేగంగా నడిపించడంలో ప్రత్యేకమైన ఆసక్తి ఉంటుంది.
స త్వమాతిష్ఠ యోగం తం యేన శీధ్రాం హయా మమ। భవేయురశ్వాధ్యక్షోసి వేతనం తే శతంశతమ్
కాబట్టి, నా గుర్రాలు వేగంగా పరుగెత్తేలా నీవు ఆ నైపుణ్యాన్ని ప్రదర్శించు. ఇకపై నీవే గుర్రాల అధికారిగా ఉంటావు. నీకు వంద వందలు జీతంగా ఇస్తాను.
త్వాముపస్థాస్యతశ్చైవ నిత్యం వార్ష్ణేయజీవలౌ। ఏతాభ్యాం రంస్యసే సార్ధం వస వై మయి బాహుక
జీవాలుడు, వార్ష్ణేయుడు ఇద్దరూ ఎప్పుడూ నీకు సేవ చేస్తారు. వీరిద్దరితో కలిసి నీవు సంతోషంగా ఉండవచ్చు. బాహుకా, నాతోనే నివసించు.
ఏవముక్తో నలస్తేన న్యవసత్తత్రపూజితః। ఋతుపర్ణస్య నగరే సహవార్ష్ణేయజీవలః
ఇలా ఋతుపర్ణుడు గౌరవించి మాట్లాడిన తర్వాత, నలుడు జీవాలుడు, వార్ష్ణేయుడితో కలిసి ఋతుపర్ణుని నగరంలో నివసించాడు.
స వై తత్రావసద్రాజా వైదర్భీమనుచిన్తయన్। సాయంసాయం సదా చేమం శ్లోకమేకం జగాద హ
అక్కడ ఆ రాజు ఎప్పుడూ వైదర్భి కుమార్తెను ఆలోచిస్తూ ఉండేవాడు. ప్రతి సాయంత్రం ఒకే ఒక శ్లోకాన్ని పఠించేవాడు.
క్వ ను సా క్షుత్పిపాసార్తా శ్రాన్తా శేతే తపస్వినీ। స్మరన్తీ తస్య మన్దస్య కం వాఽఽసాద్యోపతిష్ఠతి
ఆ తపస్సు కలిగిన స్త్రీ ఇప్పుడు ఎక్కడ ఉంది? ఆకలి దప్పులతో బాధపడుతూ, అలసిపోయి పడుకున్నదా? తన మూర్ఖ భర్తను గుర్తు చేసుకుంటూ, ఎవరి దగ్గరకు వెళ్లి, ఎవరి సేవలో ఉంది?
ఏవం బ్రువన్తం రాజానం నిశాయాం జీవలోఽబ్రవీత్। కామేనాం శోచసే నిత్యం శ్రోతుమిచ్ఛామి బాహుక। ఆయుష్మన్కస్య వా నారీ యామేవమనుశోచసి
రాత్రిపూట రాజు ఇలా మాట్లాడుతుండగా, జీవాలుడు ఇలా అన్నాడు: 'బాహుకా, నీవు ఎవరిని కోరుకుంటూ ఎప్పుడూ ఇలా శోకిస్తావు? నేను వినాలనుకుంటున్నాను — ఆ స్త్రీ ఎవరి భార్య, నీవు ఇలా విచారించేది ఎవరి కోసం?'
తమువాచ నలో రాజా మన్దప్రజ్ఞస్య కస్యచిత్। ఆసీద్బహుమతా నారీ తస్యా దృఢతరశ్చ సః
అప్పుడు నలుడు ఇలా చెప్పాడు: 'ఒక మూర్ఖుడికి ఎంతో ప్రీతిపాత్రమైన ఒక స్త్రీ ఉండేది. ఆ మూర్ఖుడు ఆమెను గాఢంగా ప్రేమించేవాడు.'
స వై కేనచిదర్థేన తయా మన్దో వ్యయుజ్యత। విప్రయుక్తః స మన్దాత్మా భ్రమత్యసుఖపీడితః
ఏదో ఒక కారణంతో ఆ మూర్ఖుడు ఆమె నుంచి విడిపోయాడు. ఆమెను కోల్పోయిన తర్వాత, ఆ మూర్ఖుడు బాధతో అల్లాడుతూ తిరుగుతున్నాడు.