అపి వా స్వయమాగచ్ఛేత్పరిధావన్నితస్తతః। ఇహైవ వసతీ భద్రే భర్తారముపలప్స్యసే
లేకపోతే, అతడే ఎక్కడికక్కడ తిరుగుతూ ఇక్కడికి వచ్చొచ్చు. నువ్వు ఇక్కడే ఉంటే, నీ భర్తను తప్పక కనుగొంటావు.
రాజమాతుర్వచః శ్రుత్వా దమయన్తీ వచోఽబ్రవీత్। సమయేనోత్సహే వస్తుం త్వి వీరప్రజాయిని
రాజమాత మాటలు విని, దమయంతి ఇలా చెప్పింది: 'వీరుల తల్లీ! మీరు నా నిబంధనలు అంగీకరిస్తే, నేను ఇక్కడ ఉండగలను.'
ఉచ్ఛిష్టం నైవ భుఞ్జీయాం న కుర్యాం పాదధావనమ్। న చాహం పురుషానన్యాన్ప్రభాషేయం కథంచన
నేను మిగిలిన అన్నం తినను, ఎవరి పాదాలు కడగను, ఎవ్వరితోనూ, ఇతర పురుషులతోనూ ఎట్టి పరిస్థితుల్లోనూ మాట్లాడను.
ప్రార్థయేద్యది మాం కశ్చిద్దణ్డ్యస్తే స పుమాన్భవేత్। వధ్యశ్చ తే సకృన్మన్ద ఇతిమే వ్రతమాహితమ్
ఎవరైనా నన్ను కోరికతో అడిగితే, అతడిని మీరు శిక్షించాలి. ఒకవేళ మరొకసారి ప్రయత్నిస్తే, అతడిని మరణశిక్ష వేయాలి — ఇదే నా వ్రతం.
భర్తురన్వేషణార్థం తు పశ్యేయం బ్రాహ్మణానహమ్। యద్యేవమిహ వత్స్యామి త్వత్సకాశే న సంశయః। అతోఽన్యథా న మే వాసో వర్తతే హృదయే క్వచిత్
నా భర్తను వెతకడానికి బ్రాహ్మణులను చూడాలని అనుకున్నాను. కానీ, ఇక్కడే నీతో ఉంటాను అని నిశ్చయంగా చెప్పగలను. దీనికంటే వేరే చోట నా మనసుకు నిలయం లేదు.
ఇత్యుక్తా దమయన్త్యా తు రాజమాతేదమబ్రవీత్। సర్వమేతత్కరిష్యామి దిష్ట్యా తే వ్రతమీదృశమ్
దమయంతి ఇలా చెప్పగానే, రాజమాత ఆమెకు ఇలా అనింది: "నేను అన్నీ చేస్తాను. నీ వ్రతం ఇంత గొప్పదిగా ఉండటం నిజంగా అదృష్టం."
ఏవముక్త్వా తతో భైమీం రాజమాతా విశాంపతే। ఉవాచేదం దుహితరం సునన్దాం నామ భారత
ఇలా చెప్పిన తరువాత, రాజమాత భీముని కుమార్తెకు, భరత వంశజా! సునంద అనే తన కుమార్తెకు ఇలా చెప్పింది.
సైరన్ధ్రీమభిజానీష్వ సునన్దే దేవరూపిణీమ్। వయసా తుల్యతాం ప్రాప్తా సఖీ తవ భవత్వియమ్। ఏతయా సహ మోదస్వ నిరుద్విగ్రమనా సదా
సునందా! ఈ సైరంధ్రీను దేవతల వంటిది అని గుర్తించు. ఈమె నీ వయస్సులోనే ఉంది. ఈమె నీకు స్నేహితురాలిగా ఉండనీ. ఎప్పుడూ ఆందోళన లేకుండా ఈమెతో కలిసి ఆనందంగా ఉండు.
తతః పరమసంహృష్టా సునన్దా గృహణాగమత్। దమయన్తీముపాదాయ సఖీభిః పరివారితా
అప్పుడే సునంద ఎంతో సంతోషంతో, తన స్నేహితులతో కలిసి దమయంతిని తీసుకుని తన గదికి వెళ్లింది.
సహసా న్యవసద్రాజన్రాజపుత్ర్యా సునన్దయా। చిన్తయన్తీ నలం వీరమనిశం వామలోచనా
అక్కడ రాజకుమార్తె సునందతో కలిసి, కమలాక్షి అయిన దమయంతి, రాత్రింబవళ్ళు నలుని గురించి ఆలోచిస్తూ ఉండేది.
