[అథాపశ్యత సార్థం తం సార్థజాన్సుబహూన్గజాన్
ఆ ఏనుగులు ఆ వాణిజ్య బృందాన్ని, వ్యాపారులకు చెందిన అనేక ఏనుగులను చూశాయి.
తే తాన్గ్రామ్యగజాన్దృష్ట్వా సర్వే వనగజాస్తదా। సమాద్రవన్త వేగేన జిఘాంసన్తో మదోత్కటాః
ఆ పల్లెటూరి ఏనుగులను చూసిన అడవి ఏనుగులు, మదమత్తంగా, కోపంతో, వారిని చంపాలని ఉద్దేశంతో వేగంగా దూసుకొచ్చాయి.
తేషామాపతతాం వేగః కరిణాం దుఃసహోఽభవత్। నగాగ్రాదివ శీర్ణానాం శృఙ్గాణాం పతతాం క్షితౌ। స్పన్దతామపి నాగానాం మార్గా నష్టా వనోద్భవాః ।।]
ఆ దూసుకొచ్చిన ఏనుగుల వేగాన్ని తట్టుకోలేకపోయారు. అది కొండ శిఖరాలు నేలపై పడినట్లుగా ఉండింది. అడవి మార్గాలు కూడా వణికిపోయిన ఏనుగులకు కనపడకుండా పోయాయి.
మార్గం సంరుద్ధ్య సంసుప్తం పద్మిన్యాః సార్థముత్తమమ్। తే తం మమర్దుః సహసా వేష్టమానం మహీతలే
మార్గాన్ని మూసివేసి, పద్మసరస్సు దగ్గర నిద్రిస్తున్న ఆ గొప్ప వాణిజ్య బృందాన్ని, అడవి ఏనుగులు అకస్మాత్తుగా నేలపై పడి ఉన్నట్టుగా త్రొక్కి నాశనం చేశాయి.
మహారవం ప్రముఞ్చతో వద్ధ్యన్తే శరణార్థినః। వనగుల్మాంశ్చ ధావన్తో నిద్రయా మహతో భయాత్
శరణార్థులు పెద్దగా అరుస్తూ ఉండగా, కొందరు అక్కడే హతమయ్యారు. మరికొందరు భయంతో, నిద్ర మత్తులో అడవి పొదల్లోకి పరుగెత్తారు.
కేచిద్దన్తైః కరైః కేచిత్కేచిత్పద్భ్యాం హతా గజైః
కొంతమందిని ఏనుగులు తమ దంతాలతో, మరికొంతమందిని తమ కళ్లతో, ఇంకొంతమందిని తమ కాళ్లతో చంపాయి.
నిహతోష్ట్రాశ్వబహులాః పదాతిజసంకులాః। భయాదాధావమానాశ్ పరస్పరహతాస్తదా
ఒంటెలు, గుర్రాలు చనిపోయాయి. అక్కడ కాలినడకవాళ్లు గుంపుగా ఉన్నారు. భయంతో పరుగెత్తుతూ, వారు ఒకరినొకరు తాకి పడిపోయారు.
ఘోరాన్నాదాన్విముఞ్చన్తో నిపేతుర్ధరణీతలే। వృక్షేష్వాసజ్యసంభగ్నాః పతితా విషమేషు చ
భయంకరమైన అరుపులు చేస్తూ, కొందరు నేలపై పడిపోయారు. కొందరు చెట్లకు తగిలి విరిగిపోయారు, మరికొందరు ఎత్తైన ప్రదేశాల్లో పడిపోయారు.
ఏవంప్రకారైర్బహుభిర్దైవేనాక్రమ్య హస్తిభిః। రాజన్వినిహతం సర్వం సమృద్ధం సార్థమణ్డలమ్
ఇలా, రాజా, అనేక విధాలుగా, దైవకృపలతో, ఆ సంపన్నమైన వాణిజ్య బృందాన్ని అడవి ఏనుగులు పూర్తిగా నాశనం చేశాయి.
ఆరావః సుమహాంశ్చాసీత్రైలోక్యభయకారకః। ఏషోఽగ్నిరుత్థితః కష్టస్త్రాయధ్వం ధావతాఽధునా
అక్కడ పెద్ద శబ్దం లేచింది, అది మూడువెళ్లాలకూ భయాన్ని కలిగించింది: "ఇది భయంకరమైన అగ్ని! అందరూ ప్రాణాలు కాపాడుకోండి, వెంటనే పరుగెత్తండి!"
