అసఙ్ఖ్యేయగుణో భర్తా మాం చ నిత్యమనువ్రతః। భక్తాఽహమపి తం వీరం ఛాయేవానుగతా పథి
నా భర్తకు లెక్కలేనన్ని మంచి లక్షణాలు ఉన్నాయి. అతడు ఎప్పుడూ నన్ను ప్రేమతో చూసుకుంటాడు. నేనూ ఆ వీరుడిని నీడలా అనుసరిస్తూ, భక్తితో ఉంటాను.
తస్య దైవాత్ప్రసఙ్గోఽభూదతిమాత్రం సుదేవనే। ద్యూతే స నిర్జితశ్చైవ వనమేక ఉపేయివాన్
దురదృష్టవశాత్తు, అతడు అటవిలో గొప్ప కష్టంలో పడిపోయాడు. జూదంలో ఓడిపోయి, ఒంటరిగా అడవిలోకి వెళ్లిపోయాడు.
తమేకవసనచ్ఛన్నమున్మ్తమివ విహ్వలమ్। ఆశ్వాసయన్తీ భర్తారమహమప్యగమం వనమ్
ఒక్క వస్త్రంతో, మనసు కలవరపడి, పిచ్చివాడిలా తిరుగుతున్న నా భర్తను ఓదార్చుతూ, నేనూ అతడితో అడవిలోకి వెళ్లాను.
స కదాచిద్వనే వీరః కస్మింశ్చిత్కారణాన్తరే। క్షుత్పరీతస్తు విమనా వాసశ్చైకం వ్యసర్జయత్
ఒకసారి, అడవిలో ఏదో కారణంతో, ఆ వీరుడు ఆకలితో బాధపడి, మనసు దిగులుగా, తన ఒక్క వస్త్రాన్ని కూడా విడిచిపెట్టాడు.
తమేకవసనా నగ్నమున్మత్తవదచేతసమ్। అనువ్రజన్తీ బహులా న స్వపామి నిశాః సదా
అతడు ఒక్క వస్త్రంతో, నిగ్గు లేకుండా, పిచ్చివాడిలా తిరుగుతుంటే, నేనూ అతడిని అనుసరిస్తూ, ఎన్నాళ్లైనా రాత్రిపూట నిద్రపోకుండా అతడితోనే ఉన్నాను.
తతో బహుతిథే కాలే సుప్తాముత్సృజ్య మాం క్వచిత్। వాససోఽర్ధం పరిచ్ఛిద్య త్యక్తవాన్మామనాగసమ్
అప్పటినుంచి చాలా కాలం తర్వాత, ఎక్కడో నన్ను నిద్రపోతుండగా వదిలేసి, తన వస్త్రాన్ని రెండు భాగాలుగా చేసి, నన్ను ఏ తప్పు చేయకపోయినా విడిచిపెట్టాడు.
తం మార్గమాణా భర్తారం దహ్యమానా దివానిశమ్। న విన్దామ్యమరప్రఖ్యం ప్రియం ప్రాణేశ్వరం ప్రభుమ్
నా భర్తను వెతుకుతూ, పగలు రాత్రి తపిస్తూ, దేవతలతో సమానమైన నా ప్రియమైన భర్తను, నా ప్రాణాధిపతిని కనుగొనలేక పోతున్నాను.
ఇత్యుక్త్వా సాఽనవద్యాఙ్గీ రాజమాతరమప్యుత। స్థితాఽశ్రుపరిపూర్ణాక్షీ వేపమానా సుదుఃఖితా
ఇలా చెప్పిన ఆ నిందలేని స్త్రీ, కన్నీళ్లతో కళ్లు నిండిపోయి, కంపించుతూ, తీవ్రమైన దుఃఖంతో రాజమాత ఎదుట నిలబడి ఉంది.
తామశ్రుపరిపూర్ణాక్షీం విలపన్తీం తథా బహు। రాజమాతాఽబ్రవీదార్తా భైమీమార్తస్వరాం స్వయమ్
ఆమె కన్నీళ్లతో, ఎన్నో విధాలుగా విలపిస్తూ ఉండగా, రాజమాత కూడా బాధతో, దుఃఖభరిత స్వరంతో భీముని కుమార్తెను ఇలా పలికింది.
వస త్వమిహ కల్యాణి ప్రీతిర్మే పరమా త్వయి। మృగయిష్యన్తి తే భద్రే భర్తారం పురుషా మమ
నీవు ఇక్కడే ఉండు అమ్మా. నాకు నీపై ఎంతో ప్రేమ ఉంది. నా మనుషులు నీ భర్తను వెతకిస్తారు, మృదువైనవాడివి.
