తాం విహ్వలాం కృశాం దీనాం ముక్తకేశీమమార్జితామ్। ఉన్మత్తామివ గచ్ఛన్తీం దదృశుః పురవాసినః
ఆమె బాధతో, క్షీణించి, దయనీయంగా, జుట్టు వదిలిపెట్టి, పిచ్చివాళ్లలా తిరుగుతూ ఉండటం పట్టణవాసులు చూశారు.
ప్రవిశన్తీం తు తాం దృష్ట్వా చేదిరాజపురీం తదా। అనుజగ్ముస్తత్ర బాలా గ్రామిపుత్రాః కుతూహలాత్
ఆమె చెది రాజు పట్టణంలోకి ప్రవేశించడాన్ని చూసి, ఊరి పిల్లలు ఆశ్చర్యంతో ఆమెను వెంబడించారు.
సా తైః పరివృతాఽగచ్ఛత్సమీపం రాజవేశ్మనః। తాం ప్రాసాదగతాఽపశ్యద్రాజమాతా జనైర్వృతామ్
ఆ పిల్లలు చుట్టుముట్టగా, ఆమె రాజమహలానికి దగ్గరగా వచ్చింది. ఆ సమయంలో ప్రజలతో కూడిన దమయంతిని, రాజమాత ప్రాసాదం మీద నుండి చూసింది.
ధాత్రీమువాచ చ్ఛైనామానయేహ మమాన్తికమ్। జనేన క్లిశ్యతే బాలా దుఃఖితా శరణార్థినీ
రాజమాత తన ధాత్రిని పిలిచి, 'ఆమెను నా దగ్గరకు తీసుకురా. ఈ బాలిక జనంతో ఇబ్బంది పడుతోంది, బాధతో ఉంది, ఆశ్రయం కోరుతోంది' అని చెప్పింది.
తాదృగ్రూపం చ పశ్యామి విద్యోతయతి మే గృహమ్। ఉన్మత్తవేషా కల్యాణీ శ్రీరివాయతలోచనా
ఆమె రూపం చూసి, 'ఇంత అందం నా ఇంటిని ప్రకాశింపజేస్తోంది. పిచ్చివాడిలా ఉన్నా, ఈ శుభలక్షణాలున్న, విశాలమైన కళ్లతో ఉన్న ఆమె లక్ష్మీదేవిలా ఉంది' అని అనుకుంది.
సా జనం వారయిత్వా తం ప్రాసాదతలముత్తమమ్। ఆరోప్య విస్మితా రాజన్దమయన్తీమపృచ్ఛత
ఆమె జనాన్ని పంపించివేసి, దమయంతిని ప్రాసాదం పై అంతస్తుకు తీసుకెళ్లి, ఆశ్చర్యంతో ఆమెను అడిగింది.
ఏవమప్యసుఖావిష్టా బిభర్షి పరమం వపుః। భాసి విద్యుదివాభ్రేషు శంస మే కాఽసికస్య వా
నీకు ఎంత బాధలు ఉన్నా, నీ రూపం ఎంతో అద్భుతంగా ఉంది. నువ్వు పగటి మేఘాల్లో మెరిసే మెరుపులా కనబడుతున్నావు. నువ్వెవరు? నీవు కాశీ దేశపు రాణివా? చెప్పు.
న హి తే మానుషం రూపం భూషణైరపి వర్జితమ్। అసహాయా నరేభ్యశ్చ నోద్విజస్యమరప్రభే
నీ రూపం మానవుల్లా లేదు, అలంకారాలు లేకపోయినా. నువ్వు ఒంటరిగా ఉన్నా, మనుషుల మధ్య భయపడటం లేదు, దేవతలవలె ప్రకాశిస్తున్నావు.
తచ్ఛ్రుత్వా వచనం తస్యా భైమీ వచనమబ్రవీత్। మానుషీం మాం విజానీహి భర్తారం సమనువ్రతామ్
ఆమె మాటలు విన్న భీముని కుమార్తె ఇలా చెప్పింది: 'నన్ను మానవ స్త్రీగా తెలుసుకో. నేను నా భర్తకు నిష్ఠతో ఉండే వాడిని.'
సైరన్ధ్రీం జాతిసంపన్నాం భుజిష్యాం కామవాసినీమ్। ఫలమూలాశనామేకాం యత్రసాయంప్రతిశ్రయామ్
నేను సైరంధ్రీ వంశంలో పుట్టాను, మంచి కుటుంబానికి చెందినవాడిని. ఒకప్పుడు అధికారం ఉన్నది, ఇప్పుడు స్వేచ్ఛగా జీవిస్తున్నాను. పండ్లు, కందులు తింటూ, ఒక్కటే ఉండి, ప్రతి సాయంత్రం ఎక్కడైనా ఆశ్రయం పొందుతూ జీవిస్తున్నాను.
