పూజాం చాస్యా యథాన్యాయం కృత్వా తత్రతపోధనాః। ఆస్యతామిత్యథోచుస్తే బ్రూహి కిం కరవామహే
తప్పకుండా చేయాల్సిన గౌరవాన్ని ఆమెకు చూపిన తర్వాత, ఆ తపోధనులు, 'కూర్చో, మేము నీకు ఏమి చేయాలి చెప్పు' అని అడిగారు.
తానువాచ వరారోహా కచ్చిద్భగవతామిహ। తపఃస్వగ్నిషు ధర్మేషు మృగపక్షిషు చానఘాః
ఆ సుందరీ, 'భగవంతులారా, ఇక్కడ మీ తపస్సు, అగ్నికార్యాలు, ధర్మకార్యాలు, జంతువులు, పక్షులు అన్నిటిలో మీరు క్షేమంగా ఉన్నారా?' అని అడిగింది.
కుశలం వో మహాభాగాః స్వధర్మాచరణేషు చ। తైరుక్తా కుశలం భద్రే సర్వత్రేతి యశస్వినీ
'మహాభాగ్యశాలులారా, మీ స్వధర్మాచరణలో మీరు క్షేమంగా ఉన్నారా?' అని ఆమె అడిగింది. అప్పుడు ఆ యశస్వులు, 'భద్రా, అన్నింటా మేము క్షేమంగా ఉన్నాము' అని సమాధానం ఇచ్చారు.
బ్రూహి సర్వానవద్యాఙ్గి కా త్వం కించ చికీర్షసి। దృష్ట్వైవ తే పరంరూపం ద్యుతిం చ పరమామిహ
'నిష్కళంకాంగినీ, నీ గురించి మేము అన్నీ తెలుసుకోవాలనుకుంటున్నాం. నువ్వెవరు? ఏమి కోరుకుంటున్నావు? ఇక్కడ నీ అపూర్వమైన రూపాన్ని, ప్రకాశాన్ని చూసి మేము ఆశ్చర్యపోయాము' అని అడిగారు.
విస్మయో నః సముత్పన్నః సమాశ్వసిహి మా శుచః। అస్యారణ్యస్య దేవీ త్వముతాహోఽస్య మహీభృతః। అస్యాశ్చ నద్యాః కల్యాణి వద సత్యమనిన్దితే
'మాకు ఆశ్చర్యం కలిగింది. భయపడకూ, దుఃఖించకూ, ధైర్యంగా ఉండు. నువ్వు ఈ అరణ్యానికి దేవతవా? లేక ఈ పర్వతానికి లేదా ఈ పవిత్ర నదికి దేవతవా? నిజం చెప్పు, నిష్కళంకినీ' అని అడిగారు.
సాఽబ్రవీత్తానృపీన్నాహమరణ్యస్యాస్య దేవతా। న చాప్యస్య గిరర్విప్రా నైవ నద్యాశ్చ దేవతా
ఆమె ఆ మునులకు, 'నేను ఈ అరణ్యానికి దేవతను కాదు, ఈ పర్వతానికి కూడా కాదు, బ్రాహ్మణులారా, ఈ నదికి కూడా కాదు' అని చెప్పింది.
మానుషీం మాం విజానీత యూయం సర్వేతపోధనాః। విస్తరేణాభిధాస్యామి తన్మే శృణుత సర్వశః
'తపోధనులారా, మీరు అందరూ నన్ను మానవురాలిగా తెలుసుకోండి. నేను నా సంగతి పూర్తిగా వివరంగా చెబుతాను, మీరు అందరూ శ్రద్ధగా వినండి' అని చెప్పింది.
విదర్భేపు మహీపాలో భీమో నామ మహీపతిః। తస్య మాం తనయాం సర్వే జానీత ద్విజసత్తమాః
'వైదర్భదేశంలో భీముడు అనే రాజు ఉన్నాడు. అతను మహారాజు. బ్రాహ్మణ శ్రేష్ఠులారా, నేను అతని కుమార్తెను అని తెలుసుకోండి' అని ఆమె చెప్పింది.
నిపధాధిపతిర్ధీమాన్నలో నామ మహాయశాః। వీరః సంగ్రామజిద్విద్వాన్మమ భర్తా విశాంపతిః
నిపధ దేశానికి రాజైన, గొప్ప బుద్ధి గల, మహా కీర్తి కల నలుడు నా భర్త. యుద్ధంలో వీరుడూ, విజేతయూ, విద్యావంతుడూ, ప్రజల పాలకుడూ ఆయనే.