రత్నరాశిర్విశీర్ణోఽయం గృహ్ణీధ్వం కిం ప్రధావత। సామాన్యమేతద్ద్రవిణం న మిథ్యా వచనం మమ
ఇక్కడ రత్నాల గుట్ట చెల్లాచెదురుగా ఉంది—మీరు తీసుకోండి, ఎందుకు పారిపోతున్నారు? ఈ ధనం అందరికీ సర్వసాధారణం; నేను చెప్పింది అబద్ధం కాదు.
పునరేవాభిధాస్యామి చిన్తయధ్వం సుకాతరాః। ఏవమేవాభిభాషన్తో విద్రవన్తి భయాత్తదా
మళ్లీ చెబుతున్నాను—మీరు బాగా ఆలోచించండి, సుఖంగా ఉండాలని ఆశపడేవాళ్లారా. వారు ఇలా మాట్లాడుతూనే, ఆ సమయంలో భయంతో పారిపోయారు.
తస్మింస్తథా వర్తమానే దారుణే జనసంక్షయే। దమయన్తీ చ బుబుధే భయసంత్రస్తమానసా। అపశ్యద్వైశసం తత్ర సర్వలోకభయంకరమ్
అక్కడ అంత భయంకరమైన జనహానీ జరుగుతున్నప్పుడు, దమయంతి భయంతో మనసు కలవరపడి, అందరికీ భయాన్ని కలిగించే ఆ విపత్తును గుర్తించింది.
అదృష్టపూర్వం తద్దృష్ట్వా బాలా పద్మనిభేక్షణా। సంసక్తవదనాశ్వాసా ఉత్తస్థౌ భయవిహ్వలా
ఇంతకు ముందు ఎప్పుడూ చూడని దృశ్యాన్ని చూసి, పద్మపువ్వులాంటి కన్నులున్న ఆ యువతి, ఊపిరి ఆగిపోయి, భయంతో తడబడుతూ లేచింది.
యే తు తత్ర వినిర్ముక్తాః సార్థాత్కేచిదవిక్షతాః। తేఽబ్రువన్సహితాః సర్వే కస్యేదం కర్మణః ఫలమ్
అక్కడ ఆ వాణిజ్యబృందం నుంచి కొంతమంది క్షేమంగా బయటపడ్డవారు, అందరూ కలిసి—'ఇది ఎవరి పాపఫలం?' అని అడిగారు.
నూనం న పూజితోఽస్మాభిర్మణిభద్రో మహాయశాః। తథా యక్షాధిపః శ్రీమాన్న వై వైశ్రవణః ప్రభుః
నిజంగా మనం మణిభద్రుడిని, గొప్ప పేరున్నవాడిని, లేదా యక్షాధిపతిగా ఉన్న వైశ్రవణుడిని గౌరవించలేదు.
న పూజా విఘ్రకర్తౄణామథవా ప్రథమం కృతా
లేదా వాణిజ్యబృందాన్ని కాపాడే దేవతలకు ముందుగా పూజ కూడా చేయలేదు.
శకునానాం ఫలం వాఽథ విపరీతిమిదం ధ్రువమ్। గ్రహా న విపరీతాస్తు కిమన్యదిదమాగతమ్
లేదా పక్షుల సూచనల ఫలితమో, లేక ఎలాంటి విపరీత పరిణామమో అయి ఉండొచ్చు. గ్రహాలు మనకు వ్యతిరేకంగా లేవు—ఇంకా ఏమి జరిగిందో తెలియదు.
అపరే త్వబ్రువన్దీనా జ్ఞాతిద్రవ్యవినాకృతా। యాఽసావద్య మహాసార్థే నారీ హ్యున్మత్తదర్శనా
ఇంకొంతమంది, బంధువులు, ధనం కోల్పోయి దుఃఖంతో—'ఆ మహా వాణిజ్యబృందంలో కనిపించిన ఆ స్త్రీ, పిచ్చివాడిలా కనిపించినది—'
ప్రవిష్టా వికృతాకారా కృత్వా రూపమమానుషమ్। తయైవం విహితా పూర్వం మాయా పరమదారుణా
'ఆమె మనుష్యులకు లేని రూపంతో, వింతగా మారి లోపలికి వచ్చి, ఇంతటి భయంకరమైన మాయను ముందే చేసింది.'