అసఙ్ఖ్యేయగుణో భర్తా మాం చ నిత్యమనువ్రతః। భక్తాఽహమపి తం వీరం ఛాయేవానుగతా పథి
నా భర్తకు లెక్కలేనన్ని మంచి లక్షణాలు ఉన్నాయి. అతడు ఎప్పుడూ నన్ను ప్రేమతో చూసుకుంటాడు. నేనూ ఆ వీరుడిని నీడలా అనుసరిస్తూ, భక్తితో ఉంటాను.
తస్య దైవాత్ప్రసఙ్గోఽభూదతిమాత్రం సుదేవనే। ద్యూతే స నిర్జితశ్చైవ వనమేక ఉపేయివాన్
దురదృష్టవశాత్తు, అతడు అటవిలో గొప్ప కష్టంలో పడిపోయాడు. జూదంలో ఓడిపోయి, ఒంటరిగా అడవిలోకి వెళ్లిపోయాడు.
తమేకవసనచ్ఛన్నమున్మ్తమివ విహ్వలమ్। ఆశ్వాసయన్తీ భర్తారమహమప్యగమం వనమ్
ఒక్క వస్త్రంతో, మనసు కలవరపడి, పిచ్చివాడిలా తిరుగుతున్న నా భర్తను ఓదార్చుతూ, నేనూ అతడితో అడవిలోకి వెళ్లాను.
స కదాచిద్వనే వీరః కస్మింశ్చిత్కారణాన్తరే। క్షుత్పరీతస్తు విమనా వాసశ్చైకం వ్యసర్జయత్
ఒకసారి, అడవిలో ఏదో కారణంతో, ఆ వీరుడు ఆకలితో బాధపడి, మనసు దిగులుగా, తన ఒక్క వస్త్రాన్ని కూడా విడిచిపెట్టాడు.
తమేకవసనా నగ్నమున్మత్తవదచేతసమ్। అనువ్రజన్తీ బహులా న స్వపామి నిశాః సదా
అతడు ఒక్క వస్త్రంతో, నిగ్గు లేకుండా, పిచ్చివాడిలా తిరుగుతుంటే, నేనూ అతడిని అనుసరిస్తూ, ఎన్నాళ్లైనా రాత్రిపూట నిద్రపోకుండా అతడితోనే ఉన్నాను.
తతో బహుతిథే కాలే సుప్తాముత్సృజ్య మాం క్వచిత్। వాససోఽర్ధం పరిచ్ఛిద్య త్యక్తవాన్మామనాగసమ్
అప్పటినుంచి చాలా కాలం తర్వాత, ఎక్కడో నన్ను నిద్రపోతుండగా వదిలేసి, తన వస్త్రాన్ని రెండు భాగాలుగా చేసి, నన్ను ఏ తప్పు చేయకపోయినా విడిచిపెట్టాడు.
తం మార్గమాణా భర్తారం దహ్యమానా దివానిశమ్। న విన్దామ్యమరప్రఖ్యం ప్రియం ప్రాణేశ్వరం ప్రభుమ్
నా భర్తను వెతుకుతూ, పగలు రాత్రి తపిస్తూ, దేవతలతో సమానమైన నా ప్రియమైన భర్తను, నా ప్రాణాధిపతిని కనుగొనలేక పోతున్నాను.
ఇత్యుక్త్వా సాఽనవద్యాఙ్గీ రాజమాతరమప్యుత। స్థితాఽశ్రుపరిపూర్ణాక్షీ వేపమానా సుదుఃఖితా
ఇలా చెప్పిన ఆ నిందలేని స్త్రీ, కన్నీళ్లతో కళ్లు నిండిపోయి, కంపించుతూ, తీవ్రమైన దుఃఖంతో రాజమాత ఎదుట నిలబడి ఉంది.
తామశ్రుపరిపూర్ణాక్షీం విలపన్తీం తథా బహు। రాజమాతాఽబ్రవీదార్తా భైమీమార్తస్వరాం స్వయమ్
ఆమె కన్నీళ్లతో, ఎన్నో విధాలుగా విలపిస్తూ ఉండగా, రాజమాత కూడా బాధతో, దుఃఖభరిత స్వరంతో భీముని కుమార్తెను ఇలా పలికింది.
వస త్వమిహ కల్యాణి ప్రీతిర్మే పరమా త్వయి। మృగయిష్యన్తి తే భద్రే భర్తారం పురుషా మమ
నీవు ఇక్కడే ఉండు అమ్మా. నాకు నీపై ఎంతో ప్రేమ ఉంది. నా మనుషులు నీ భర్తను వెతకిస్తారు, మృదువైనవాడివి.
