నిషధేషు మహారాజః శ్వశురో మే నరోత్తమః। గృహీతనామా విఖ్యాతో వీరసేన ఇతి స్మ హ
నిషధ దేశంలో నా మామగారు మహారాజు, మానవుల్లో ప్రసిద్ధి చెందిన వీరసేనుడు.
తస్య రాజ్ఞః సుతో వీరః శ్రీమాన్సత్యపరాక్రమః। క్రమప్రాప్తం పితుః స్వం యో రాజ్యం సమనుశాస్తి హ
ఆ రాజుని కుమారుడు, పరాక్రమశాలి, మహిమాన్వితుడు, సత్యపరుడు, తన తండ్రి నుండి వచ్చిన రాజ్యాన్ని పాలిస్తున్నాడు.
నలో నామారిహా శ్యామః పుణ్యల్కో ఇతి శ్రుతః। బ్రహ్మణ్యో వేదవిద్వాగ్మీ పుణ్యకృత్సోమపోఽగ్నిచిత్
అతనికి నలుడు అనే పేరు, శత్రువులను సంహరించే వాడు, నలుపు వర్ణంతో, పుణ్యాల్కో అని ప్రసిద్ధి, బ్రాహ్మణులను గౌరవించే వాడు, వేదాలు నేర్చుకున్నవాడు, వాగ్మి, పుణ్యకర్మలు చేసే వాడు, సోమపానం చేసే వాడు.
యష్టా దాతా చ యోద్ధా చ సమ్యక్చైవ ప్రశాసితా। తస్య మామచలశ్రేష్ఠ విద్ధి భార్యామిహాగతామ్
యజ్ఞాలు చేసే వాడు, దానం చేసే వాడు, యుద్ధంలో ధైర్యవంతుడు, న్యాయంగా పాలించే వాడు; ఓ పర్వతమా, నేను ఆయన భార్యగా ఇక్కడికి వచ్చానని తెలుసుకో.
త్యక్తశ్రియం భర్తృహీనామనాథాం వ్యసనాన్వితామ్। అన్వేషమాణాం భర్తారం నలం నరవరోత్తమమ్
శ్రీహీనురాలై, భర్త లేకుండా, దిక్కులేని బాధతో, నా భర్త నలుని, మానవుల్లో శ్రేష్ఠుడైన వాడిని వెతుకుతూ ఉన్నాను.
ఖముల్లిఖద్భిరేతైర్హి త్వయా శృఙ్గశతైర్నృపః। కచ్చిద్దృష్టోఽచలశ్రేష్ఠ వనేఽస్మిన్దారుణే నలః
నీ వందల కొద్దీ శిఖరాలు ఆకాశాన్ని తాకుతున్నాయి; ఓ పర్వతమా, ఈ కఠినమైన అరణ్యంలో నలుని చూశావా?
విక్రాన్తః సత్త్వవాన్వీరో భర్తా మమ మహాయశాః। నిషధానామధిపతిః కచ్చిద్దృష్టస్త్వయా నలః
నా భర్త ధైర్యవంతుడు, స్థిరమైన మనసు కలవాడు, మహా కీర్తి కలవాడు, నిషధుల పాలకుడు; ఓ పర్వతమా, నలుని చూశావా?
కం మీం విలపతీమేకాం పర్వతశ్రేష్ఠ విహ్వలామ్। గిరా నాశ్వాసయస్యద్యస్వాం సుతామివ దుఖితాం
ఓ పర్వతమా, నన్ను ఒంటరిగా, బాధతో విలపిస్తూ చూస్తూ, దుఃఖిత కుమార్తెను తండ్రి ఆదరించునట్లు, నువ్వు ఈ రోజు ఎవరిని మాటలతో ఓదారుస్తున్నావు?
వీర విక్రాన్త ధర్మజ్ఞ సత్యసంధ మహీపతే। యద్యస్యస్మిన్వనే రాజన్దర్శయాత్మానమాత్మనా
ఓ రాజా, ధైర్యవంతుడవు, ధర్మాన్ని తెలిసినవాడు, సత్యవ్రతుడవు; ఈ అరణ్యంలో నువ్వుంటే, నీకు తానే తాను కనబడేలా చూపించు.
కదా సుస్నిగ్గమ్భీరాం జీమూతస్వనసన్నిభామ్। శ్రోష్యామి నైషధస్యాహం వాచం తామమృతోపమామ్
నిషధుని మృదువైన, గంభీరమైన, మేఘగర్జనలా వినిపించే, అమృతసమానమైన మాటలను నేను ఎప్పుడు వినగలను?
వైదర్భ్యేహీతి విస్పష్టాం శుభాం రాజ్ఞో మహాత్మనః। ఆత్మాభిధాయినీమృద్ధాం మమ శోకవినాశినీం
వైదర్భ దేశంలో, నేను ఆ మహాత్ముడైన రాజును గురించి స్పష్టంగా, మంగళకరంగా మాట్లాడాను. నా పేరు చెప్పి, నా మనస్సులో ఆశను నింపే మాటలు పలికాను. అవి నా దుఃఖాన్ని తొలగించగలవని నమ్మాను.
