ఉత్సృజ్య దమయన్తీం తు నలో రాజా విశాంపతే। దదర్శ దావం దహ్యన్తం మహాన్తం గహనే వనే
దమయంతిని వదిలేసిన తరువాత, రాజా నలుడు, ఓ రాజాధిరాజా! అటవిలో ఒక పెద్ద అగ్ని దహించుకుంటూ ఉన్నదాన్ని చూశాడు.
తత్ర సుశ్రావ శబ్దంవై మధ్యే భూతస్య కస్యచిత్। అభిధావ నలేత్యుచ్చైః పుణ్యశ్లోకేతి చాసకృత్
ఆ అగ్నిలో మధ్యలో ఎవరో, 'నలా! పుణ్యశ్లోకా!' అంటూ పదే పదే గొప్పగా పిలుస్తున్న శబ్దం స్పష్టంగా విన్నాడు.
మా భైరితి నలశ్చోక్త్వా మధ్యమగ్నేః ప్రవిశ్య తమ్। దద్రశ నాగరాజానం శయానం కుణ్డలీకృతమ్
నలుడు, "భయపడవద్దు" అని చెప్పి, అగ్నిలో మధ్యలోకి వెళ్లి, అక్కడ ఉండు పాము రాజును చుట్టుకుని పడుకుని ఉన్నట్టు చూశాడు.
స నాగః ప్రఞ్జలిర్భూత్వా వేపమానో నలం తదా। ఉవాచ మాం విద్ధిరాజన్నాగం కర్కోటకం నృప
ఆ పాము, చేతులు జోడించి, భయంతో వణుకుతూ, "రాజా! నన్ను కర్కోటక అనే నాగునిగా తెలుసుకో" అని అన్నాడు.
మయా ప్రలబ్ధో బ్రహ్మర్షిరనాగాః సుమహాతపాః। తేన మన్యుపరీతేన శప్తోస్మి మనుజాధిప
రాజా! నేను బ్రహ్మర్షి నారదునిచే మోసపోయాను. ఆయన కోపంతో నన్ను శపించారు.
తిష్ఠ త్వం స్థావర ఇవ యావదేతి నలః క్వచిత్। ఇతో నేతాసి తత్స త్వం శాపాన్మోక్ష్యసి మత్కృతాత్
"నలుడు ఎప్పుడైనా ఇక్కడికి వచ్చే వరకు, నీవు ఇక్కడే స్థిరంగా ఉండాలి. ఎవరూ నిన్ను తీసుకెళ్లరు. ఆ తరువాత నా వల్ల నీవు శాపం నుండి విముక్తి పొందుతావు" అని శపించారు.
తస్య శాపాన్న శక్నోమి పదాద్విచలితుం పదమ్। ఉపదేక్ష్యామి తే శ్రేయస్త్రాతుమర్హతి మాం భవాన్
ఆయన శాపం వల్ల నేను ఇక్కడ నుండి ఒక్క అడుగు కూడా కదలలేను. నేను నీకు మేలైనది చెప్పగలను. నీవు నన్ను రక్షించాలి.
సఖా చ తే భవిష్యామి మత్సమో నాస్తి పన్నగః। లఘుశ్చ తే భవిష్యామి శీఘ్రమాదాయ గచ్ఛ మామ్
నేను నీకు స్నేహితుడిగా ఉంటాను. నా వంటి పాము మరొకడు లేదు. నేను చాలా తేలికగా మారుతాను. నన్ను త్వరగా తీసుకుని వెళ్ళు.
ఏవముక్త్వా స నాగేన్ద్రో బభూవాఙ్గుష్ఠమాత్రకః। దం గృహీత్వా నలః ప్రాయాద్దేశం దావవివర్జితమ్
ఇలా చెప్పి, ఆ నాగరాజు వేలిముద్రంత పరిమాణంలో మారిపోయాడు. నలుడు అతన్ని తీసుకుని, అగ్ని లేని ప్రదేశానికి వెళ్లాడు.
ఆకాశదేశమాసాద్య విముక్తం కృష్ణవర్త్మనా। ఉత్స్రష్టుకామం తం నాగః పునః కర్కోటకోఽబ్రవీత్
నలుడు, అంధకారపు దారిని దాటి, వెలుగైన ప్రదేశానికి చేరుకున్నప్పుడు, అతన్ని వదిలేయాలనుకున్నపుడు, కర్కోటకుడు మళ్లీ ఇలా అన్నాడు.