అపి వా స్వయమాగచ్ఛేత్పరిధావన్నితస్తతః। ఇహైవ వసతీ భద్రే భర్తారముపలప్స్యసే
లేకపోతే, అతడే ఎక్కడికక్కడ తిరుగుతూ ఇక్కడికి వచ్చొచ్చు. నువ్వు ఇక్కడే ఉంటే, నీ భర్తను తప్పక కనుగొంటావు.
రాజమాతుర్వచః శ్రుత్వా దమయన్తీ వచోఽబ్రవీత్। సమయేనోత్సహే వస్తుం త్వి వీరప్రజాయిని
రాజమాత మాటలు విని, దమయంతి ఇలా చెప్పింది: 'వీరుల తల్లీ! మీరు నా నిబంధనలు అంగీకరిస్తే, నేను ఇక్కడ ఉండగలను.'
ఉచ్ఛిష్టం నైవ భుఞ్జీయాం న కుర్యాం పాదధావనమ్। న చాహం పురుషానన్యాన్ప్రభాషేయం కథంచన
నేను మిగిలిన అన్నం తినను, ఎవరి పాదాలు కడగను, ఎవ్వరితోనూ, ఇతర పురుషులతోనూ ఎట్టి పరిస్థితుల్లోనూ మాట్లాడను.
ప్రార్థయేద్యది మాం కశ్చిద్దణ్డ్యస్తే స పుమాన్భవేత్। వధ్యశ్చ తే సకృన్మన్ద ఇతిమే వ్రతమాహితమ్
ఎవరైనా నన్ను కోరికతో అడిగితే, అతడిని మీరు శిక్షించాలి. ఒకవేళ మరొకసారి ప్రయత్నిస్తే, అతడిని మరణశిక్ష వేయాలి — ఇదే నా వ్రతం.
భర్తురన్వేషణార్థం తు పశ్యేయం బ్రాహ్మణానహమ్। యద్యేవమిహ వత్స్యామి త్వత్సకాశే న సంశయః। అతోఽన్యథా న మే వాసో వర్తతే హృదయే క్వచిత్
నా భర్తను వెతకడానికి బ్రాహ్మణులను చూడాలని అనుకున్నాను. కానీ, ఇక్కడే నీతో ఉంటాను అని నిశ్చయంగా చెప్పగలను. దీనికంటే వేరే చోట నా మనసుకు నిలయం లేదు.
ఇత్యుక్తా దమయన్త్యా తు రాజమాతేదమబ్రవీత్। సర్వమేతత్కరిష్యామి దిష్ట్యా తే వ్రతమీదృశమ్
దమయంతి ఇలా చెప్పగానే, రాజమాత ఆమెకు ఇలా అనింది: "నేను అన్నీ చేస్తాను. నీ వ్రతం ఇంత గొప్పదిగా ఉండటం నిజంగా అదృష్టం."
ఏవముక్త్వా తతో భైమీం రాజమాతా విశాంపతే। ఉవాచేదం దుహితరం సునన్దాం నామ భారత
ఇలా చెప్పిన తరువాత, రాజమాత భీముని కుమార్తెకు, భరత వంశజా! సునంద అనే తన కుమార్తెకు ఇలా చెప్పింది.
సైరన్ధ్రీమభిజానీష్వ సునన్దే దేవరూపిణీమ్। వయసా తుల్యతాం ప్రాప్తా సఖీ తవ భవత్వియమ్। ఏతయా సహ మోదస్వ నిరుద్విగ్రమనా సదా
సునందా! ఈ సైరంధ్రీను దేవతల వంటిది అని గుర్తించు. ఈమె నీ వయస్సులోనే ఉంది. ఈమె నీకు స్నేహితురాలిగా ఉండనీ. ఎప్పుడూ ఆందోళన లేకుండా ఈమెతో కలిసి ఆనందంగా ఉండు.
తతః పరమసంహృష్టా సునన్దా గృహణాగమత్। దమయన్తీముపాదాయ సఖీభిః పరివారితా
అప్పుడే సునంద ఎంతో సంతోషంతో, తన స్నేహితులతో కలిసి దమయంతిని తీసుకుని తన గదికి వెళ్లింది.
సహసా న్యవసద్రాజన్రాజపుత్ర్యా సునన్దయా। చిన్తయన్తీ నలం వీరమనిశం వామలోచనా
అక్కడ రాజకుమార్తె సునందతో కలిసి, కమలాక్షి అయిన దమయంతి, రాత్రింబవళ్ళు నలుని గురించి ఆలోచిస్తూ ఉండేది.