దేవతాభ్యర్చనపరో ద్విజాతిజనవత్సలః। గోప్తా నిపధవంశస్య మహాతేజా మహాబలః
ఆయన దేవతల పూజలో నిమగ్నుడూ, బ్రాహ్మణులపై ప్రేమ కలవాడూ, నిపధ వంశాన్ని కాపాడేవాడూ, అపారమైన తేజస్సు, గొప్ప బలమున్నవాడూ.
సత్యవాన్ధర్మవిత్ప్రాజ్ఞః సత్యసంధోఽరిమర్దనః। బ్రహ్మణ్యో దైవతపరః శ్రీమాన్పరపురంజయః
నిజాయితీ గలవాడు, ధర్మాన్ని తెలిసినవాడు, జ్ఞానవంతుడు, మాట నిలబెట్టుకునే వాడు, శత్రువులను ఓడించే వాడు, బ్రాహ్మణులు, దేవతల పట్ల భక్తి కలవాడు, ఐశ్వర్యవంతుడు, పరదేశాలను జయించినవాడు.
నలో నామ నృపశ్రేష్ఠో దేవరాజసమద్యుతిః। మమ భర్తా విశాలాక్షః పూర్ణేన్దువదనోఽరిహా
రాజులలో శ్రేష్ఠుడైన నలుడు, దేవేంద్రునితో సమానమైన కాంతి కలవాడు, నా భర్త. విస్తారమైన కన్నులు, పూర్ణ చంద్రుడిలా ముఖం, శత్రువులను సంహరించేవాడు.
ఆహర్తా క్రతుముఖ్యానాం వేదవేదాఙ్గపారగః। సపత్నానాం మృధే హన్తా రవిసోమసమప్రభః
ప్రధాన యజ్ఞాలను నిర్వహించేవాడు, వేదాలు, వాటి శాఖలను పూర్తిగా నేర్చుకున్నవాడు, యుద్ధంలో ప్రత్యర్థులను ఓడించేవాడు, సూర్య చంద్రుల్లా ప్రకాశించే వాడు.
స కైశ్చిన్నికృతిప్రజ్ఞైరనార్యైరకృతాత్మభిః। ఆహృయ పృథివీపాలః సత్యధర్మపరాయణః। దేవనేకుశలైర్జిహ్మైర్జితో రాజ్యం వసూని చ
అలాంటి ధర్మపరాయణుడైన రాజును, కొంతమంది మాయగాళ్లు, నీచులు, దుర్మార్గులు మోసం చేసి, పాశానంలో నిపుణులైన వారు మోసంతో ఓడించి, రాజ్యం, ధనాన్ని దోచుకున్నారు.
తస్య మామవగచ్ఛధ్వం భార్యాం రాజర్పభస్య వై। దమయన్తీతి విఖ్యాతాం భర్తుర్దర్శనలాలసామ్
అలాంటి మహారాజు భార్యను, భర్తను చూడాలని తపనపడుతున్న, ప్రసిద్ధమైన దమయంతిని నేను అని తెలుసుకోండి.
సా వనాని గిరీంశ్చైవ సరాంసి సరితస్తథా। పల్వలాని చ సర్వాణి తథాఽరణ్యాని సర్వశః
ఆమె అడవులు, కొండలు, సరస్సులు, నదులు, అన్ని మడులు, అరణ్యాలను అంతటా తిరిగింది.
అన్వేపమాణఆ భర్తారం నలం రణవిశారదమ్। మహాత్మానం కృతాస్త్రం చ విచరామీహ దుఃఖితా
యుద్ధంలో నిపుణుడైన, మహాత్ముడైన, ఆయుధ విద్యలో ప్రావీణ్యం ఉన్న నా భర్త నలుని వెతుకుతూ, నేను ఇక్కడ బాధతో తిరుగుతున్నాను.
కచ్చిద్భగవతాం రమ్యం తపోవనమిదం నృపః। భవేత్ప్రాప్తో నలో నామ నిపధానాం జనాధిపః
ఈ పవిత్రమైన, అందమైన తపోవనానికి నిపధ ప్రజల పాలకుడైన నలుడు వచ్చాడేమో అని ఆశిస్తున్నాను.
యత్కృతేఽహమిదం దుఃఖం ప్రపన్నా భృశదారుణమ్। వనం ప్రతియం ధోరం శార్దూలమృగసేవితమ్
ఆయన కోసం నేను ఈ భయంకరమైన అడవిలోకి వచ్చాను. పులులు, జింకలు సంచరించే ఈ అరణ్యంలో తీవ్రమైన బాధను అనుభవిస్తున్నాను.
