తం తు నాగం తతో దృష్ట్వా మన్త్రిణస్తే ప్రదుద్రువుః। అపశ్యన్త తథా యాన్తమాకాశే నాగమద్భుతమ్
ఆ పామును చూసి మంత్రులు భయంతో పారిపోయారు. ఆ అద్భుతమైన పాము ఆకాశంలో వెళ్తున్నదాన్ని వారు చూశారు.
సీమన్తమివ కుర్వాణం నభసః పద్మవర్చసమ్। తక్షకం పన్నగశ్రేష్ఠం భృశం శోకపరాయణాః
ఆకాశానికి అంచు లాగా మెరిసే, పద్మవర్ణంతో ఉన్న పాములలో శ్రేష్ఠుడైన తక్షకుడిని వారు చూశారు. వారు తీవ్ర దుఃఖంలో మునిగిపోయారు.
తతస్తు తే తద్గృహమగ్నినా వృతం ప్రదీప్యమానం విషజేన భోగినః। భయాత్పరిత్యజ్య దిశః ప్రపేదిరే పపాత తచ్చాశనితాడితం యథా
ఆ ఇంటిని పాము విషంతో మండుతున్న అగ్నితో చుట్టుముట్టగా, భయంతో అందరూ దిక్కులు విడిచి పారిపోయారు. ఆ ఇల్లు మెరుపు పడినట్టు కూలిపోయింది.
తతో నృపే తక్షకతేజసాహతే ప్రయుజ్య సర్వాః పరలోకసత్క్రియాః। శుచిర్దిజో రాజపురోహితస్తదా తథైవ తే తస్య నృపస్య మన్త్రిణః
తక్షకుని శక్తికి రాజు బలహీనపడిన తర్వాత, అన్ని అంత్యక్రియలు సక్రమంగా నిర్వహించబడ్డాయి. పవిత్రమైన బ్రాహ్మణుడు, రాజపురోహితుడు, అలాగే రాజు మంత్రులు కూడా ఆ విధంగా చేశారు.
నృపం శిశుం తస్య సుతం ప్రచక్రిరే సమేత్య సర్వే పురవాసినో జనాః। నృపం యమాహుస్తమమిత్రఘాతినం కురుప్రవీరం జనమేజయం జనాః
అప్పుడా పట్టణంలో ఉన్న ప్రజలు అందరూ కలిసి, ఆ బాలుడైన అతని కుమారుని రాజుగా ప్రకటించారు. శత్రువులను సంహరించేవాడు, కురు వంశంలో గొప్పవాడైన జనమేజయుడే తమ రాజు అని వారు పిలిచారు.
స బాల ఏవార్యమతిర్నృపోత్తమః సహైవ తైర్మన్త్రిపురోహితైస్తదా। శశాస రాజ్యం కురుపుంగవాగ్రజో యథాఽస్య వీరః ప్రపితామహస్తథా
ఆ బాలుడు అయినా, మంచి మనసున్న గొప్ప రాజు, తన మంత్రులు, పురోహితులతో కలిసి, తన ప్రపితామహుడు统ే ధైర్యంగా రాజ్యాన్ని పాలించాడు.
తతస్తు రాజానమమిత్రతాపనం సమీక్ష్య తే తస్య నృపస్య మన్త్రిణః। సువర్ణవర్మాణముపేత్య కాశిప వపుష్టమార్థం వరయాంప్రచక్రముః
ఆ శత్రువులకు భయంకరుడైన రాజును చూసి, అతని మంత్రులు కాశీ దేశానికి చెందిన సువర్ణవర్ముని దగ్గరకు వెళ్లి, వంశాన్ని కొనసాగించేందుకు అతని కుమార్తెను అడిగారు.
తతః స రాజా ప్రదదౌ వపుష్టమాం కురుప్రవీరాయ పరీక్ష్య ధర్మతః। స చాపి తాం ప్రాప్య ముదా యుతోఽభవ- న్న చాన్యనారీషు మనో దధే క్వచిత్
ఆ రాజు, ధర్మాన్ని పరిశీలించి, తన కుమార్తె అయిన వపుష్టమను కురు వంశంలో గొప్పవాడైన జనమేజయునికి ఇచ్చాడు. ఆమెను పొందిన జనమేజయుడు ఎంతో ఆనందించాడు, ఇంకెవరినీ మనసులో పెట్టుకోలేదు.
సరఃసు ఫుల్లేషు వనేషు చైవ ప్రసన్నచేతా విజహార వీర్యవాన్। తథా స రాజన్యవరో విజహ్రివాన్ యథోర్వశీం ప్రాప్య పురా పురూరవాః
ఆ ధైర్యవంతుడైన రాజు, హృదయం సంతోషంతో, పుష్పించిన సరస్సులు, అరణ్యాలలో విహరించాడు. పురూరవుడు ఉర్వశిని పొందిన తరువాత ఎలా ఆనందించాడో, అలా ఆ రాజు కూడా ఆనందించాడు.
