సత్యవాన్ధర్మవిత్ప్రాజ్ఞః సత్యసంధోఽరిమర్దనః। బ్రహ్మణ్యో దైవతపరః శ్రీమాన్పరపురంజయః
నిజాయితీ గలవాడు, ధర్మాన్ని తెలిసినవాడు, జ్ఞానవంతుడు, మాట నిలబెట్టుకునే వాడు, శత్రువులను ఓడించే వాడు, బ్రాహ్మణులు, దేవతల పట్ల భక్తి కలవాడు, ఐశ్వర్యవంతుడు, పరదేశాలను జయించినవాడు.
నలో నామ నృపశ్రేష్ఠో దేవరాజసమద్యుతిః। మమ భర్తా విశాలాక్షః పూర్ణేన్దువదనోఽరిహా
రాజులలో శ్రేష్ఠుడైన నలుడు, దేవేంద్రునితో సమానమైన కాంతి కలవాడు, నా భర్త. విస్తారమైన కన్నులు, పూర్ణ చంద్రుడిలా ముఖం, శత్రువులను సంహరించేవాడు.
ఆహర్తా క్రతుముఖ్యానాం వేదవేదాఙ్గపారగః। సపత్నానాం మృధే హన్తా రవిసోమసమప్రభః
ప్రధాన యజ్ఞాలను నిర్వహించేవాడు, వేదాలు, వాటి శాఖలను పూర్తిగా నేర్చుకున్నవాడు, యుద్ధంలో ప్రత్యర్థులను ఓడించేవాడు, సూర్య చంద్రుల్లా ప్రకాశించే వాడు.
స కైశ్చిన్నికృతిప్రజ్ఞైరనార్యైరకృతాత్మభిః। ఆహృయ పృథివీపాలః సత్యధర్మపరాయణః। దేవనేకుశలైర్జిహ్మైర్జితో రాజ్యం వసూని చ
అలాంటి ధర్మపరాయణుడైన రాజును, కొంతమంది మాయగాళ్లు, నీచులు, దుర్మార్గులు మోసం చేసి, పాశానంలో నిపుణులైన వారు మోసంతో ఓడించి, రాజ్యం, ధనాన్ని దోచుకున్నారు.
తస్య మామవగచ్ఛధ్వం భార్యాం రాజర్పభస్య వై। దమయన్తీతి విఖ్యాతాం భర్తుర్దర్శనలాలసామ్
అలాంటి మహారాజు భార్యను, భర్తను చూడాలని తపనపడుతున్న, ప్రసిద్ధమైన దమయంతిని నేను అని తెలుసుకోండి.
సా వనాని గిరీంశ్చైవ సరాంసి సరితస్తథా। పల్వలాని చ సర్వాణి తథాఽరణ్యాని సర్వశః
ఆమె అడవులు, కొండలు, సరస్సులు, నదులు, అన్ని మడులు, అరణ్యాలను అంతటా తిరిగింది.
అన్వేపమాణఆ భర్తారం నలం రణవిశారదమ్। మహాత్మానం కృతాస్త్రం చ విచరామీహ దుఃఖితా
యుద్ధంలో నిపుణుడైన, మహాత్ముడైన, ఆయుధ విద్యలో ప్రావీణ్యం ఉన్న నా భర్త నలుని వెతుకుతూ, నేను ఇక్కడ బాధతో తిరుగుతున్నాను.
కచ్చిద్భగవతాం రమ్యం తపోవనమిదం నృపః। భవేత్ప్రాప్తో నలో నామ నిపధానాం జనాధిపః
ఈ పవిత్రమైన, అందమైన తపోవనానికి నిపధ ప్రజల పాలకుడైన నలుడు వచ్చాడేమో అని ఆశిస్తున్నాను.
యత్కృతేఽహమిదం దుఃఖం ప్రపన్నా భృశదారుణమ్। వనం ప్రతియం ధోరం శార్దూలమృగసేవితమ్
ఆయన కోసం నేను ఈ భయంకరమైన అడవిలోకి వచ్చాను. పులులు, జింకలు సంచరించే ఈ అరణ్యంలో తీవ్రమైన బాధను అనుభవిస్తున్నాను.
యది కైశ్చిదహోరాత్రైర్న ద్రక్ష్యామి నలం నృపమ్। ఆత్మానం శ్రేయసా యోక్ష్యే దేహస్యాస్య విమోక్షణాత్
కొన్ని రోజులు, రాత్రులు గడిచినా నేను రాజు నలుని చూడలేకపోతే, ఈ శరీరాన్ని విడిచిపెట్టి శాశ్వత శాంతిని పొందుతాను.