యది కైశ్చిదహోరాత్రైర్న ద్రక్ష్యామి నలం నృపమ్। ఆత్మానం శ్రేయసా యోక్ష్యే దేహస్యాస్య విమోక్షణాత్
కొన్ని రోజులు, రాత్రులు గడిచినా నేను రాజు నలుని చూడలేకపోతే, ఈ శరీరాన్ని విడిచిపెట్టి శాశ్వత శాంతిని పొందుతాను.
కోను మే జీవితేనార్థస్తమృతే పురుషర్షభమ్। కథం భవిష్యామ్యద్యాహం భర్తృశోకాభిపీడితా
ఆ మహాపురుషుడిని లేకుండా నా జీవితం ఎందుకు? భర్తను కోల్పోయిన బాధతో నేను ఎలా బ్రతకగలను?
తథా విలపతీమేకామరణ్యే భీమనన్దినీమ్। దమయన్తీమథోచుస్తే తాపసాః సత్యవాదినః
అలా అడవిలో ఒంటరిగా విలపిస్తూ ఉన్న ధర్మనిపుణురాలైన దమయంతిని, నిజాయితీ గల తపస్వులు పలికారు.
ఉదర్కస్తవ కల్యాణి కల్యాణో భవితా శుభే। వయం పశ్యామ తపసా క్షిప్రం ద్రక్ష్యసి నైషధమ్
మంచి ఫలితం నిన్ను ఎదురుచూస్తోంది, శుభలక్షణాల కలవాడవు. మా తపస్సు వల్ల త్వరలో నిపధ రాజును నువ్వు చూడగలవు.
నిపధానామధిపతిం నలం రిపునిపాతినమ్। భైమి ధర్మభృతాం శ్రేష్ఠం ద్రక్ష్యసే విగతజ్వరమ్
భీముని కుమార్తె, శత్రువులను జయించే, ధర్మవంతులలో శ్రేష్ఠుడైన నిపధ రాజు నలుని నువ్వు త్వరలో చూడగలవు.
విముక్తం సర్వపాపేభ్యః సర్వరత్నసమన్వితమ్। తదేవ నగరం శ్రేష్ఠం ప్రశాసతమరిన్దమమ్
అన్ని పాపాలనుండి విముక్తుడై, అన్ని రత్నాలతో అలంకరించబడిన, శత్రువులను జయించే వాడు ఆ మహానగరాన్ని పాలిస్తాడు.
ద్విపతాం భయకర్తారం సుహృదాం శోకనాశనమ్। పతిమేష్యసి కల్యాణి కల్యాణాభిజనం నృపమ్
శత్రువులకు భయాన్ని కలిగించే, మిత్రుల దుఃఖాన్ని తొలగించే, మంచి వంశంలో పుట్టిన రాజును నువ్వు తిరిగి భర్తగా పొందుతావు, శుభలక్షణాల కలవాడవు.
ఏవముక్త్వా నలస్యేష్టాం మహిషీం పార్థివాత్మజామ్। అన్తర్హితాస్తాపసాస్తే సాగ్నిహోత్రాశ్రమాస్తథా
ఇలా నళుని ప్రియమైన రాణి, రాజకుమార్తెకు మాట్లాడిన ఆ తపస్సు చేసిన వారు, తమ యజ్ఞాగ్నులు, ఆశ్రమాలతో సహా కనబడకుండా పోయారు.
సా దృష్ట్వా మహదాశ్చర్యం విస్మితా హ్యభవత్తదా। దమయన్త్యనవద్యాఙ్గీ వీరసేననృపస్నుషా
ఆ అద్భుతాన్ని చూసిన దమయంతి, నిర్మలమైన రూపం కలిగి, వీరసేన మహారాజు కోడలు, ఆశ్చర్యంతో మౌనంగా నిలిచింది.
చిన్తయామాస వైదర్భీ కిమేతద్దృష్టవత్యహమ్
వైదర్భి దమయంతి తనలో తానే, 'నేను ఏమి చూశాను?' అని ఆలోచించసాగింది.
కింను స్వప్నో మయా దృష్టః కోఽయంవిధిరిహాభవత్। క్వను తే తాపసాః సర్వే క్వ తదాశ్రమమణ్డలమ్
'ఇది కలలా? ఇక్కడ ఏ విధమైన విధి జరిగింది? ఆ తపస్సు చేసినవారు ఎక్కడికి పోయారు? ఆ ఆశ్రమాల వలయం ఎక్కడ?