నానాధాతుసమాకీర్ణం వివిధోపలభూషితమ్। ఆస్యారణ్యస్య మహతః కేతుభూతమివోచ్ఛితమ్
వివిధ లోహాలతో నిండిన, అనేక రకాల రాళ్లతో అలంకరించబడిన ఈ పర్వతం, ఈ విస్తారమైన అరణ్యంలో ఒక జెండాలా ఎత్తుగా ఉంది.
సింహశార్దూలమాతఙ్గవరాహర్క్షమృగాయుతమ్। పతత్రిభిర్బహువిధైః సమన్తాదనునాదితమ్
సింహాలు, పులులు, ఏనుగులు, పందులు, ఎలుగుబంట్లు, జింకలు, అనేక రకాల పక్షులతో చుట్టూ మారుమోగుతున్న పర్వతం ఇది.
కింశుకాశోకబకులపున్నాగైరుపశోభితమ్। [కర్ణికారధవప్లక్షైః సుపుష్పైరుపశోభితమ్ ।।]
కింశుక, అశోక, బకుల, పున్నాగ వృక్షాలతో అలంకరించబడి, కర్ణికార, ధవ, ప్లక్ష వృక్షాలు సుస్వచ్చమైన పువ్వులతో మరింత అందంగా కనిపిస్తోంది.
సరిద్భిః సవిహఙ్గాభిః శిఖరైశ్చ సమాకులమ్। `పృథివ్యా రుచిరాకారం చూడామణిమివ స్థితమ్'। నిరిరాజమిమం తావత్పృచ్ఛామి నృపతిం ప్రతి
నదులు, పక్షులతో నిండిన శిఖరాలు కలిగి, భూమిపై ఒక మణిపూసలా మెరిసిపోతున్న ఈ అందమైన ప్రదేశం గురించి నేను రాజును అడుగుదామని అనుకుంటున్నాను.
భగవన్నచలశ్రేష్ఠ దివ్యద్రశన విశ్రుత। శరణ్య బహుకల్యాణ నమస్తేఽస్తు మహీధర
ఓ మహిమాన్వితమైన పర్వతమా, దివ్య దర్శనంతో ప్రసిద్ధుడవు, శరణ్యుడవు, అనేక మంచి లక్షణాలు కలిగినవాడవు, నీకు నమస్కారం.
ప్రణమే త్వాఽభిగమ్యాహం రాజపుత్రీం నిబోధ మామ్। రాజస్నుషాం రాజభార్యాం దమయన్తీతి విశ్రుతామ్
నేను నీకు నమస్కరించి వచ్చాను; నన్ను రాజకుమారిగా, రాజుని కోడలిగా, భార్యగా, అందరిలో ప్రసిద్ధమైన దమయంతిగా తెలుసుకో.
రాజా విదర్భాధిపతిః పితా మమ మహారథః। భీమో నామ క్షితిపతిశ్చాతుర్వర్ణ్యస్య రక్షితా
నా తండ్రి విదర్భ దేశానికి రాజు, మహారథి, భీముడు అనే పేరుతో ప్రసిద్ధుడు, భూమికి పాలకుడు, నాలుగు వర్ణాలకు రక్షకుడు.
రాజసూయాశ్వమేధానాం క్రతూనాం దక్షిణావతామ్। ఆహర్తా పార్థివశ్రేష్ఠః పృథుచార్వఞ్చితేక్షణః
ఆ మహారాజు విశాలమైన కళ్ళతో, మహిమాన్వితుడై, రాజసూయ, అశ్వమేధ యాగాలు చేసినవాడు, విరివిగా దానం చేసే వాడు.
బ్రహ్మణ్యః సాధువృత్తశ్చ సత్యవాగనసూయకః। శీలవాన్వీర్యసంపన్నః పృథుశ్రీర్ధర్మవిచ్ఛుచిః
ఆయన బ్రాహ్మణులను గౌరవించే వాడు, మంచివాడై, సత్యవంతుడై, మోసములేని వాడు, మంచి స్వభావం, పరాక్రమం కలవాడు, గొప్ప ఐశ్వర్యంతో, ధర్మాన్ని నిర్మలంగా తెలుసుకున్నవాడు.
సమ్యగ్గోప్తా విదర్భాణాం నిర్జితారిగణః ప్రభుః। తస్య మాం విద్ధి తనయాం భగవంస్త్వాముపస్థితామ్
విదర్భ దేశాన్ని సరిగ్గా పరిరక్షించే వాడు, శత్రువులను జయించిన ప్రభువు; భగవంతుడా, నేను ఆయన కుమార్తెగా నీ ముందుకు వచ్చాను అని తెలుసుకో.