ఉత్సృజ్య దమయన్తీం తు నలో రాజా విశాంపతే। దదర్శ దావం దహ్యన్తం మహాన్తం గహనే వనే
దమయంతిని వదిలేసిన తరువాత, రాజా నలుడు, ఓ రాజాధిరాజా! అటవిలో ఒక పెద్ద అగ్ని దహించుకుంటూ ఉన్నదాన్ని చూశాడు.
తత్ర సుశ్రావ శబ్దంవై మధ్యే భూతస్య కస్యచిత్। అభిధావ నలేత్యుచ్చైః పుణ్యశ్లోకేతి చాసకృత్
ఆ అగ్నిలో మధ్యలో ఎవరో, 'నలా! పుణ్యశ్లోకా!' అంటూ పదే పదే గొప్పగా పిలుస్తున్న శబ్దం స్పష్టంగా విన్నాడు.
మా భైరితి నలశ్చోక్త్వా మధ్యమగ్నేః ప్రవిశ్య తమ్। దద్రశ నాగరాజానం శయానం కుణ్డలీకృతమ్
నలుడు, "భయపడవద్దు" అని చెప్పి, అగ్నిలో మధ్యలోకి వెళ్లి, అక్కడ ఉండు పాము రాజును చుట్టుకుని పడుకుని ఉన్నట్టు చూశాడు.
స నాగః ప్రఞ్జలిర్భూత్వా వేపమానో నలం తదా। ఉవాచ మాం విద్ధిరాజన్నాగం కర్కోటకం నృప
ఆ పాము, చేతులు జోడించి, భయంతో వణుకుతూ, "రాజా! నన్ను కర్కోటక అనే నాగునిగా తెలుసుకో" అని అన్నాడు.
మయా ప్రలబ్ధో బ్రహ్మర్షిరనాగాః సుమహాతపాః। తేన మన్యుపరీతేన శప్తోస్మి మనుజాధిప
రాజా! నేను బ్రహ్మర్షి నారదునిచే మోసపోయాను. ఆయన కోపంతో నన్ను శపించారు.
తిష్ఠ త్వం స్థావర ఇవ యావదేతి నలః క్వచిత్। ఇతో నేతాసి తత్స త్వం శాపాన్మోక్ష్యసి మత్కృతాత్
"నలుడు ఎప్పుడైనా ఇక్కడికి వచ్చే వరకు, నీవు ఇక్కడే స్థిరంగా ఉండాలి. ఎవరూ నిన్ను తీసుకెళ్లరు. ఆ తరువాత నా వల్ల నీవు శాపం నుండి విముక్తి పొందుతావు" అని శపించారు.
తస్య శాపాన్న శక్నోమి పదాద్విచలితుం పదమ్। ఉపదేక్ష్యామి తే శ్రేయస్త్రాతుమర్హతి మాం భవాన్
ఆయన శాపం వల్ల నేను ఇక్కడ నుండి ఒక్క అడుగు కూడా కదలలేను. నేను నీకు మేలైనది చెప్పగలను. నీవు నన్ను రక్షించాలి.
సఖా చ తే భవిష్యామి మత్సమో నాస్తి పన్నగః। లఘుశ్చ తే భవిష్యామి శీఘ్రమాదాయ గచ్ఛ మామ్
నేను నీకు స్నేహితుడిగా ఉంటాను. నా వంటి పాము మరొకడు లేదు. నేను చాలా తేలికగా మారుతాను. నన్ను త్వరగా తీసుకుని వెళ్ళు.
ఏవముక్త్వా స నాగేన్ద్రో బభూవాఙ్గుష్ఠమాత్రకః। దం గృహీత్వా నలః ప్రాయాద్దేశం దావవివర్జితమ్
ఇలా చెప్పి, ఆ నాగరాజు వేలిముద్రంత పరిమాణంలో మారిపోయాడు. నలుడు అతన్ని తీసుకుని, అగ్ని లేని ప్రదేశానికి వెళ్లాడు.
ఆకాశదేశమాసాద్య విముక్తం కృష్ణవర్త్మనా। ఉత్స్రష్టుకామం తం నాగః పునః కర్కోటకోఽబ్రవీత్
నలుడు, అంధకారపు దారిని దాటి, వెలుగైన ప్రదేశానికి చేరుకున్నప్పుడు, అతన్ని వదిలేయాలనుకున్నపుడు, కర్కోటకుడు మళ్లీ ఇలా అన్నాడు.
