రాక్షసీ వా ధ్రువం యక్షీ పిశాచీ వా భయంకరీ। తస్యాః సర్వమిదం పాపం నాత్ర కార్యా విచారణా
'ఆమె రాక్షసీ అయి ఉండొచ్చు, లేక యక్షీ, లేక భయంకరమైన పిశాచీ అయి ఉండొచ్చు; ఈ పాపం అంతా ఆమెదే—ఇంకా విచారించాల్సిన అవసరం లేదు.'
యది పశ్యామ తాం పాపాం సార్థఘ్నీం నైకదుఃఖదామ్। లోష్టభిః పాంసుభిశ్చైవ తృణైః కాష్ఠైశ్చ ముష్టిభిః। అవశ్యమేవ హన్యామః సార్థస్య కిల కృత్యకామ్
'ఆ పాపినిని, వాణిజ్యబృందాన్ని నాశనం చేసినదాన్ని, ఎన్నో బాధలు తెచ్చినదాన్ని మనం ఎక్కడైనా చూస్తే, మట్టి ముద్దలతో, దుమ్ముతో, గడ్డి, కట్టెలు, చేతి గుద్దులతో అయినా తప్పక చంపాలి—వాణిజ్యబృందం రక్షణ కోసం.'
దమయన్తీ తు తచ్ఛ్రుత్వా వాక్యం తేషాం సుదారుణమ్। హ్రీతా భీతా చ సంవిగ్రా ప్రాద్రవద్యత్ర కాననమ్
దమయంతి, వారి ఆ భయంకరమైన మాటలు విని, సిగ్గుతో, భయంతో, కలవరపడి, అడవిలోకి పారిపోయింది.
ఆశఙ్కమానా తత్పాపమాత్మానం పర్యదేవయత్
ఆ పాపం తనపై పడుతుందేమోనని భయపడి, తాను తానే విలపించింది.
అహో మమోపరి విధేః సంరమ్భో దారుణో మహాన్। నానుబధ్నాతి కుశలం కస్యేదం కర్మణః ఫలమ్
'అయ్యో! నా మీద విధి ఎంతటి భయంకరమైన కోపాన్ని చూపింది! ఇది ఎవరి పాపఫలం, ఏమి మేలు కలిగించదు?'
న స్మరామ్యశుభం కించిత్కృతం కస్యచిదణ్వపి। కర్మణా మనసా వాచా కస్యేదం కర్మణః ఫలమ్
'నేను ఎవరికి అయినా చేతతో, మనసుతో, మాటతో చిన్న తప్పు చేసినట్లు కూడా గుర్తు లేదు. ఇది ఎవరి పాపఫలం?'
నూనం జన్మాన్తరకృతం పాపాం మాఽఽపతితం మహత్। అపశ్చిమామిమాం కష్టామాపదం ప్రాప్తవత్యహమ్
'నిజంగా గత జన్మలో చేసిన గొప్ప పాపం ఇప్పుడు నాపై పడింది. చివరికి ఈ భయంకరమైన కష్టాన్ని నేను ఎదుర్కొంటున్నాను.'
భర్తృరాజ్యాపహరణం స్వజనాచ్చ రపరాజయః। భర్త్రా సహ వియోగశ్చ తనయాభ్యాం చ విచ్యుతిః। నిర్నాథతా వనే వాసో బహువ్యాలనిషేవితే
'భర్త రాజ్యం పోవడం, తనవాళ్లు ఓడిపోవడం, భర్తతో విడిపోవడం, పిల్లల నుంచి దూరమవడం, ఎవ్వరూ లేని స్థితి, ఎన్నో మృగాలు తిరిగే అడవిలో నివసించడం—'
అథాపరేద్యుః సంప్రాప్తే హతశిష్టా జనాస్తదా। వనగుల్మాద్వినిష్క్రమ్య శోచన్తే వైశసం కృతమ్। భ్రాతరం పితరం పుత్రం సఖాయం చ నరాధిప
తరువాత రోజు వచ్చినప్పుడు, అటవిలో దాగి బతికిన వారు బయటకు వచ్చి, జరిగిన హత్యను తలచుకొని, రాజా! తమ అన్నదమ్ములు, తండ్రులు, కుమారులు, స్నేహితులను కోల్పోయిన దుఃఖంతో విలపించారు.
హన్యమానే తదా సార్థే దమయన్తీ శుచిస్మితా। బ్రాహ్మణైః సహితా తత్రవనే తు న వినాశితా
ఆ సమయానికి, ఆ వనంలో బ్రాహ్మణులతో కలిసి ఉన్న శుచిస్మితమైన దమయంతి మాత్రం, ఆ దాడిలో నశించలేదు.