ఇతిసా తం గిరిశ్రేష్ఠముక్త్వా పార్థివనన్దినీ। దమయన్తీ తతో భూయో జగామ దిశముత్తరామ్
అలా ఆ పర్వతశ్రేష్ఠుడిని ఉద్దేశించి మాట్లాడిన తర్వాత, రాజుకు ఆనందాన్ని ఇచ్చే దమయంతి మళ్లీ ఉత్తర దిశగా ప్రయాణం కొనసాగించింది.
సా గత్వా త్రీనహోరాత్రాన్దదర్శ పరమాఙ్గనా। తాపసారణ్యమతులం దివ్యకాననశోభితమ్
ఆ మహా స్త్రీ మూడు రాత్రిళ్లు, మూడు పగళ్ళు ప్రయాణించి, అపూర్వమైన తపోవనం, దివ్యమైన అరణ్యంతో అలంకరించబడిన ఆశ్రమాన్ని చూసింది.
వసిష్ఠభృగ్వత్రిసమైస్తాపసైరుపశోభితమ్। నియతైః సంయతాహారైర్దమశౌచసమన్వితైః
ఆ ఆశ్రమం వశిష్ఠుడు, భృగువు, త్రిశంకువు వంటి తపస్వులతో, నియమంగా ఉండే, తక్కువ భోజనం చేసే, దమశౌచాలతో ఉన్న మునులతో అలంకరించబడి ఉంది.
అబ్భక్షైర్వాయుభక్షైశ్చ పత్రాహారైస్తథైవ చ। జితేన్ద్రియైర్మహాభాగైః స్వర్గమార్గదిదృక్షుభిః
ఆ ఆశ్రమంలో కొందరు నీళ్లు మాత్రమే తీసుకునేవారు, మరికొందరు గాలిని మాత్రమే, ఇంకొందరు ఆకులు మాత్రమే భోజనంగా చేసేవారు. అందరూ ఇంద్రియాలను జయించినవారు, మహాభాగ్యశాలులు, స్వర్గమార్గాన్ని కోరుకునేవారు.
వల్కలాజినసంవీతైర్మునిభిః సంయతేన్ద్రియైః। తాపసాధ్యుషితం రమ్యం దదర్శాశ్రమమణ్డలమ్
వల్కలాలు, మృగచర్మాలు ధరించిన, ఇంద్రియాలను నియంత్రించిన మునులు నివసించే ఆ అందమైన ఆశ్రమాన్ని ఆమె చూసింది.
నానామృగగణైర్జుష్టం శాఖామృగగణాయుతమ్। తాపసైః సముపేతం చ సా దృష్ట్వైవ సమాశ్వసత్
ఆ ఆశ్రమం వివిధ జంతువులతో, కొమ్మలపై నివసించే జంతు సమూహాలతో, తపస్వులతో నిండిపోయి ఉంది. దాన్ని చూసిన వెంటనే ఆమె హృదయం నిశ్చింతగా మారింది.
సుభ్రూః సుకేశీ సుశ్రోణీ సుకుచా సుద్విజాననా। వర్చస్వినీ సుప్రతిష్ఠా స్వసితాయతలోచనా
ఆమెకు అందమైన కనుబొమ్మలు, మృదువైన జుట్టు, సుందరమైన నడుము, ఆకర్షణీయమైన వక్షోజాలు, ప్రకాశవంతమైన ముఖం, బలమైన కాళ్లు, తెల్లని దంతాలు, విశాలమైన కళ్లతో నిలబడి ఉంది.
సా వివేశాశ్రమపదం వీరసేనసుతప్రియా। యోషిద్రత్నం మహాభాగా దమయన్తీ తపస్వినీ
వీరసేన కుమారునికి ప్రియమైన, స్త్రీలలో మణిగా నిలిచిన, మహాభాగ్యశాలి అయిన తపస్విని దమయంతి ఆ ఆశ్రమంలోకి ప్రవేశించింది.
సాఽభివాద్య తపోవృద్ధాన్వినయావనతా స్థితా। స్వాగతం త ఇతిప్రోక్తా తైః సర్వైస్తాపసోత్తమైః
ఆమె తపస్సులో వృద్ధులైన వారికి వినయపూర్వకంగా నమస్కరించి, వినయంతో నిలబడింది. అప్పుడు ఆ తపస్వులందరూ ఆమెను హృదయపూర్వకంగా ఆహ్వానిస్తూ, 'ఇక్కడ సుఖంగా ఉండు' అని అన్నారు.