పదాని గణయన్గచ్ఛ స్వాని నైషధ కానిచిత్। తత్రతేఽహం మహాబాహో శ్రేయో ధాస్యామి యత్పరమ్
"నిశధా! నీవు అడుగులు లెక్కించుకుంటూ వెళ్ళు. ఓ బలవంతుడా! ఒక స్థలంలో నేను నీకు అత్యుత్తమమైన మేలు చేస్తాను."
తతః సంఖ్యాతుమారబ్ధమదశద్దశమే పదే। తస్య దష్టస్య తద్రూపం క్షిప్రమన్తరధీయత
అప్పుడు నలుడు లెక్కించటం ప్రారంభించగా, పదవ అడుగులో ఆ పాము అతన్ని కరిచింది. వెంటనే నలుని మునుపటి రూపం కనబడకుండా పోయింది.
స దృష్ట్వా విస్మితస్తస్థావాత్మానం వికృతం నలః। స్వరూపధారిణం నాగం దదర్శ స మహీపతిః
తన రూపం మారిపోయినదాన్ని చూసి, నళుడు ఆశ్చర్యంతో నిలుచుండిపోయాడు. ఆ మహారాజు, నిజమైన రూపంలో ఉన్న నాగుని చూశాడు.
తతః కర్కోటకో నాగః సాన్త్వయన్నలమబ్రవీత్। మయా తేఽన్తర్హితం రూపం న త్వాం విద్యుర్జనా ఇతి
అప్పుడు కర్కోటకుడు నళుని ఓదార్చుతూ ఇలా అన్నాడు: "నేను నీ రూపాన్ని దాచేశాను. అందువల్ల ఎవ్వరూ నిన్ను గుర్తించలేరు."
యత్కృతే చాసి నికృతో దుఃఖేన మహతా నల। విషేణ స మదీయేన త్వయి దుఃఖం నివత్స్యతి
నళా! నిన్ను అన్యాయంగా బాధించినవాడి వల్ల నువ్వు ఎంతటి కష్టాలు అనుభవించావో తెలుసు. ఇప్పుడు నా విషం అతనికి బాధను కలిగిస్తుంది.
విషేణ సంవృతైర్గాత్రైర్యావత్త్వాం న విమోక్ష్యతి। తావత్తు త్వాం మహారాజ క్లేశేఽస్మిన్స నియోక్ష్యతి
నా విషం నీ శరీరాన్ని కప్పి ఉన్నంతవరకు, ఆ వ్యక్తి నిన్ను ఇబ్బందిలో ఉంచుతాడు, మహారాజా! నేను విడిచేవరకు నీవు బాధపడతావు.
అనాగా యేన నికృతస్త్వమనర్హో జనాధిప। క్రోధాదసూయయిత్వా తం రక్షా మే భవతః కృతా
నీవు ఏ తప్పు చేయని రాజవు, అయినా నిన్ను అనర్హుడు అన్యాయంగా బాధించాడు. కోపంతో, అసూయతో నిన్ను హింసించాడు. ఇకపై నేను నిన్ను కాపాడతాను.
న తే భయం నరవ్యాఘ్ర దంష్ట్రిభ్యః శత్రుతోపి వా। బ్రహ్మవిత్త్వం చ భవితా మత్ప్రసాదాన్నరాధిప
మానవసింహా! నీకు పాముల దంతాల నుంచి, శత్రువుల నుంచి, మరే ప్రమాదం నుంచి భయం లేదు. నా అనుగ్రహంతో నీకు బ్రహ్మజ్ఞానం లభిస్తుంది, రాజా!
రాజన్విషనిమిత్తా చ న తే పీడా భవిష్యతి। సంగ్రామేషు న రాజేన్ద్రశశ్వజ్జయమవాప్స్యసి
రాజా! నా విషం వల్ల నీకు ఎలాంటి బాధ ఉండదు. యుద్ధాలలో నీవు ఎప్పుడూ విజయాన్ని పొందుతావు, రాజాధిరాజా!
గచ్ఛ రాజన్నితః సూతో బాహుకోఽహమితి బ్రువన్। సమీపమృతుపర్ణస్య స హి వేదాక్షనైపుణమ్
రాజా! ఇక్కడినుంచి వెళ్లి, "నేను బాహుకుడు, రథసారధిని" అని చెప్పు. ఋతుపర్ణుడి దగ్గరకు వెళ్ళు. అతడు పాశకల విద్యలో నిపుణుడు.