రాక్షసీ వా ధ్రువం యక్షీ పిశాచీ వా భయంకరీ। తస్యాః సర్వమిదం పాపం నాత్ర కార్యా విచారణా
'ఆమె రాక్షసీ అయి ఉండొచ్చు, లేక యక్షీ, లేక భయంకరమైన పిశాచీ అయి ఉండొచ్చు; ఈ పాపం అంతా ఆమెదే—ఇంకా విచారించాల్సిన అవసరం లేదు.'
యది పశ్యామ తాం పాపాం సార్థఘ్నీం నైకదుఃఖదామ్। లోష్టభిః పాంసుభిశ్చైవ తృణైః కాష్ఠైశ్చ ముష్టిభిః। అవశ్యమేవ హన్యామః సార్థస్య కిల కృత్యకామ్
'ఆ పాపినిని, వాణిజ్యబృందాన్ని నాశనం చేసినదాన్ని, ఎన్నో బాధలు తెచ్చినదాన్ని మనం ఎక్కడైనా చూస్తే, మట్టి ముద్దలతో, దుమ్ముతో, గడ్డి, కట్టెలు, చేతి గుద్దులతో అయినా తప్పక చంపాలి—వాణిజ్యబృందం రక్షణ కోసం.'
దమయన్తీ తు తచ్ఛ్రుత్వా వాక్యం తేషాం సుదారుణమ్। హ్రీతా భీతా చ సంవిగ్రా ప్రాద్రవద్యత్ర కాననమ్
దమయంతి, వారి ఆ భయంకరమైన మాటలు విని, సిగ్గుతో, భయంతో, కలవరపడి, అడవిలోకి పారిపోయింది.
ఆశఙ్కమానా తత్పాపమాత్మానం పర్యదేవయత్
ఆ పాపం తనపై పడుతుందేమోనని భయపడి, తాను తానే విలపించింది.
అహో మమోపరి విధేః సంరమ్భో దారుణో మహాన్। నానుబధ్నాతి కుశలం కస్యేదం కర్మణః ఫలమ్
'అయ్యో! నా మీద విధి ఎంతటి భయంకరమైన కోపాన్ని చూపింది! ఇది ఎవరి పాపఫలం, ఏమి మేలు కలిగించదు?'
న స్మరామ్యశుభం కించిత్కృతం కస్యచిదణ్వపి। కర్మణా మనసా వాచా కస్యేదం కర్మణః ఫలమ్
'నేను ఎవరికి అయినా చేతతో, మనసుతో, మాటతో చిన్న తప్పు చేసినట్లు కూడా గుర్తు లేదు. ఇది ఎవరి పాపఫలం?'
నూనం జన్మాన్తరకృతం పాపాం మాఽఽపతితం మహత్। అపశ్చిమామిమాం కష్టామాపదం ప్రాప్తవత్యహమ్
'నిజంగా గత జన్మలో చేసిన గొప్ప పాపం ఇప్పుడు నాపై పడింది. చివరికి ఈ భయంకరమైన కష్టాన్ని నేను ఎదుర్కొంటున్నాను.'
భర్తృరాజ్యాపహరణం స్వజనాచ్చ రపరాజయః। భర్త్రా సహ వియోగశ్చ తనయాభ్యాం చ విచ్యుతిః। నిర్నాథతా వనే వాసో బహువ్యాలనిషేవితే
'భర్త రాజ్యం పోవడం, తనవాళ్లు ఓడిపోవడం, భర్తతో విడిపోవడం, పిల్లల నుంచి దూరమవడం, ఎవ్వరూ లేని స్థితి, ఎన్నో మృగాలు తిరిగే అడవిలో నివసించడం—'
అథాపరేద్యుః సంప్రాప్తే హతశిష్టా జనాస్తదా। వనగుల్మాద్వినిష్క్రమ్య శోచన్తే వైశసం కృతమ్। భ్రాతరం పితరం పుత్రం సఖాయం చ నరాధిప
తరువాత రోజు వచ్చినప్పుడు, అటవిలో దాగి బతికిన వారు బయటకు వచ్చి, జరిగిన హత్యను తలచుకొని, రాజా! తమ అన్నదమ్ములు, తండ్రులు, కుమారులు, స్నేహితులను కోల్పోయిన దుఃఖంతో విలపించారు.
హన్యమానే తదా సార్థే దమయన్తీ శుచిస్మితా। బ్రాహ్మణైః సహితా తత్రవనే తు న వినాశితా
ఆ సమయానికి, ఆ వనంలో బ్రాహ్మణులతో కలిసి ఉన్న శుచిస్మితమైన దమయంతి మాత్రం, ఆ దాడిలో నశించలేదు.