రత్నరాశిర్విశీర్ణోఽయం గృహ్ణీధ్వం కిం ప్రధావత। సామాన్యమేతద్ద్రవిణం న మిథ్యా వచనం మమ
ఇక్కడ రత్నాల గుట్ట చెల్లాచెదురుగా ఉంది—మీరు తీసుకోండి, ఎందుకు పారిపోతున్నారు? ఈ ధనం అందరికీ సర్వసాధారణం; నేను చెప్పింది అబద్ధం కాదు.
పునరేవాభిధాస్యామి చిన్తయధ్వం సుకాతరాః। ఏవమేవాభిభాషన్తో విద్రవన్తి భయాత్తదా
మళ్లీ చెబుతున్నాను—మీరు బాగా ఆలోచించండి, సుఖంగా ఉండాలని ఆశపడేవాళ్లారా. వారు ఇలా మాట్లాడుతూనే, ఆ సమయంలో భయంతో పారిపోయారు.
తస్మింస్తథా వర్తమానే దారుణే జనసంక్షయే। దమయన్తీ చ బుబుధే భయసంత్రస్తమానసా। అపశ్యద్వైశసం తత్ర సర్వలోకభయంకరమ్
అక్కడ అంత భయంకరమైన జనహానీ జరుగుతున్నప్పుడు, దమయంతి భయంతో మనసు కలవరపడి, అందరికీ భయాన్ని కలిగించే ఆ విపత్తును గుర్తించింది.
అదృష్టపూర్వం తద్దృష్ట్వా బాలా పద్మనిభేక్షణా। సంసక్తవదనాశ్వాసా ఉత్తస్థౌ భయవిహ్వలా
ఇంతకు ముందు ఎప్పుడూ చూడని దృశ్యాన్ని చూసి, పద్మపువ్వులాంటి కన్నులున్న ఆ యువతి, ఊపిరి ఆగిపోయి, భయంతో తడబడుతూ లేచింది.
యే తు తత్ర వినిర్ముక్తాః సార్థాత్కేచిదవిక్షతాః। తేఽబ్రువన్సహితాః సర్వే కస్యేదం కర్మణః ఫలమ్
అక్కడ ఆ వాణిజ్యబృందం నుంచి కొంతమంది క్షేమంగా బయటపడ్డవారు, అందరూ కలిసి—'ఇది ఎవరి పాపఫలం?' అని అడిగారు.
నూనం న పూజితోఽస్మాభిర్మణిభద్రో మహాయశాః। తథా యక్షాధిపః శ్రీమాన్న వై వైశ్రవణః ప్రభుః
నిజంగా మనం మణిభద్రుడిని, గొప్ప పేరున్నవాడిని, లేదా యక్షాధిపతిగా ఉన్న వైశ్రవణుడిని గౌరవించలేదు.
న పూజా విఘ్రకర్తౄణామథవా ప్రథమం కృతా
లేదా వాణిజ్యబృందాన్ని కాపాడే దేవతలకు ముందుగా పూజ కూడా చేయలేదు.
శకునానాం ఫలం వాఽథ విపరీతిమిదం ధ్రువమ్। గ్రహా న విపరీతాస్తు కిమన్యదిదమాగతమ్
లేదా పక్షుల సూచనల ఫలితమో, లేక ఎలాంటి విపరీత పరిణామమో అయి ఉండొచ్చు. గ్రహాలు మనకు వ్యతిరేకంగా లేవు—ఇంకా ఏమి జరిగిందో తెలియదు.
అపరే త్వబ్రువన్దీనా జ్ఞాతిద్రవ్యవినాకృతా। యాఽసావద్య మహాసార్థే నారీ హ్యున్మత్తదర్శనా
ఇంకొంతమంది, బంధువులు, ధనం కోల్పోయి దుఃఖంతో—'ఆ మహా వాణిజ్యబృందంలో కనిపించిన ఆ స్త్రీ, పిచ్చివాడిలా కనిపించినది—'
ప్రవిష్టా వికృతాకారా కృత్వా రూపమమానుషమ్। తయైవం విహితా పూర్వం మాయా పరమదారుణా
'ఆమె మనుష్యులకు లేని రూపంతో, వింతగా మారి లోపలికి వచ్చి, ఇంతటి భయంకరమైన మాయను ముందే చేసింది.'