పదాని గణయన్గచ్ఛ స్వాని నైషధ కానిచిత్। తత్రతేఽహం మహాబాహో శ్రేయో ధాస్యామి యత్పరమ్
"నిశధా! నీవు అడుగులు లెక్కించుకుంటూ వెళ్ళు. ఓ బలవంతుడా! ఒక స్థలంలో నేను నీకు అత్యుత్తమమైన మేలు చేస్తాను."
తతః సంఖ్యాతుమారబ్ధమదశద్దశమే పదే। తస్య దష్టస్య తద్రూపం క్షిప్రమన్తరధీయత
అప్పుడు నలుడు లెక్కించటం ప్రారంభించగా, పదవ అడుగులో ఆ పాము అతన్ని కరిచింది. వెంటనే నలుని మునుపటి రూపం కనబడకుండా పోయింది.
స దృష్ట్వా విస్మితస్తస్థావాత్మానం వికృతం నలః। స్వరూపధారిణం నాగం దదర్శ స మహీపతిః
తన రూపం మారిపోయినదాన్ని చూసి, నళుడు ఆశ్చర్యంతో నిలుచుండిపోయాడు. ఆ మహారాజు, నిజమైన రూపంలో ఉన్న నాగుని చూశాడు.
తతః కర్కోటకో నాగః సాన్త్వయన్నలమబ్రవీత్। మయా తేఽన్తర్హితం రూపం న త్వాం విద్యుర్జనా ఇతి
అప్పుడు కర్కోటకుడు నళుని ఓదార్చుతూ ఇలా అన్నాడు: "నేను నీ రూపాన్ని దాచేశాను. అందువల్ల ఎవ్వరూ నిన్ను గుర్తించలేరు."
యత్కృతే చాసి నికృతో దుఃఖేన మహతా నల। విషేణ స మదీయేన త్వయి దుఃఖం నివత్స్యతి
నళా! నిన్ను అన్యాయంగా బాధించినవాడి వల్ల నువ్వు ఎంతటి కష్టాలు అనుభవించావో తెలుసు. ఇప్పుడు నా విషం అతనికి బాధను కలిగిస్తుంది.
విషేణ సంవృతైర్గాత్రైర్యావత్త్వాం న విమోక్ష్యతి। తావత్తు త్వాం మహారాజ క్లేశేఽస్మిన్స నియోక్ష్యతి
నా విషం నీ శరీరాన్ని కప్పి ఉన్నంతవరకు, ఆ వ్యక్తి నిన్ను ఇబ్బందిలో ఉంచుతాడు, మహారాజా! నేను విడిచేవరకు నీవు బాధపడతావు.
అనాగా యేన నికృతస్త్వమనర్హో జనాధిప। క్రోధాదసూయయిత్వా తం రక్షా మే భవతః కృతా
నీవు ఏ తప్పు చేయని రాజవు, అయినా నిన్ను అనర్హుడు అన్యాయంగా బాధించాడు. కోపంతో, అసూయతో నిన్ను హింసించాడు. ఇకపై నేను నిన్ను కాపాడతాను.
న తే భయం నరవ్యాఘ్ర దంష్ట్రిభ్యః శత్రుతోపి వా। బ్రహ్మవిత్త్వం చ భవితా మత్ప్రసాదాన్నరాధిప
మానవసింహా! నీకు పాముల దంతాల నుంచి, శత్రువుల నుంచి, మరే ప్రమాదం నుంచి భయం లేదు. నా అనుగ్రహంతో నీకు బ్రహ్మజ్ఞానం లభిస్తుంది, రాజా!
రాజన్విషనిమిత్తా చ న తే పీడా భవిష్యతి। సంగ్రామేషు న రాజేన్ద్రశశ్వజ్జయమవాప్స్యసి
రాజా! నా విషం వల్ల నీకు ఎలాంటి బాధ ఉండదు. యుద్ధాలలో నీవు ఎప్పుడూ విజయాన్ని పొందుతావు, రాజాధిరాజా!
గచ్ఛ రాజన్నితః సూతో బాహుకోఽహమితి బ్రువన్। సమీపమృతుపర్ణస్య స హి వేదాక్షనైపుణమ్
రాజా! ఇక్కడినుంచి వెళ్లి, "నేను బాహుకుడు, రథసారధిని" అని చెప్పు. ఋతుపర్ణుడి దగ్గరకు వెళ్ళు. అతడు పాశకల విద్యలో నిపుణుడు.
