ఏతస్మిన్నేవ కాలే తు జరత్కారుర్మహాతపాః। చచార పృథివీం కృత్స్నాం యత్రసాయంగృహో మునిః
అదే సమయంలో, మహా తపస్సు కలిగిన జరత్కారుడు అనే ముని, ఎక్కడా స్థిరంగా ఉండకుండా, భూమి అంతటా సంచరించేవాడు.
చరన్దీక్షాం మహాతేజా దుశ్చరామకృతాత్మభిః। తీర్థేష్వాప్లవనం కుర్వన్పుణ్యేషు విచచార హ
ఆ మహాతేజస్వి, సాధారణ మనుషులకు చేయడం కష్టమైన కఠిన వ్రతాలు ఆచరిస్తూ, పవిత్రమైన తీర్థాలలో స్నానం చేస్తూ తిరిగేవాడు.
వాయుభక్షో నిరాహారః శుష్యన్నహరహర్మునిః। సం దదర్శ పితౄన్గర్తే లమ్బమానానధోముఖాన్
ఆ ముని, ఆహారం లేకుండా, గాలిని మాత్రమే భక్షిస్తూ, రోజురోజుకూ క్షీణించుతూ, ఒక గోతిలో తలకిందుగా వేలాడుతున్న తన పితృదేవతలను చూశాడు.
ఏకతన్త్వవశిష్టం వై వీరణస్తమ్బమాశ్రితాన్। తం తన్తుం చ శనైరాఖుమాదదానం బిలేశయమ్
వారు ఒక వృత్తిలో చివరికి మిగిలిన ఒక తంతువును పట్టుకుని ఉండగా, ఒక బిలంలో నివసించే ఎలుక ఆ తంతువును నెమ్మదిగా కొరుకుతూ ఉండింది.
నిరాహారాన్కృశాన్దీనాన్గర్తే స్వత్రాణమిచ్ఛతః। ఉపసృత్య స తాన్దీనాన్దీనరూపోఽభ్యభాషత
ఆ పితృదేవతలు, ఆహారం లేక, బలహీనంగా, దుఃఖంతో, తమ రక్షణ కోసం ఆశిస్తూ, ఆ ముని దగ్గరకు వచ్చారు. అతను కూడా వారిలా దుఃఖంతో వారిని అడిగాడు.
కే భవన్తోఽవలమ్బన్తే వీరమస్తమ్బమాశ్రితాః। దుర్బలం ఖాదితైర్మూలైరాఖునా బిలవాసినా
మీరు ఎవరు? ఈ బలహీనమైన వృత్తిని పట్టుకుని, బిలంలో ఉండే ఎలుక కొరికే ఈ మూలాన్ని ఆశ్రయించి వేలాడుతున్నారు?
వీరణస్తమ్బకే మూలం యదప్యేకమిహ స్థితమ్। తద్భప్యయం శనైరాఖురాదత్తే దశనైః శితైః
ఈ వృత్తిలో చివరికి మిగిలిన ఒక్క మూలాన్ని కూడా, ఆ ఎలుక తన పదునైన పళ్లతో నెమ్మదిగా కొరుకుతూ ఉంది.
ఛేత్స్యతేఽల్పావశిష్టత్వాదేతదప్యచిరాదివ। తతస్తు పతితారోఽత్ర గర్తే వ్యక్తమధోముఖాః
ఇంకొంత కాలంలో, అది కూడా పూర్తిగా తరిగిపోతుంది. అప్పుడు మీరు అందరూ తలకిందుగా ఈ గోతిలో పడిపోతారు.
అత్ర మే దుఃఖముత్పన్నం దృష్ట్వా యుష్మానధోముఖాన్। కృచ్ఛ్రామాపదమాపన్నాన్ప్రియం కిం కరవాణి వః
మీరు తలకిందుగా వేలాడుతూ, ఇంతటి కష్టంలో ఉన్నదాన్ని చూసి నాకు దుఃఖం కలిగింది. మీ కోసం నేను ఏం చేయగలను చెప్పండి.
తపసోఽస్య చతుర్థేన తృతీయేనాథ వా పునః। అర్ధేన వాపి నిస్తర్తుమాపదం బ్రూత మా చిరమ్
నా తపస్సులో నాలుగవ భాగాన్ని, లేక మూడవ భాగాన్ని, లేదా సగాన్ని ఉపయోగించి మీరు ఈ కష్టాన్ని తప్పించుకోవాలనుకుంటే, వెంటనే చెప్పండి.