నిషధేషు మహారాజః శ్వశురో మే నరోత్తమః। గృహీతనామా విఖ్యాతో వీరసేన ఇతి స్మ హ
నిషధ దేశంలో నా మామగారు మహారాజు, మానవుల్లో ప్రసిద్ధి చెందిన వీరసేనుడు.
తస్య రాజ్ఞః సుతో వీరః శ్రీమాన్సత్యపరాక్రమః। క్రమప్రాప్తం పితుః స్వం యో రాజ్యం సమనుశాస్తి హ
ఆ రాజుని కుమారుడు, పరాక్రమశాలి, మహిమాన్వితుడు, సత్యపరుడు, తన తండ్రి నుండి వచ్చిన రాజ్యాన్ని పాలిస్తున్నాడు.
నలో నామారిహా శ్యామః పుణ్యల్కో ఇతి శ్రుతః। బ్రహ్మణ్యో వేదవిద్వాగ్మీ పుణ్యకృత్సోమపోఽగ్నిచిత్
అతనికి నలుడు అనే పేరు, శత్రువులను సంహరించే వాడు, నలుపు వర్ణంతో, పుణ్యాల్కో అని ప్రసిద్ధి, బ్రాహ్మణులను గౌరవించే వాడు, వేదాలు నేర్చుకున్నవాడు, వాగ్మి, పుణ్యకర్మలు చేసే వాడు, సోమపానం చేసే వాడు.
యష్టా దాతా చ యోద్ధా చ సమ్యక్చైవ ప్రశాసితా। తస్య మామచలశ్రేష్ఠ విద్ధి భార్యామిహాగతామ్
యజ్ఞాలు చేసే వాడు, దానం చేసే వాడు, యుద్ధంలో ధైర్యవంతుడు, న్యాయంగా పాలించే వాడు; ఓ పర్వతమా, నేను ఆయన భార్యగా ఇక్కడికి వచ్చానని తెలుసుకో.
త్యక్తశ్రియం భర్తృహీనామనాథాం వ్యసనాన్వితామ్। అన్వేషమాణాం భర్తారం నలం నరవరోత్తమమ్
శ్రీహీనురాలై, భర్త లేకుండా, దిక్కులేని బాధతో, నా భర్త నలుని, మానవుల్లో శ్రేష్ఠుడైన వాడిని వెతుకుతూ ఉన్నాను.
ఖముల్లిఖద్భిరేతైర్హి త్వయా శృఙ్గశతైర్నృపః। కచ్చిద్దృష్టోఽచలశ్రేష్ఠ వనేఽస్మిన్దారుణే నలః
నీ వందల కొద్దీ శిఖరాలు ఆకాశాన్ని తాకుతున్నాయి; ఓ పర్వతమా, ఈ కఠినమైన అరణ్యంలో నలుని చూశావా?
విక్రాన్తః సత్త్వవాన్వీరో భర్తా మమ మహాయశాః। నిషధానామధిపతిః కచ్చిద్దృష్టస్త్వయా నలః
నా భర్త ధైర్యవంతుడు, స్థిరమైన మనసు కలవాడు, మహా కీర్తి కలవాడు, నిషధుల పాలకుడు; ఓ పర్వతమా, నలుని చూశావా?
కం మీం విలపతీమేకాం పర్వతశ్రేష్ఠ విహ్వలామ్। గిరా నాశ్వాసయస్యద్యస్వాం సుతామివ దుఖితాం
ఓ పర్వతమా, నన్ను ఒంటరిగా, బాధతో విలపిస్తూ చూస్తూ, దుఃఖిత కుమార్తెను తండ్రి ఆదరించునట్లు, నువ్వు ఈ రోజు ఎవరిని మాటలతో ఓదారుస్తున్నావు?
వీర విక్రాన్త ధర్మజ్ఞ సత్యసంధ మహీపతే। యద్యస్యస్మిన్వనే రాజన్దర్శయాత్మానమాత్మనా
ఓ రాజా, ధైర్యవంతుడవు, ధర్మాన్ని తెలిసినవాడు, సత్యవ్రతుడవు; ఈ అరణ్యంలో నువ్వుంటే, నీకు తానే తాను కనబడేలా చూపించు.
కదా సుస్నిగ్గమ్భీరాం జీమూతస్వనసన్నిభామ్। శ్రోష్యామి నైషధస్యాహం వాచం తామమృతోపమామ్
నిషధుని మృదువైన, గంభీరమైన, మేఘగర్జనలా వినిపించే, అమృతసమానమైన మాటలను నేను ఎప్పుడు వినగలను?
వైదర్భ్యేహీతి విస్పష్టాం శుభాం రాజ్ఞో మహాత్మనః। ఆత్మాభిధాయినీమృద్ధాం మమ శోకవినాశినీం
వైదర్భ దేశంలో, నేను ఆ మహాత్ముడైన రాజును గురించి స్పష్టంగా, మంగళకరంగా మాట్లాడాను. నా పేరు చెప్పి, నా మనస్సులో ఆశను నింపే మాటలు పలికాను. అవి నా దుఃఖాన్ని తొలగించగలవని నమ్మాను.