అయోధ్యాం నగరీం రమ్యామద్య వై నిషధేశ్వర। స తేఽక్షహృదయం దాతా రాజాఽశ్వహృదయేన వై
నిషధాధిపతి! నీవు ఈ రోజు అందమైన అయోధ్య నగరానికి వెళ్లు. అక్కడ రాజు, నీవు గుర్రాల రహస్యాన్ని చెప్పిన ప్రతిఫలంగా, పాశకల రహస్యాన్ని నీకు ఇస్తాడు.
ఇక్ష్వాకుకులజః శ్రీమాన్మిత్రం చైవ భవిష్యతి। భవిష్యసి యదాఽక్షజ్ఞః శ్రేయసా యోక్ష్యసే తదా
అతడు ఇక్ష్వాకువంశానికి చెందిన మహిమాన్వితుడు. నీకు మంచి మిత్రుడవుతాడు. నీవు పాశకల విద్యలో నిపుణుడైతే, గొప్ప భాగ్యం పొందుతావు.
సంయోక్ష్యసే స్వదారైస్త్వం మా స్మ శోకే మనః కృథాః। రాజ్యేన తనయాభ్యాం చ సత్యమేతద్బ్రవీమి తే
నీవు నీ భార్యతో మళ్లీ కలుసుకుంటావు. మనసులో దుఃఖాన్ని పెట్టుకోకు. నీ రాజ్యం, నీ కుమారులను తిరిగి పొందుతావు — ఇది నిజం, నేను చెప్పింది.
స్వం రూపం చ యదా ద్రష్టుమిచ్ఛేథాస్త్వం నరాధిప। సంస్మర్తవ్యస్తదా తేఽహంవాసశ్చదం వివాసయేః
రాజా! నీవు మళ్లీ నీ అసలు రూపాన్ని చూడాలనుకున్నప్పుడు, నన్ను స్మరించు. ఆ సమయంలో ఈ వస్త్రాన్ని తీయిపారెయ్.
అనేన వాససాచ్ఛన్నః స్వం రూపం ప్రతిపత్స్యసే। ఇత్యుక్త్వా ప్రదదౌ తస్మై దివ్యం వాసోయుగం తదా
ఈ వస్త్రాన్ని ధరించినప్పుడు, నీ అసలు రూపాన్ని తిరిగి పొందుతావు. ఇలా చెప్పి, అతడు నళునికి దివ్యమైన రెండు వస్త్రాలు ఇచ్చాడు.
ఏవం నలం చ సందిశ్య వాసో దత్తావ చ కౌరవ। నాగరాజస్తతో రాజంస్తత్రైవాన్తరధీయత
ఇలా నళునికి ఉపదేశం చేసి, ఆ వస్త్రాన్ని ఇచ్చిన నాగరాజు అక్కడే కనిపించకుండా పోయాడు, కౌరవా!
తస్మిన్నన్తర్హితే నాగే ప్రయయౌ నైషధో నలః। ఋతుపర్ణస్య నగరం ప్రావిశద్దశమేఽహని
ఆ నాగుడు కనిపించకుండా పోయిన తరువాత, నిషధుల నళుడు బయలుదేరి, పదవ రోజు ఋతుపర్ణుని నగరంలోకి ప్రవేశించాడు.
స రాజానముపాతిష్ఠద్బాహుకోఽహమితి బ్రువన్। అశ్వానాం వాహనే యుక్తః పృథివ్యాం నాస్తి మత్సమః
అతడు రాజు దగ్గరకు వెళ్లి, "నేను బాహుకుడను. గుర్రాలను నడిపే విషయంలో భూమిపై నాకంటె గొప్పవాడు లేడు" అని అన్నాడు.
అర్థకృచ్ఛ్రేషు చైవాహం ప్రష్టవ్యో నైపుణేషు చ। అన్నసంస్కారమపి చ జానామ్యన్యైర్విశేషతః
"ఏ కష్టసమయంలోనైనా, నైపుణ్య విషయాల్లోనైనా నన్ను అడగవచ్చు. అన్నం తయారు చేయడంలోనూ, నేను ఇతరులకంటే మెరుగ్గా తెలుసు."
యాని శిల్పాని లోకేఽస్మిన్యచ్చైవాన్యత్సుదుష్కరమ్। సర్వం యతిష్యే తత్కర్తుమృతుపర్ణ భరస్వ మామ్
"ఈ లోకంలో ఉన్న అన్ని కళలు, ఎంతటి కష్టమైన పనైనా, అన్నీ చేయడానికి నేను ప్రయత్నిస్తాను. ఋతుపర్ణా! నన్ను సేవలో ఉంచుకో."