రాక్షసీ వా ధ్రువం యక్షీ పిశాచీ వా భయంకరీ। తస్యాః సర్వమిదం పాపం నాత్ర కార్యా విచారణా
'ఆమె రాక్షసీ అయి ఉండొచ్చు, లేక యక్షీ, లేక భయంకరమైన పిశాచీ అయి ఉండొచ్చు; ఈ పాపం అంతా ఆమెదే—ఇంకా విచారించాల్సిన అవసరం లేదు.'
యది పశ్యామ తాం పాపాం సార్థఘ్నీం నైకదుఃఖదామ్। లోష్టభిః పాంసుభిశ్చైవ తృణైః కాష్ఠైశ్చ ముష్టిభిః। అవశ్యమేవ హన్యామః సార్థస్య కిల కృత్యకామ్
'ఆ పాపినిని, వాణిజ్యబృందాన్ని నాశనం చేసినదాన్ని, ఎన్నో బాధలు తెచ్చినదాన్ని మనం ఎక్కడైనా చూస్తే, మట్టి ముద్దలతో, దుమ్ముతో, గడ్డి, కట్టెలు, చేతి గుద్దులతో అయినా తప్పక చంపాలి—వాణిజ్యబృందం రక్షణ కోసం.'
దమయన్తీ తు తచ్ఛ్రుత్వా వాక్యం తేషాం సుదారుణమ్। హ్రీతా భీతా చ సంవిగ్రా ప్రాద్రవద్యత్ర కాననమ్
దమయంతి, వారి ఆ భయంకరమైన మాటలు విని, సిగ్గుతో, భయంతో, కలవరపడి, అడవిలోకి పారిపోయింది.
ఆశఙ్కమానా తత్పాపమాత్మానం పర్యదేవయత్
ఆ పాపం తనపై పడుతుందేమోనని భయపడి, తాను తానే విలపించింది.
అహో మమోపరి విధేః సంరమ్భో దారుణో మహాన్। నానుబధ్నాతి కుశలం కస్యేదం కర్మణః ఫలమ్
'అయ్యో! నా మీద విధి ఎంతటి భయంకరమైన కోపాన్ని చూపింది! ఇది ఎవరి పాపఫలం, ఏమి మేలు కలిగించదు?'
న స్మరామ్యశుభం కించిత్కృతం కస్యచిదణ్వపి। కర్మణా మనసా వాచా కస్యేదం కర్మణః ఫలమ్
'నేను ఎవరికి అయినా చేతతో, మనసుతో, మాటతో చిన్న తప్పు చేసినట్లు కూడా గుర్తు లేదు. ఇది ఎవరి పాపఫలం?'
నూనం జన్మాన్తరకృతం పాపాం మాఽఽపతితం మహత్। అపశ్చిమామిమాం కష్టామాపదం ప్రాప్తవత్యహమ్
'నిజంగా గత జన్మలో చేసిన గొప్ప పాపం ఇప్పుడు నాపై పడింది. చివరికి ఈ భయంకరమైన కష్టాన్ని నేను ఎదుర్కొంటున్నాను.'
భర్తృరాజ్యాపహరణం స్వజనాచ్చ రపరాజయః। భర్త్రా సహ వియోగశ్చ తనయాభ్యాం చ విచ్యుతిః। నిర్నాథతా వనే వాసో బహువ్యాలనిషేవితే
'భర్త రాజ్యం పోవడం, తనవాళ్లు ఓడిపోవడం, భర్తతో విడిపోవడం, పిల్లల నుంచి దూరమవడం, ఎవ్వరూ లేని స్థితి, ఎన్నో మృగాలు తిరిగే అడవిలో నివసించడం—'
అథాపరేద్యుః సంప్రాప్తే హతశిష్టా జనాస్తదా। వనగుల్మాద్వినిష్క్రమ్య శోచన్తే వైశసం కృతమ్। భ్రాతరం పితరం పుత్రం సఖాయం చ నరాధిప
తరువాత రోజు వచ్చినప్పుడు, అటవిలో దాగి బతికిన వారు బయటకు వచ్చి, జరిగిన హత్యను తలచుకొని, రాజా! తమ అన్నదమ్ములు, తండ్రులు, కుమారులు, స్నేహితులను కోల్పోయిన దుఃఖంతో విలపించారు.
హన్యమానే తదా సార్థే దమయన్తీ శుచిస్మితా। బ్రాహ్మణైః సహితా తత్రవనే తు న వినాశితా
ఆ సమయానికి, ఆ వనంలో బ్రాహ్మణులతో కలిసి ఉన్న శుచిస్మితమైన దమయంతి మాత్రం, ఆ దాడిలో నశించలేదు.