వపుష్టమా చాపి వరం పతివ్రతా ప్రతీతరూపా సమవాప్య భూపతిమ్। భావేన రామా రమయాంబభూవ తం విహారకాలేష్వవరోధసున్దరీ
వపుష్టమ కూడా మంచి లక్షణాలు కలిగి, భర్తకు అంకితమై, అందంగా మెరిసిపోతూ, రాజును పొందిన తరువాత, రామా దేవిలా, అంతఃపురంలో అందమైనవారిలా, విహార సమయాల్లో భర్తను సంతోషపరిచింది.
ఏతస్మిన్నేవ కాలే తు జరత్కారుర్మహాతపాః। చచార పృథివీం కృత్స్నాం యత్రసాయంగృహో మునిః
అదే సమయంలో, మహా తపస్సు కలిగిన జరత్కారుడు అనే ముని, ఎక్కడా స్థిరంగా ఉండకుండా, భూమి అంతటా సంచరించేవాడు.
చరన్దీక్షాం మహాతేజా దుశ్చరామకృతాత్మభిః। తీర్థేష్వాప్లవనం కుర్వన్పుణ్యేషు విచచార హ
ఆ మహాతేజస్వి, సాధారణ మనుషులకు చేయడం కష్టమైన కఠిన వ్రతాలు ఆచరిస్తూ, పవిత్రమైన తీర్థాలలో స్నానం చేస్తూ తిరిగేవాడు.
వాయుభక్షో నిరాహారః శుష్యన్నహరహర్మునిః। సం దదర్శ పితౄన్గర్తే లమ్బమానానధోముఖాన్
ఆ ముని, ఆహారం లేకుండా, గాలిని మాత్రమే భక్షిస్తూ, రోజురోజుకూ క్షీణించుతూ, ఒక గోతిలో తలకిందుగా వేలాడుతున్న తన పితృదేవతలను చూశాడు.
ఏకతన్త్వవశిష్టం వై వీరణస్తమ్బమాశ్రితాన్। తం తన్తుం చ శనైరాఖుమాదదానం బిలేశయమ్
వారు ఒక వృత్తిలో చివరికి మిగిలిన ఒక తంతువును పట్టుకుని ఉండగా, ఒక బిలంలో నివసించే ఎలుక ఆ తంతువును నెమ్మదిగా కొరుకుతూ ఉండింది.
నిరాహారాన్కృశాన్దీనాన్గర్తే స్వత్రాణమిచ్ఛతః। ఉపసృత్య స తాన్దీనాన్దీనరూపోఽభ్యభాషత
ఆ పితృదేవతలు, ఆహారం లేక, బలహీనంగా, దుఃఖంతో, తమ రక్షణ కోసం ఆశిస్తూ, ఆ ముని దగ్గరకు వచ్చారు. అతను కూడా వారిలా దుఃఖంతో వారిని అడిగాడు.
కే భవన్తోఽవలమ్బన్తే వీరమస్తమ్బమాశ్రితాః। దుర్బలం ఖాదితైర్మూలైరాఖునా బిలవాసినా
మీరు ఎవరు? ఈ బలహీనమైన వృత్తిని పట్టుకుని, బిలంలో ఉండే ఎలుక కొరికే ఈ మూలాన్ని ఆశ్రయించి వేలాడుతున్నారు?
వీరణస్తమ్బకే మూలం యదప్యేకమిహ స్థితమ్। తద్భప్యయం శనైరాఖురాదత్తే దశనైః శితైః
ఈ వృత్తిలో చివరికి మిగిలిన ఒక్క మూలాన్ని కూడా, ఆ ఎలుక తన పదునైన పళ్లతో నెమ్మదిగా కొరుకుతూ ఉంది.
ఛేత్స్యతేఽల్పావశిష్టత్వాదేతదప్యచిరాదివ। తతస్తు పతితారోఽత్ర గర్తే వ్యక్తమధోముఖాః
ఇంకొంత కాలంలో, అది కూడా పూర్తిగా తరిగిపోతుంది. అప్పుడు మీరు అందరూ తలకిందుగా ఈ గోతిలో పడిపోతారు.
అత్ర మే దుఃఖముత్పన్నం దృష్ట్వా యుష్మానధోముఖాన్। కృచ్ఛ్రామాపదమాపన్నాన్ప్రియం కిం కరవాణి వః
మీరు తలకిందుగా వేలాడుతూ, ఇంతటి కష్టంలో ఉన్నదాన్ని చూసి నాకు దుఃఖం కలిగింది. మీ కోసం నేను ఏం చేయగలను చెప్పండి.