అథవాపి సమగ్రేణ తరన్తు తపసా మమ। భవన్తః సర్వ ఏవేహ కామమేవం విధీయతామ్
లేకపోతే, నా తపస్సు మొత్తం ఉపయోగించి మీరు అందరూ ఈ కష్టాన్ని దాటి బయటపడాలనుకుంటే, అలాగే జరగనివ్వండి.
కుతో భవాన్బ్రహ్మచారీ యో నస్త్రాతుమిహేచ్ఛసి। న తు విప్రాగ్ర్య తపసా శక్యమేతద్వ్యపోహితుమ్
మీరు బ్రహ్మచారి. మమ్మల్ని రక్షించాలనుకోవడం ఎలా? గొప్ప బ్రాహ్మణుడైనా తపస్సుతో ఈ దుస్థితిని తొలగించలేడు.
అస్తి నస్తాత తపసః ఫలం ప్రవదతాం వర। సంతానప్రక్షయాద్బ్రహ్మన్పతామో నిరయేఽశుచౌ
ఓ గొప్పవాడా, తపస్సుకు ఫలం ఉన్నదా లేదా? మన వంశం నశించిపోవడం వల్ల, బ్రాహ్మణా, మేము అపవిత్రమైన నరకంలో పడిపోతున్నాము.
సన్తానం హి పరో ధర్మం ఏవమాహ పితామహః। లమ్బతామిహ నస్తాత న జ్ఞానం ప్రతిభాతి వై
మన తాతగారు సంతానం మనకు గొప్ప ధర్మమని చెప్పారు. కానీ ఇక్కడ మేము సందిగ్ధంగా ఉన్నాము, మనకు ఏ జ్ఞానమూ స్పష్టంగా కనిపించడంలేదు.
యేన త్వాం నాభిజానీమో లోకే విఖ్యాతపౌరుషమ్। వృద్ధో భవాన్మహాభాగోయోనః శోచ్యాన్సుదుఃఖితాన
ప్రపంచంలో నీ పరాక్రమం ప్రసిద్ధి అయినా, మేము నిన్ను గుర్తించలేకపోతున్నాము. నీవు వృద్ధుడవు, మహాభాగుడవు, అయినా మేము నీ పూర్వీకులం, దుఃఖంతో తడిసి, కనికరించదగ్గవారమయ్యాము.
శోచతే చైవ కారుణ్యాచ్ఛృణు యే వై వయం ద్విజ। యాయావరా నామ వయమృషయః సంశితవ్రతాః
కనికరంతో నేను బాధపడుతున్నాను. విను బ్రాహ్మణా, మేము యాయావరులు అనే పేరుతో, కఠిన వ్రతాలు పాటించే ఋషులు.
లోకాత్పుమ్యాదిహ భ్రష్టాః సన్తానప్రక్షయాన్మునే। ప్రణష్టం నస్తపస్తీవ్రం న హి నస్తన్తురస్తి వై
ఓ మునీశ్వరా, మన వంశం నశించిపోవడం వల్ల మేము లోకంలో నుండి పడిపోయాము. మన కఠిన తపస్సు నశించింది, మనకు సంతానం లేదు.
అస్తిత్వేకోఽద్య నస్తన్తుః సోఽపి నాస్తి యథా తథా। మన్దభాగ్యోఽల్పభాగ్యానాం తప ఏకం సమాస్థితః
ఈరోజు మన వంశంలో ఒక్కరే మిగిలాడు, అతడూ లేనట్టే ఉన్నాడు. దురదృష్టవంతులలో అతడు మరింత దురదృష్టవంతుడు, తపస్సు ఒక్కటే ఆశ్రయించాడు.
జరత్కారురితి ఖ్యాతో వేదవేదాఙ్గపారగః। నియతాత్మా మహాత్మా చ సువ్రతః సుమహాతపాః
అతడు జరత్కారు అని ప్రసిద్ధి, వేదాలు, వేదాంగాలు నేర్చుకున్నవాడు, నియమితుడూ, మహాత్ముడూ, మంచి వ్రతాలు పాటించేవాడు, గొప్ప తపస్సు కలవాడు.
తేన స్మ తపసో లోభాత్కృచ్ఛ్రమాపాదితా వయమ్। న తస్య భార్యా పుత్రో వా బాన్ధవో వాఽస్తి కశ్చన
అతని తపస్సు మీద మక్కువ వల్ల మేము ఈ కష్టానికి లోనయ్యాము. అతనికి భార్యా, కుమారుడా, బంధువులెవరూ లేరు.