అశోచత్తత్ర వైదర్భీ కింను మే దుష్కతం కృతమ్। యోపి మే నిర్జనేఽరణ్యే సంప్రాప్తోఽయం జనార్ణవః
అక్కడ, విదర్భ దేశపు కుమార్తె దమయంతి బాధతో ఇలా ఆవేదన వ్యక్తం చేసింది: 'నేను ఏదైనా పాపం చేసానా? ఈ అడవిలో ఇంత మంది జనాలు నన్ను ఎందుకు చుట్టుముట్టారు?'
స హతో హస్తియూథేన మన్దభాగ్యాన్మమైవ తత్। ప్రాప్తవ్యం సుచిరం దుఃఖం నూనమద్యాపి వై మయా
నా దురదృష్టం వల్లనే ఆయన ఏనుగుల గుంపు చేత మరణించాడు. ఈ బాధ నాకు ఇంకా చాలా కాలం భరించాల్సిందేనేమో.
నాప్రాప్తకాలో మ్రియతే శ్రుతం వృద్ధానుశాసనమ్। యా నాహమద్య మృదితా హస్తియూథేన దుఃఖితా
ఎవరూ తమ కాలం రాకముందు చనిపోరు అని పెద్దలు చెప్పారు. నేను ఈ రోజు ఏనుగుల చేత ముక్కలు కాలేదు అంటే, నా కాలం ఇంకా రాలేదని అర్థం.
న హ్యదైవకృతంకించిన్నరాణామిహ విద్యతే। న చ మే బాలభావేఽపి కించిత్పాపకృతం కృతమ్
ఈ లోకంలో మనుషులకు జరిగేది దైవకృప లేకుండా ఉండదు. నేను చిన్నప్పుడైనా ఏదైనా పాపం చేయలేదు.
కర్మణా మనసా వాచా యదిదం దుఃఖమాగతమ్। మన్యే స్వయంవరకృతేలోకపాలా సమాగతాః
నా చేత, మనసుతో, మాటతో ఏదైనా తప్పు జరిగి ఈ బాధ నన్ను చేరిందేమో. నా స్వయంవరానికి లోకపాలకులు వచ్చారు కదా అని అనిపిస్తోంది.
ప్రత్యాఖ్యాతా మయా తత్ర నలస్యార్థాయ దేవతాః। నూనం తేషాం ప్రభావేన వియోగం ప్రాప్తవత్యహమ్
అక్కడ నేను నలుని కోసం దేవతలను తిరస్కరించాను. వారి ప్రభావంతోనే నేను ఈ వేరుపాటుకు లోనయ్యానేమో.
ఏవమాదీని దుఃఖార్తా సా విలప్య వరాఙ్గనా। ప్రలాపాని తదా తాని దమయన్తీ పతివ్రతా
ఇలా ఎన్నో రకాలుగా బాధతో ఆ మహా సతీదేవి దమయంతి విలపిస్తూ మాట్లాడింది.
హతశేషైః సహ తదా బ్రాహ్మణైర్వేదపారగైః। అగచ్ఛద్రాజశార్దూల దుఃఖశోకపరాయణా
ఆ సమయంలో బ్రాహ్మణులలో బతికిన వారు, వేదాలు తెలిసినవారు, ఆమెతో కలిసి, రాజా! దుఃఖంలో మునిగిపోయి అక్కడి నుంచి వెళ్లిపోయారు.
గచ్ఛన్తీ సా చిరాద్బాలా పురమాసాదయన్మహత్। సాయాహ్ని చేదిరాజస్ సుబాహోః సత్యవాదినః
ఆ చిన్నది చాలా కాలం ప్రయాణించి, సాయంత్రము సమయానికి, సత్యవంతుడైన చెది రాజు సుబాహు పట్టణాన్ని చేరింది.
సా తు తచ్చారుసర్వాఙ్గీ సుబాహోస్తుఙ్గగోపురమ్।' వస్త్రార్ధేన చ సంవీతా ప్రవివేశ పురోత్తమమ్
ఆ అందమైన దమయంతి, తన శరీరం అర్ధవస్త్రంతో కప్పుకొని, సుబాహు పట్టణానికి ఉన్న ఎత్తైన గోపురం ద్వారా లోపలికి ప్రవేశించింది.