పూజాం చాస్యా యథాన్యాయం కృత్వా తత్రతపోధనాః। ఆస్యతామిత్యథోచుస్తే బ్రూహి కిం కరవామహే
తప్పకుండా చేయాల్సిన గౌరవాన్ని ఆమెకు చూపిన తర్వాత, ఆ తపోధనులు, 'కూర్చో, మేము నీకు ఏమి చేయాలి చెప్పు' అని అడిగారు.
తానువాచ వరారోహా కచ్చిద్భగవతామిహ। తపఃస్వగ్నిషు ధర్మేషు మృగపక్షిషు చానఘాః
ఆ సుందరీ, 'భగవంతులారా, ఇక్కడ మీ తపస్సు, అగ్నికార్యాలు, ధర్మకార్యాలు, జంతువులు, పక్షులు అన్నిటిలో మీరు క్షేమంగా ఉన్నారా?' అని అడిగింది.
కుశలం వో మహాభాగాః స్వధర్మాచరణేషు చ। తైరుక్తా కుశలం భద్రే సర్వత్రేతి యశస్వినీ
'మహాభాగ్యశాలులారా, మీ స్వధర్మాచరణలో మీరు క్షేమంగా ఉన్నారా?' అని ఆమె అడిగింది. అప్పుడు ఆ యశస్వులు, 'భద్రా, అన్నింటా మేము క్షేమంగా ఉన్నాము' అని సమాధానం ఇచ్చారు.
బ్రూహి సర్వానవద్యాఙ్గి కా త్వం కించ చికీర్షసి। దృష్ట్వైవ తే పరంరూపం ద్యుతిం చ పరమామిహ
'నిష్కళంకాంగినీ, నీ గురించి మేము అన్నీ తెలుసుకోవాలనుకుంటున్నాం. నువ్వెవరు? ఏమి కోరుకుంటున్నావు? ఇక్కడ నీ అపూర్వమైన రూపాన్ని, ప్రకాశాన్ని చూసి మేము ఆశ్చర్యపోయాము' అని అడిగారు.
విస్మయో నః సముత్పన్నః సమాశ్వసిహి మా శుచః। అస్యారణ్యస్య దేవీ త్వముతాహోఽస్య మహీభృతః। అస్యాశ్చ నద్యాః కల్యాణి వద సత్యమనిన్దితే
'మాకు ఆశ్చర్యం కలిగింది. భయపడకూ, దుఃఖించకూ, ధైర్యంగా ఉండు. నువ్వు ఈ అరణ్యానికి దేవతవా? లేక ఈ పర్వతానికి లేదా ఈ పవిత్ర నదికి దేవతవా? నిజం చెప్పు, నిష్కళంకినీ' అని అడిగారు.
సాఽబ్రవీత్తానృపీన్నాహమరణ్యస్యాస్య దేవతా। న చాప్యస్య గిరర్విప్రా నైవ నద్యాశ్చ దేవతా
ఆమె ఆ మునులకు, 'నేను ఈ అరణ్యానికి దేవతను కాదు, ఈ పర్వతానికి కూడా కాదు, బ్రాహ్మణులారా, ఈ నదికి కూడా కాదు' అని చెప్పింది.
మానుషీం మాం విజానీత యూయం సర్వేతపోధనాః। విస్తరేణాభిధాస్యామి తన్మే శృణుత సర్వశః
'తపోధనులారా, మీరు అందరూ నన్ను మానవురాలిగా తెలుసుకోండి. నేను నా సంగతి పూర్తిగా వివరంగా చెబుతాను, మీరు అందరూ శ్రద్ధగా వినండి' అని చెప్పింది.
విదర్భేపు మహీపాలో భీమో నామ మహీపతిః। తస్య మాం తనయాం సర్వే జానీత ద్విజసత్తమాః
'వైదర్భదేశంలో భీముడు అనే రాజు ఉన్నాడు. అతను మహారాజు. బ్రాహ్మణ శ్రేష్ఠులారా, నేను అతని కుమార్తెను అని తెలుసుకోండి' అని ఆమె చెప్పింది.
నిపధాధిపతిర్ధీమాన్నలో నామ మహాయశాః। వీరః సంగ్రామజిద్విద్వాన్మమ భర్తా విశాంపతిః
నిపధ దేశానికి రాజైన, గొప్ప బుద్ధి గల, మహా కీర్తి కల నలుడు నా భర్త. యుద్ధంలో వీరుడూ, విజేతయూ, విద్యావంతుడూ, ప్రజల పాలకుడూ ఆయనే.
దేవతాభ్యర్చనపరో ద్విజాతిజనవత్సలః। గోప్తా నిపధవంశస్య మహాతేజా మహాబలః
ఆయన దేవతల పూజలో నిమగ్నుడూ, బ్రాహ్మణులపై ప్రేమ కలవాడూ, నిపధ వంశాన్ని కాపాడేవాడూ, అపారమైన తేజస్సు, గొప్ప బలమున్నవాడూ.