ఉత్సృజ్య దమయన్తీం తు నలో రాజా విశాంపతే। దదర్శ దావం దహ్యన్తం మహాన్తం గహనే వనే
దమయంతిని వదిలేసిన తరువాత, రాజా నలుడు, ఓ రాజాధిరాజా! అటవిలో ఒక పెద్ద అగ్ని దహించుకుంటూ ఉన్నదాన్ని చూశాడు.
తత్ర సుశ్రావ శబ్దంవై మధ్యే భూతస్య కస్యచిత్। అభిధావ నలేత్యుచ్చైః పుణ్యశ్లోకేతి చాసకృత్
ఆ అగ్నిలో మధ్యలో ఎవరో, 'నలా! పుణ్యశ్లోకా!' అంటూ పదే పదే గొప్పగా పిలుస్తున్న శబ్దం స్పష్టంగా విన్నాడు.
మా భైరితి నలశ్చోక్త్వా మధ్యమగ్నేః ప్రవిశ్య తమ్। దద్రశ నాగరాజానం శయానం కుణ్డలీకృతమ్
నలుడు, "భయపడవద్దు" అని చెప్పి, అగ్నిలో మధ్యలోకి వెళ్లి, అక్కడ ఉండు పాము రాజును చుట్టుకుని పడుకుని ఉన్నట్టు చూశాడు.
స నాగః ప్రఞ్జలిర్భూత్వా వేపమానో నలం తదా। ఉవాచ మాం విద్ధిరాజన్నాగం కర్కోటకం నృప
ఆ పాము, చేతులు జోడించి, భయంతో వణుకుతూ, "రాజా! నన్ను కర్కోటక అనే నాగునిగా తెలుసుకో" అని అన్నాడు.
మయా ప్రలబ్ధో బ్రహ్మర్షిరనాగాః సుమహాతపాః। తేన మన్యుపరీతేన శప్తోస్మి మనుజాధిప
రాజా! నేను బ్రహ్మర్షి నారదునిచే మోసపోయాను. ఆయన కోపంతో నన్ను శపించారు.
తిష్ఠ త్వం స్థావర ఇవ యావదేతి నలః క్వచిత్। ఇతో నేతాసి తత్స త్వం శాపాన్మోక్ష్యసి మత్కృతాత్
"నలుడు ఎప్పుడైనా ఇక్కడికి వచ్చే వరకు, నీవు ఇక్కడే స్థిరంగా ఉండాలి. ఎవరూ నిన్ను తీసుకెళ్లరు. ఆ తరువాత నా వల్ల నీవు శాపం నుండి విముక్తి పొందుతావు" అని శపించారు.
తస్య శాపాన్న శక్నోమి పదాద్విచలితుం పదమ్। ఉపదేక్ష్యామి తే శ్రేయస్త్రాతుమర్హతి మాం భవాన్
ఆయన శాపం వల్ల నేను ఇక్కడ నుండి ఒక్క అడుగు కూడా కదలలేను. నేను నీకు మేలైనది చెప్పగలను. నీవు నన్ను రక్షించాలి.
సఖా చ తే భవిష్యామి మత్సమో నాస్తి పన్నగః। లఘుశ్చ తే భవిష్యామి శీఘ్రమాదాయ గచ్ఛ మామ్
నేను నీకు స్నేహితుడిగా ఉంటాను. నా వంటి పాము మరొకడు లేదు. నేను చాలా తేలికగా మారుతాను. నన్ను త్వరగా తీసుకుని వెళ్ళు.
ఏవముక్త్వా స నాగేన్ద్రో బభూవాఙ్గుష్ఠమాత్రకః। దం గృహీత్వా నలః ప్రాయాద్దేశం దావవివర్జితమ్
ఇలా చెప్పి, ఆ నాగరాజు వేలిముద్రంత పరిమాణంలో మారిపోయాడు. నలుడు అతన్ని తీసుకుని, అగ్ని లేని ప్రదేశానికి వెళ్లాడు.
ఆకాశదేశమాసాద్య విముక్తం కృష్ణవర్త్మనా। ఉత్స్రష్టుకామం తం నాగః పునః కర్కోటకోఽబ్రవీత్
నలుడు, అంధకారపు దారిని దాటి, వెలుగైన ప్రదేశానికి చేరుకున్నప్పుడు, అతన్ని వదిలేయాలనుకున్నపుడు, కర్కోటకుడు మళ్లీ ఇలా అన్నాడు.