అశోచత్తత్ర వైదర్భీ కింను మే దుష్కతం కృతమ్। యోపి మే నిర్జనేఽరణ్యే సంప్రాప్తోఽయం జనార్ణవః
అక్కడ, విదర్భ దేశపు కుమార్తె దమయంతి బాధతో ఇలా ఆవేదన వ్యక్తం చేసింది: 'నేను ఏదైనా పాపం చేసానా? ఈ అడవిలో ఇంత మంది జనాలు నన్ను ఎందుకు చుట్టుముట్టారు?'
స హతో హస్తియూథేన మన్దభాగ్యాన్మమైవ తత్। ప్రాప్తవ్యం సుచిరం దుఃఖం నూనమద్యాపి వై మయా
నా దురదృష్టం వల్లనే ఆయన ఏనుగుల గుంపు చేత మరణించాడు. ఈ బాధ నాకు ఇంకా చాలా కాలం భరించాల్సిందేనేమో.
నాప్రాప్తకాలో మ్రియతే శ్రుతం వృద్ధానుశాసనమ్। యా నాహమద్య మృదితా హస్తియూథేన దుఃఖితా
ఎవరూ తమ కాలం రాకముందు చనిపోరు అని పెద్దలు చెప్పారు. నేను ఈ రోజు ఏనుగుల చేత ముక్కలు కాలేదు అంటే, నా కాలం ఇంకా రాలేదని అర్థం.
న హ్యదైవకృతంకించిన్నరాణామిహ విద్యతే। న చ మే బాలభావేఽపి కించిత్పాపకృతం కృతమ్
ఈ లోకంలో మనుషులకు జరిగేది దైవకృప లేకుండా ఉండదు. నేను చిన్నప్పుడైనా ఏదైనా పాపం చేయలేదు.
కర్మణా మనసా వాచా యదిదం దుఃఖమాగతమ్। మన్యే స్వయంవరకృతేలోకపాలా సమాగతాః
నా చేత, మనసుతో, మాటతో ఏదైనా తప్పు జరిగి ఈ బాధ నన్ను చేరిందేమో. నా స్వయంవరానికి లోకపాలకులు వచ్చారు కదా అని అనిపిస్తోంది.
ప్రత్యాఖ్యాతా మయా తత్ర నలస్యార్థాయ దేవతాః। నూనం తేషాం ప్రభావేన వియోగం ప్రాప్తవత్యహమ్
అక్కడ నేను నలుని కోసం దేవతలను తిరస్కరించాను. వారి ప్రభావంతోనే నేను ఈ వేరుపాటుకు లోనయ్యానేమో.
ఏవమాదీని దుఃఖార్తా సా విలప్య వరాఙ్గనా। ప్రలాపాని తదా తాని దమయన్తీ పతివ్రతా
ఇలా ఎన్నో రకాలుగా బాధతో ఆ మహా సతీదేవి దమయంతి విలపిస్తూ మాట్లాడింది.
హతశేషైః సహ తదా బ్రాహ్మణైర్వేదపారగైః। అగచ్ఛద్రాజశార్దూల దుఃఖశోకపరాయణా
ఆ సమయంలో బ్రాహ్మణులలో బతికిన వారు, వేదాలు తెలిసినవారు, ఆమెతో కలిసి, రాజా! దుఃఖంలో మునిగిపోయి అక్కడి నుంచి వెళ్లిపోయారు.
గచ్ఛన్తీ సా చిరాద్బాలా పురమాసాదయన్మహత్। సాయాహ్ని చేదిరాజస్ సుబాహోః సత్యవాదినః
ఆ చిన్నది చాలా కాలం ప్రయాణించి, సాయంత్రము సమయానికి, సత్యవంతుడైన చెది రాజు సుబాహు పట్టణాన్ని చేరింది.
సా తు తచ్చారుసర్వాఙ్గీ సుబాహోస్తుఙ్గగోపురమ్।' వస్త్రార్ధేన చ సంవీతా ప్రవివేశ పురోత్తమమ్
ఆ అందమైన దమయంతి, తన శరీరం అర్ధవస్త్రంతో కప్పుకొని, సుబాహు పట్టణానికి ఉన్న ఎత్తైన గోపురం ద్వారా లోపలికి ప్రవేశించింది.
తాం విహ్వలాం కృశాం దీనాం ముక్తకేశీమమార్జితామ్। ఉన్మత్తామివ గచ్ఛన్తీం దదృశుః పురవాసినః
ఆమె బాధతో, క్షీణించి, దయనీయంగా, జుట్టు వదిలిపెట్టి, పిచ్చివాళ్లలా తిరుగుతూ ఉండటం పట్టణవాసులు చూశారు.