కోను మే జీవితేనార్థస్తమృతే పురుషర్షభమ్। కథం భవిష్యామ్యద్యాహం భర్తృశోకాభిపీడితా
ఆ మహాపురుషుడిని లేకుండా నా జీవితం ఎందుకు? భర్తను కోల్పోయిన బాధతో నేను ఎలా బ్రతకగలను?
తథా విలపతీమేకామరణ్యే భీమనన్దినీమ్। దమయన్తీమథోచుస్తే తాపసాః సత్యవాదినః
అలా అడవిలో ఒంటరిగా విలపిస్తూ ఉన్న ధర్మనిపుణురాలైన దమయంతిని, నిజాయితీ గల తపస్వులు పలికారు.
ఉదర్కస్తవ కల్యాణి కల్యాణో భవితా శుభే। వయం పశ్యామ తపసా క్షిప్రం ద్రక్ష్యసి నైషధమ్
మంచి ఫలితం నిన్ను ఎదురుచూస్తోంది, శుభలక్షణాల కలవాడవు. మా తపస్సు వల్ల త్వరలో నిపధ రాజును నువ్వు చూడగలవు.
నిపధానామధిపతిం నలం రిపునిపాతినమ్। భైమి ధర్మభృతాం శ్రేష్ఠం ద్రక్ష్యసే విగతజ్వరమ్
భీముని కుమార్తె, శత్రువులను జయించే, ధర్మవంతులలో శ్రేష్ఠుడైన నిపధ రాజు నలుని నువ్వు త్వరలో చూడగలవు.
విముక్తం సర్వపాపేభ్యః సర్వరత్నసమన్వితమ్। తదేవ నగరం శ్రేష్ఠం ప్రశాసతమరిన్దమమ్
అన్ని పాపాలనుండి విముక్తుడై, అన్ని రత్నాలతో అలంకరించబడిన, శత్రువులను జయించే వాడు ఆ మహానగరాన్ని పాలిస్తాడు.
ద్విపతాం భయకర్తారం సుహృదాం శోకనాశనమ్। పతిమేష్యసి కల్యాణి కల్యాణాభిజనం నృపమ్
శత్రువులకు భయాన్ని కలిగించే, మిత్రుల దుఃఖాన్ని తొలగించే, మంచి వంశంలో పుట్టిన రాజును నువ్వు తిరిగి భర్తగా పొందుతావు, శుభలక్షణాల కలవాడవు.
ఏవముక్త్వా నలస్యేష్టాం మహిషీం పార్థివాత్మజామ్। అన్తర్హితాస్తాపసాస్తే సాగ్నిహోత్రాశ్రమాస్తథా
ఇలా నళుని ప్రియమైన రాణి, రాజకుమార్తెకు మాట్లాడిన ఆ తపస్సు చేసిన వారు, తమ యజ్ఞాగ్నులు, ఆశ్రమాలతో సహా కనబడకుండా పోయారు.
సా దృష్ట్వా మహదాశ్చర్యం విస్మితా హ్యభవత్తదా। దమయన్త్యనవద్యాఙ్గీ వీరసేననృపస్నుషా
ఆ అద్భుతాన్ని చూసిన దమయంతి, నిర్మలమైన రూపం కలిగి, వీరసేన మహారాజు కోడలు, ఆశ్చర్యంతో మౌనంగా నిలిచింది.
చిన్తయామాస వైదర్భీ కిమేతద్దృష్టవత్యహమ్
వైదర్భి దమయంతి తనలో తానే, 'నేను ఏమి చూశాను?' అని ఆలోచించసాగింది.
కింను స్వప్నో మయా దృష్టః కోఽయంవిధిరిహాభవత్। క్వను తే తాపసాః సర్వే క్వ తదాశ్రమమణ్డలమ్
'ఇది కలలా? ఇక్కడ ఏ విధమైన విధి జరిగింది? ఆ తపస్సు చేసినవారు ఎక్కడికి పోయారు? ఆ ఆశ్రమాల వలయం ఎక్కడ?