తపసోఽస్య చతుర్థేన తృతీయేనాథ వా పునః। అర్ధేన వాపి నిస్తర్తుమాపదం బ్రూత మా చిరమ్
నా తపస్సులో నాలుగవ భాగాన్ని, లేక మూడవ భాగాన్ని, లేదా సగాన్ని ఉపయోగించి మీరు ఈ కష్టాన్ని తప్పించుకోవాలనుకుంటే, వెంటనే చెప్పండి.
అథవాపి సమగ్రేణ తరన్తు తపసా మమ। భవన్తః సర్వ ఏవేహ కామమేవం విధీయతామ్
లేకపోతే, నా తపస్సు మొత్తం ఉపయోగించి మీరు అందరూ ఈ కష్టాన్ని దాటి బయటపడాలనుకుంటే, అలాగే జరగనివ్వండి.
కుతో భవాన్బ్రహ్మచారీ యో నస్త్రాతుమిహేచ్ఛసి। న తు విప్రాగ్ర్య తపసా శక్యమేతద్వ్యపోహితుమ్
మీరు బ్రహ్మచారి. మమ్మల్ని రక్షించాలనుకోవడం ఎలా? గొప్ప బ్రాహ్మణుడైనా తపస్సుతో ఈ దుస్థితిని తొలగించలేడు.
అస్తి నస్తాత తపసః ఫలం ప్రవదతాం వర। సంతానప్రక్షయాద్బ్రహ్మన్పతామో నిరయేఽశుచౌ
ఓ గొప్పవాడా, తపస్సుకు ఫలం ఉన్నదా లేదా? మన వంశం నశించిపోవడం వల్ల, బ్రాహ్మణా, మేము అపవిత్రమైన నరకంలో పడిపోతున్నాము.
సన్తానం హి పరో ధర్మం ఏవమాహ పితామహః। లమ్బతామిహ నస్తాత న జ్ఞానం ప్రతిభాతి వై
మన తాతగారు సంతానం మనకు గొప్ప ధర్మమని చెప్పారు. కానీ ఇక్కడ మేము సందిగ్ధంగా ఉన్నాము, మనకు ఏ జ్ఞానమూ స్పష్టంగా కనిపించడంలేదు.
యేన త్వాం నాభిజానీమో లోకే విఖ్యాతపౌరుషమ్। వృద్ధో భవాన్మహాభాగోయోనః శోచ్యాన్సుదుఃఖితాన
ప్రపంచంలో నీ పరాక్రమం ప్రసిద్ధి అయినా, మేము నిన్ను గుర్తించలేకపోతున్నాము. నీవు వృద్ధుడవు, మహాభాగుడవు, అయినా మేము నీ పూర్వీకులం, దుఃఖంతో తడిసి, కనికరించదగ్గవారమయ్యాము.
శోచతే చైవ కారుణ్యాచ్ఛృణు యే వై వయం ద్విజ। యాయావరా నామ వయమృషయః సంశితవ్రతాః
కనికరంతో నేను బాధపడుతున్నాను. విను బ్రాహ్మణా, మేము యాయావరులు అనే పేరుతో, కఠిన వ్రతాలు పాటించే ఋషులు.
లోకాత్పుమ్యాదిహ భ్రష్టాః సన్తానప్రక్షయాన్మునే। ప్రణష్టం నస్తపస్తీవ్రం న హి నస్తన్తురస్తి వై
ఓ మునీశ్వరా, మన వంశం నశించిపోవడం వల్ల మేము లోకంలో నుండి పడిపోయాము. మన కఠిన తపస్సు నశించింది, మనకు సంతానం లేదు.
అస్తిత్వేకోఽద్య నస్తన్తుః సోఽపి నాస్తి యథా తథా। మన్దభాగ్యోఽల్పభాగ్యానాం తప ఏకం సమాస్థితః
ఈరోజు మన వంశంలో ఒక్కరే మిగిలాడు, అతడూ లేనట్టే ఉన్నాడు. దురదృష్టవంతులలో అతడు మరింత దురదృష్టవంతుడు, తపస్సు ఒక్కటే ఆశ్రయించాడు.
జరత్కారురితి ఖ్యాతో వేదవేదాఙ్గపారగః। నియతాత్మా మహాత్మా చ సువ్రతః సుమహాతపాః
అతడు జరత్కారు అని ప్రసిద్ధి, వేదాలు, వేదాంగాలు నేర్చుకున్నవాడు, నియమితుడూ, మహాత్ముడూ, మంచి వ్రతాలు పాటించేవాడు, గొప్ప తపస్సు కలవాడు.
తేన స్మ తపసో లోభాత్కృచ్ఛ్రమాపాదితా వయమ్। న తస్య భార్యా పుత్రో వా బాన్ధవో వాఽస్తి కశ్చన
అతని తపస్సు మీద మక్కువ వల్ల మేము ఈ కష్టానికి లోనయ్యాము. అతనికి భార్యా, కుమారుడా, బంధువులెవరూ లేరు.