అపి వా స్వయమాగచ్ఛేత్పరిధావన్నితస్తతః। ఇహైవ వసతీ భద్రే భర్తారముపలప్స్యసే
లేకపోతే, అతడే ఎక్కడికక్కడ తిరుగుతూ ఇక్కడికి వచ్చొచ్చు. నువ్వు ఇక్కడే ఉంటే, నీ భర్తను తప్పక కనుగొంటావు.
రాజమాతుర్వచః శ్రుత్వా దమయన్తీ వచోఽబ్రవీత్। సమయేనోత్సహే వస్తుం త్వి వీరప్రజాయిని
రాజమాత మాటలు విని, దమయంతి ఇలా చెప్పింది: 'వీరుల తల్లీ! మీరు నా నిబంధనలు అంగీకరిస్తే, నేను ఇక్కడ ఉండగలను.'
ఉచ్ఛిష్టం నైవ భుఞ్జీయాం న కుర్యాం పాదధావనమ్। న చాహం పురుషానన్యాన్ప్రభాషేయం కథంచన
నేను మిగిలిన అన్నం తినను, ఎవరి పాదాలు కడగను, ఎవ్వరితోనూ, ఇతర పురుషులతోనూ ఎట్టి పరిస్థితుల్లోనూ మాట్లాడను.
ప్రార్థయేద్యది మాం కశ్చిద్దణ్డ్యస్తే స పుమాన్భవేత్। వధ్యశ్చ తే సకృన్మన్ద ఇతిమే వ్రతమాహితమ్
ఎవరైనా నన్ను కోరికతో అడిగితే, అతడిని మీరు శిక్షించాలి. ఒకవేళ మరొకసారి ప్రయత్నిస్తే, అతడిని మరణశిక్ష వేయాలి — ఇదే నా వ్రతం.
భర్తురన్వేషణార్థం తు పశ్యేయం బ్రాహ్మణానహమ్। యద్యేవమిహ వత్స్యామి త్వత్సకాశే న సంశయః। అతోఽన్యథా న మే వాసో వర్తతే హృదయే క్వచిత్
నా భర్తను వెతకడానికి బ్రాహ్మణులను చూడాలని అనుకున్నాను. కానీ, ఇక్కడే నీతో ఉంటాను అని నిశ్చయంగా చెప్పగలను. దీనికంటే వేరే చోట నా మనసుకు నిలయం లేదు.
ఇత్యుక్తా దమయన్త్యా తు రాజమాతేదమబ్రవీత్। సర్వమేతత్కరిష్యామి దిష్ట్యా తే వ్రతమీదృశమ్
దమయంతి ఇలా చెప్పగానే, రాజమాత ఆమెకు ఇలా అనింది: "నేను అన్నీ చేస్తాను. నీ వ్రతం ఇంత గొప్పదిగా ఉండటం నిజంగా అదృష్టం."
ఏవముక్త్వా తతో భైమీం రాజమాతా విశాంపతే। ఉవాచేదం దుహితరం సునన్దాం నామ భారత
ఇలా చెప్పిన తరువాత, రాజమాత భీముని కుమార్తెకు, భరత వంశజా! సునంద అనే తన కుమార్తెకు ఇలా చెప్పింది.
సైరన్ధ్రీమభిజానీష్వ సునన్దే దేవరూపిణీమ్। వయసా తుల్యతాం ప్రాప్తా సఖీ తవ భవత్వియమ్। ఏతయా సహ మోదస్వ నిరుద్విగ్రమనా సదా
సునందా! ఈ సైరంధ్రీను దేవతల వంటిది అని గుర్తించు. ఈమె నీ వయస్సులోనే ఉంది. ఈమె నీకు స్నేహితురాలిగా ఉండనీ. ఎప్పుడూ ఆందోళన లేకుండా ఈమెతో కలిసి ఆనందంగా ఉండు.
తతః పరమసంహృష్టా సునన్దా గృహణాగమత్। దమయన్తీముపాదాయ సఖీభిః పరివారితా
అప్పుడే సునంద ఎంతో సంతోషంతో, తన స్నేహితులతో కలిసి దమయంతిని తీసుకుని తన గదికి వెళ్లింది.
సహసా న్యవసద్రాజన్రాజపుత్ర్యా సునన్దయా। చిన్తయన్తీ నలం వీరమనిశం వామలోచనా
అక్కడ రాజకుమార్తె సునందతో కలిసి, కమలాక్షి అయిన దమయంతి, రాత్రింబవళ్ళు నలుని గురించి ఆలోచిస్తూ ఉండేది.