క్వ సా పుణ్యజలా రమ్యా నదీ ద్విజనిషేవితా। క్వను తే హ నగా హృద్యాః ఫలపుష్పోపశోభితాః
'ఆ పవిత్రమైన, అందమైన, బ్రాహ్మణులు సేవించే నది ఎక్కడ? ఆ పండ్లు, పువ్వులతో అలంకరించబడిన మధురమైన వృక్షాలు ఎక్కడ?
ఇత్యేవం నరశార్దూల విస్మితా కమలేక్షణా।' ధ్యాత్వా చిరం భీమసుతా దమయన్తీ శుచిస్మితా। భర్తృశోకపరా దీనావివర్ణవదనాఽభవత్
నరశార్దూలా! కమలాక్షి దమయంతి ఇలా ఆశ్చర్యంతో చాలా సేపు ధ్యానం చేసింది. భీముని కుమార్తె, స్వచ్ఛమైన చిరునవ్వుతో, భర్తను తలచి బాధతో, రంగు కోల్పోయి, నిరుత్సాహంగా మారింది.
సా గత్వాఽథాపరాం భూమిం బాష్పసందిగ్ధయా గిరా। విలలాపాశ్రుపూర్ణాక్షీ దృష్ట్వాఽశోకతరుం తతః
తర్వాత, కన్నీళ్లతో గొంతు నిండిపోయి, మరో చోటికి వెళ్లి, కన్నీళ్లతో కళ్లు నిండిపోయి, అక్కడ అశోక వృక్షాన్ని చూసి విలపించింది.
ఉపగమ్య తరుశ్రేష్ఠమశోకం పుష్పితం వనే। పల్లవాపీడితం హృద్యం విహఙ్గైరనునాదితమ్
ఆమె అడవిలో పుష్పాలతో అలంకరించబడిన, కొత్త కాండాలతో నిండిన, పక్షుల కిలకిలారావంతో మధురంగా ఉన్న అశోక వృక్షాన్ని దగ్గరగా చూసింది.
అహో బతాయమగమః శ్రీమానస్మిన్వనాన్తరే। ఆపీడైర్బహుభిర్భాతి శ్రీమాన్పర్వతరాడివ
'అయ్యో! ఈ అడవి మధ్యలో ఉన్న ఈ అశోక వృక్షం ఎంత మహిమాన్వితంగా ఉంది! ఎన్నో కాండాలతో మెరిసిపోతూ, పర్వతాధిపతిలా వెలుగుతోంది.'
విశోకాం కురు మాం క్షిప్రమశోక ప్రియదర్శన। వీతశోకభయాబాధం కచ్చిత్త్వం దృష్టవాన్నృపమ్
'ప్రియమైన అశోక వృక్షమా! నన్ను త్వరగా శోకరహితురాలిని చేయు. నేను బాధ, భయం లేకుండా ఉండాలని కోరుకుంటున్నాను. నీవు నా భర్తను చూశావా?'
నలం నామారిదమనం నమయన్త్యాః ప్రియం పతిమ్। నిమధానామధిపతిం దృష్టవానసి మే ప్రియమ్
'నళుడు, శత్రువులను జయించేవాడు, దమయంతి ప్రియమైన భర్త, నిషధుల అధిపతి, నా ప్రాణప్రియుడిని నీవు చూశావా?'
ఏకవస్త్రార్ధసంవీతం సుకుమారతనుత్వచమ్। వ్యసనేనార్దితం వీరమరణ్యమిదమాగతమ్
'ఒకే vastram ధరించి, అరవస్త్రము కప్పుకున్న, మృదువైన అవయవాలు కలిగి, దురదృష్టంతో బాధపడుతూ, ఈ అడవిలోకి వచ్చిన ఆ వీరుణ్ణి నీవు చూశావా?'
యథా విశోకా గచ్ఛేయమశోకనగ తత్కురు। సత్యనామా భవాశోక మమ శోకవినాశనాత్
'అశోక వృక్షమా! నీ పేరుకి తగినట్లుగా నన్ను కూడా శోకరహితురాలిని చేయు. నా శోకాన్ని తొలగించి, నీ పేరు నిజమవ్వనివ్వు.'
ఏవంసాఽశోకవృత్తం తమార్తా వై పరిగమ్య హ। జగామ దారుణతరం దేశం భైమీ వరాఙ్గనా
ఇలా బాధతో ఆ అశోక వృక్షాన్ని చుట్టూ తిరిగి, భీముని కుమార్తె అయిన మహా సుందరి, ఇంకా దుఃఖభరితమైన ప్రాంతానికి వెళ్లింది.