ప్రవిశన్తీం తు తాం దృష్ట్వా చేదిరాజపురీం తదా। అనుజగ్ముస్తత్ర బాలా గ్రామిపుత్రాః కుతూహలాత్
ఆమె చెది రాజు పట్టణంలోకి ప్రవేశించడాన్ని చూసి, ఊరి పిల్లలు ఆశ్చర్యంతో ఆమెను వెంబడించారు.
సా తైః పరివృతాఽగచ్ఛత్సమీపం రాజవేశ్మనః। తాం ప్రాసాదగతాఽపశ్యద్రాజమాతా జనైర్వృతామ్
ఆ పిల్లలు చుట్టుముట్టగా, ఆమె రాజమహలానికి దగ్గరగా వచ్చింది. ఆ సమయంలో ప్రజలతో కూడిన దమయంతిని, రాజమాత ప్రాసాదం మీద నుండి చూసింది.
ధాత్రీమువాచ చ్ఛైనామానయేహ మమాన్తికమ్। జనేన క్లిశ్యతే బాలా దుఃఖితా శరణార్థినీ
రాజమాత తన ధాత్రిని పిలిచి, 'ఆమెను నా దగ్గరకు తీసుకురా. ఈ బాలిక జనంతో ఇబ్బంది పడుతోంది, బాధతో ఉంది, ఆశ్రయం కోరుతోంది' అని చెప్పింది.
తాదృగ్రూపం చ పశ్యామి విద్యోతయతి మే గృహమ్। ఉన్మత్తవేషా కల్యాణీ శ్రీరివాయతలోచనా
ఆమె రూపం చూసి, 'ఇంత అందం నా ఇంటిని ప్రకాశింపజేస్తోంది. పిచ్చివాడిలా ఉన్నా, ఈ శుభలక్షణాలున్న, విశాలమైన కళ్లతో ఉన్న ఆమె లక్ష్మీదేవిలా ఉంది' అని అనుకుంది.
సా జనం వారయిత్వా తం ప్రాసాదతలముత్తమమ్। ఆరోప్య విస్మితా రాజన్దమయన్తీమపృచ్ఛత
ఆమె జనాన్ని పంపించివేసి, దమయంతిని ప్రాసాదం పై అంతస్తుకు తీసుకెళ్లి, ఆశ్చర్యంతో ఆమెను అడిగింది.
ఏవమప్యసుఖావిష్టా బిభర్షి పరమం వపుః। భాసి విద్యుదివాభ్రేషు శంస మే కాఽసికస్య వా
నీకు ఎంత బాధలు ఉన్నా, నీ రూపం ఎంతో అద్భుతంగా ఉంది. నువ్వు పగటి మేఘాల్లో మెరిసే మెరుపులా కనబడుతున్నావు. నువ్వెవరు? నీవు కాశీ దేశపు రాణివా? చెప్పు.
న హి తే మానుషం రూపం భూషణైరపి వర్జితమ్। అసహాయా నరేభ్యశ్చ నోద్విజస్యమరప్రభే
నీ రూపం మానవుల్లా లేదు, అలంకారాలు లేకపోయినా. నువ్వు ఒంటరిగా ఉన్నా, మనుషుల మధ్య భయపడటం లేదు, దేవతలవలె ప్రకాశిస్తున్నావు.
తచ్ఛ్రుత్వా వచనం తస్యా భైమీ వచనమబ్రవీత్। మానుషీం మాం విజానీహి భర్తారం సమనువ్రతామ్
ఆమె మాటలు విన్న భీముని కుమార్తె ఇలా చెప్పింది: 'నన్ను మానవ స్త్రీగా తెలుసుకో. నేను నా భర్తకు నిష్ఠతో ఉండే వాడిని.'
సైరన్ధ్రీం జాతిసంపన్నాం భుజిష్యాం కామవాసినీమ్। ఫలమూలాశనామేకాం యత్రసాయంప్రతిశ్రయామ్
నేను సైరంధ్రీ వంశంలో పుట్టాను, మంచి కుటుంబానికి చెందినవాడిని. ఒకప్పుడు అధికారం ఉన్నది, ఇప్పుడు స్వేచ్ఛగా జీవిస్తున్నాను. పండ్లు, కందులు తింటూ, ఒక్కటే ఉండి, ప్రతి సాయంత్రం ఎక్కడైనా ఆశ్రయం పొందుతూ జీవిస్తున్నాను.