ఇతిసా తం గిరిశ్రేష్ఠముక్త్వా పార్థివనన్దినీ। దమయన్తీ తతో భూయో జగామ దిశముత్తరామ్
అలా ఆ పర్వతశ్రేష్ఠుడిని ఉద్దేశించి మాట్లాడిన తర్వాత, రాజుకు ఆనందాన్ని ఇచ్చే దమయంతి మళ్లీ ఉత్తర దిశగా ప్రయాణం కొనసాగించింది.
సా గత్వా త్రీనహోరాత్రాన్దదర్శ పరమాఙ్గనా। తాపసారణ్యమతులం దివ్యకాననశోభితమ్
ఆ మహా స్త్రీ మూడు రాత్రిళ్లు, మూడు పగళ్ళు ప్రయాణించి, అపూర్వమైన తపోవనం, దివ్యమైన అరణ్యంతో అలంకరించబడిన ఆశ్రమాన్ని చూసింది.
వసిష్ఠభృగ్వత్రిసమైస్తాపసైరుపశోభితమ్। నియతైః సంయతాహారైర్దమశౌచసమన్వితైః
ఆ ఆశ్రమం వశిష్ఠుడు, భృగువు, త్రిశంకువు వంటి తపస్వులతో, నియమంగా ఉండే, తక్కువ భోజనం చేసే, దమశౌచాలతో ఉన్న మునులతో అలంకరించబడి ఉంది.
అబ్భక్షైర్వాయుభక్షైశ్చ పత్రాహారైస్తథైవ చ। జితేన్ద్రియైర్మహాభాగైః స్వర్గమార్గదిదృక్షుభిః
ఆ ఆశ్రమంలో కొందరు నీళ్లు మాత్రమే తీసుకునేవారు, మరికొందరు గాలిని మాత్రమే, ఇంకొందరు ఆకులు మాత్రమే భోజనంగా చేసేవారు. అందరూ ఇంద్రియాలను జయించినవారు, మహాభాగ్యశాలులు, స్వర్గమార్గాన్ని కోరుకునేవారు.
వల్కలాజినసంవీతైర్మునిభిః సంయతేన్ద్రియైః। తాపసాధ్యుషితం రమ్యం దదర్శాశ్రమమణ్డలమ్
వల్కలాలు, మృగచర్మాలు ధరించిన, ఇంద్రియాలను నియంత్రించిన మునులు నివసించే ఆ అందమైన ఆశ్రమాన్ని ఆమె చూసింది.
నానామృగగణైర్జుష్టం శాఖామృగగణాయుతమ్। తాపసైః సముపేతం చ సా దృష్ట్వైవ సమాశ్వసత్
ఆ ఆశ్రమం వివిధ జంతువులతో, కొమ్మలపై నివసించే జంతు సమూహాలతో, తపస్వులతో నిండిపోయి ఉంది. దాన్ని చూసిన వెంటనే ఆమె హృదయం నిశ్చింతగా మారింది.
సుభ్రూః సుకేశీ సుశ్రోణీ సుకుచా సుద్విజాననా। వర్చస్వినీ సుప్రతిష్ఠా స్వసితాయతలోచనా
ఆమెకు అందమైన కనుబొమ్మలు, మృదువైన జుట్టు, సుందరమైన నడుము, ఆకర్షణీయమైన వక్షోజాలు, ప్రకాశవంతమైన ముఖం, బలమైన కాళ్లు, తెల్లని దంతాలు, విశాలమైన కళ్లతో నిలబడి ఉంది.
సా వివేశాశ్రమపదం వీరసేనసుతప్రియా। యోషిద్రత్నం మహాభాగా దమయన్తీ తపస్వినీ
వీరసేన కుమారునికి ప్రియమైన, స్త్రీలలో మణిగా నిలిచిన, మహాభాగ్యశాలి అయిన తపస్విని దమయంతి ఆ ఆశ్రమంలోకి ప్రవేశించింది.
సాఽభివాద్య తపోవృద్ధాన్వినయావనతా స్థితా। స్వాగతం త ఇతిప్రోక్తా తైః సర్వైస్తాపసోత్తమైః
ఆమె తపస్సులో వృద్ధులైన వారికి వినయపూర్వకంగా నమస్కరించి, వినయంతో నిలబడింది. అప్పుడు ఆ తపస్వులందరూ ఆమెను హృదయపూర్వకంగా ఆహ్వానిస్తూ, 'ఇక్కడ సుఖంగా ఉండు' అని అన్నారు.