తస్మాల్లమ్బామహే గర్తే నష్టసంజ్ఞా హ్యనాథవత్। స వక్తవ్యస్త్వయా దృష్టో హ్యస్మాకం నాథవత్తయా
అందుకే మేము ఈ అగాధంలో వేలాడుతున్నాము, మనస్సు కోల్పోయినవారిలా, ఆదరణ లేని వారిలా. నీవు మమ్మల్ని ఇలా చూసావు కాబట్టి అతడికి చెప్పాలి.
పితరస్తేఽవలమ్బన్తే గర్తే దీనా అధోముఖాః। సాధు దారాన్కురుష్వేతి ప్రజాయస్వేతి చాభి భోః
నీ పితృదేవతలు ఈ అగాధంలో వేలాడుతూ, నిరాశతో, తలవంచి నిన్నే ఆశ్రయిస్తున్నారు. ఓ సద్గుణవంతుడా, దయచేసి పెళ్లి చేసుకుని సంతానం పొందు అని మనం వేడుకుంటున్నాము.
కులతన్తుర్హి నః శిష్టః స ఏకైకస్తపోధన। యం తు పశ్యసి నో బ్రహ్మన్వీరణస్తమ్బమాశ్రయమ్
మన వంశంలో ఒక్క తంతువే మిగిలింది, ఒక్క తపస్వి మాత్రమే ఉన్నాడు బ్రాహ్మణా, నీవు గడ్డి కాండాన్ని ఆశ్రయించిన వాడిని చూస్తున్నావు.
ఏషోఽస్మాకం కులస్తమ్బ ఆస్తే స్వకులవర్ధనః। యాని పశ్యసి వై బ్రహ్మన్మూలానీహాస్య వీరుధః
ఇతడే మన వంశానికి ఆధారం, మన వంశాన్ని పెంచే వాడు. నీవు ఇక్కడ చూస్తున్న వేర్లు బ్రాహ్మణా, ఇవన్నీ అతని మొక్కలు.
ఏతే నస్తన్తవస్తాత కాలేన పరిభక్షితాః। యత్త్వేతత్పశ్యసి బ్రహ్మన్మూలమస్యార్ధభక్షితమ్
ఇవి మన వంశపు తంతువులు తండ్రి, కాలం వాటిని తినేసింది. నీవు చూస్తున్న ఈ వేరు బ్రాహ్మణా, ఇది కూడా అర్ధం తినబడింది.
యత్ర లమ్బామహే గర్తే సోఽప్యేకస్తప ఆస్థితః। యమాఖుం పశ్యసి బ్రహ్మన్కాల ఏష మహాబలః
మేము వేలాడుతున్న అగాధంలో, ఆ ఒక్కరే తపస్సులో ఉన్నాడు. నీవు చూస్తున్న ఎలుక బ్రాహ్మణా, అదే మహాబలమైన కాలం.
స తం తపోరతం మన్దం శనైః క్షపయతే తుదన్। జరత్కారుం తపోలుబ్ధం మన్దాత్మానమచేతసమ్
ఆ ఎలుక ఆ తపస్సు చేసే బలహీనుడిని నెమ్మదిగా కొరికి తినేస్తోంది. జరత్కారు తపస్సులో మునిగిపోయి, మూర్ఖుడై, జ్ఞానం కోల్పోయాడు.
న హి నస్తత్తపస్తస్య తారయిష్యతి సత్తమ। ఛిన్నమూలాన్పరిభ్రష్టాన్కాలోపహతచేతసః
ఓ ఉత్తముడా, అతని తపస్సు మమ్మల్ని రక్షించదు. మేము వేరు తెగిపోయి, పడిపోయి, మనస్సు కాలంతో బాధపడుతున్నాము.
అధః ప్రవిష్టాన్పశ్యాస్మాన్యథా దుష్కృతినస్తథా। అస్మాసు పతితేష్వత్ర సహ సర్వైః సబాన్ధవైః
మేము పాపులు, ఈ లోతులో పడిపోయాము, చూడు. మేము ఇక్కడ పడిపోతే, మా బంధువులందరూ కూడా మనతో పాటు పడిపోతారు.
ఛిన్నః కాలేన సోఽప్యత్ర గన్తా వై నరకం తతః। తపో వాఽప్యథ చా యజ్ఞో యచ్చాన్యత్పావనం మహత్
ఆ ఒక్కరినీ కాలం తెగతీసినప్పుడు, అతడూ ఇక్కడి నుండి నరకానికి వెళ్ళిపోతాడు. తపస్సైనా, యజ్ఞమైనా, ఇంకేదైనా పవిత్రమైన కార్యమైనా, ఏదీ మాపై ప్రయోజనం చేయదు.