ముఖే తం పాటయామాస శస్త్రేణ నిశితేన చ। నిర్విచేష్టం భుజఙ్గం తం విశస్ మృగజీవనః
తీవ్రమైన ఆయుధంతో ఆ పామును నోటిని చీల్చి, ఆ అడవి జీవి అయిన వేటగాడు, కదలకుండా ఉన్న ఆ పామును చంపేశాడు.
మోక్షయిత్వా స తాంవ్యాధః ప్రక్షాల్య సలిలేన హ। సమాశ్వాస్య కృతాహారామథ పప్రచ్ఛ భారత
ఆమెను విడిపించి, వేటగాడు నీటితో శుభ్రపరిచి, ఓదార్చి, భోజనం ఇచ్చి, ఆ తరువాత ఆమెను అడిగాడు.
కస్య త్వం మృగశావాక్షి కథం చాస్యాగతా వనమ్। కథం చేదం మహత్కృచ్ఛ్రం ప్రాప్తవత్యసి భామిని
నీకు యెవరూ? మృగశావాక్షి! నీవు ఈ అడవికి ఎలా వచ్చావు? ఈ పెద్ద కష్టాన్ని నీవు ఎలా ఎదుర్కొన్నావు, సుందరి?
దమయన్తీ తథా తేన పృచ్ఛ్యమానా విశాంపతే। సర్వమేతద్యథావృత్తమాచచక్షేఽస్య భారత
అతడు అడిగినప్పుడు, రాజులలో శ్రేష్ఠుడా, దమయంతి జరిగినదంతా యథావిధిగా అతనికి వివరంగా చెప్పింది.
తామర్ధవస్త్రసంవీతాం పీనశ్రోణిపయోధరామ్। సుకుమారానవద్యాఙ్గీం పూర్ణచన్ద్రనిభాననామ్
ఆమె ఒంటిపై కొంత వస్త్రమే ఉండి, పుష్టిగా ఉన్న నడుము, వక్షోజాలతో, మృదువైన, నిష్కళంకమైన దేహంతో, పూర్ణచంద్రునిలా ప్రకాశించే ముఖంతో కనిపించింది.
అరాలపక్ష్మనయనాం తథా మధురభాషిణీమ్। లక్షయిత్వా మృగవ్యాధః కామస్య వశమీయివాన్
వంపు వంపుగా ఉన్న రెప్పలు, మధురంగా మాట్లాడే ఆమెను చూసి, ఆ వేటగాడు కామానికి లోనయ్యాడు.
తామథ శ్లక్ష్ణయా వాచా లుబ్ధకో మృదుపూర్వయా। సాన్త్వయామాస కామార్తస్తదబుధ్యత భామినీ
ఆ తరువాత వేటగాడు, కామంతో ఆక్రమితుడై, మృదువుగా, మధురంగా మాటలు చెప్పి ఆమెను ఓదార్చాలని యత్నించాడు. కానీ ఆ సుందరి అతని ఉద్దేశాన్ని గ్రహించింది.
దమయన్త్యపి తం దుష్టముపలభ్య పతివ్రతా। తీవ్రరోషసమావిష్టా ప్రజజ్వాలేవ మన్యునా
దమయంతి, తన భర్తకు నిబద్ధత కలిగి, ఆ దుష్టుడిని గుర్తించి, తీవ్రమైన కోపంతో అగ్నిలా మండిపోయింది.
స తు పాపమతిః క్షుద్రః ప్రధర్షయితుమాతురః। దుర్ధర్షాం తర్కయామాస దీప్తామగ్నిశిఖామివ
ఆ పాపపు మనసున్న, నీచుడు, కామంతో తపించి, మండుతున్న అగ్ని జ్వాలను పట్టుకోవాలని ప్రయత్నించినట్టు, ఆమెను బలవంతంగా పొందాలని యత్నించాడు.
దమయన్తీ తు దుఃఖార్థా పతిరాజ్యవినాకృతా। అతీతవాక్యథే కాలే శశాపైనం రుషా కిల
భర్తను, రాజ్యాన్ని కోల్పోయి, దుఃఖంలో ఉన్న దమయంతి, అతని మాటలు విన్న తరువాత, కోపంతో అతనిని శపించింది.
యథాఽహం నైషధాదన్యం మనసాఽపి న చిన్తయే। తథాఽయం పతతాం క్షుద్రః పరాసుర్మృగజీవనః
నేను నిషధుని తప్ప ఇంకెవరినీ మనసులో కూడా ఆలోచించను. అలాగే ఈ నీచుడు కూడా పతితులలో పడిపోవాలని.
ఉక్తమాత్రే తు వచనే తయా స మృగజీవనః। వ్యసుః పపాత మేదిన్యామగ్నిదగ్ధ ఇవ ద్రుమః
ఆమె ఆ మాటలు పలికిన వెంటనే, ఆ వేటగాడు ప్రాణాలు కోల్పోయి, అగ్నిలో కాలిన చెట్టు లాగా నేలపై పడిపోయాడు.
సా నిహత్య మృగవ్యాధం ప్రతస్థే కమలేక్షణా। వనం ప్రతిభయం శూన్యం ఝిల్లికాగణనాదితమ్
వేటగాడిని సంహరించిన తరువాత, కమలాక్షి ఆమె, భయంకరమైన, ఖాళీగా ఉన్న, జిలికలు మోగుతున్న అడవిలోకి ప్రస్థానం చేసింది.
సింహద్వీపిరురువ్యాఘ్రవరాహర్క్షగణైర్యుతమ్। నానాపక్షిగణాకీర్ణాం మ్లేచ్ఛతస్కరసేవితమ్
ఆ అడవి సింహాలు, పులులు, పెద్ద చిరుతలు, కందులు, ఎలుగుబంట్లతో నిండి, ఎన్నో రకాల పక్షులతో, మ్లేచ్ఛులు, దొంగలు తిరిగే ప్రదేశంగా ఉంది.
సాలవేణుధవాశ్వత్థతిన్దుకేఙ్గుదికింశుకైః। అర్జునారిష్టసంఛన్నం స్యన్దనైశ్చ సశాల్మలైః
ఆ అడవి శాల, వెంబడి, ధవ, అశ్వత్థ, తిందుక, ఎంగుడి, కింశుక, అర్జున, అరిష్ట, శాల్మలి చెట్లతో కప్పబడి ఉంది.
జమ్బ్వామ్రలోధ్రఖదిరశాకవేత్రసమాకులమ్। పద్మకామలకప్లక్షకదమ్బోదుమ్బరావృతమ్
జంబు, మామిడి, లోధ్ర, ఖదిర, శాక, వేతస చెట్లతో, పద్మ, కామల, ప్లక్ష, కదంబ, ఉడుంబర చెట్లతో నిండిపోయి ఉంది.
బదరీబిల్వసంఛన్నం న్యగ్రోధైశ్చ సమాకులమ్। ప్రియాలతాలఖర్జూరహరీతకిబిభీతకైః
బదరీ, బిల్వ చెట్లతో కప్పబడి, పెద్ద మర్రి చెట్లతో నిండిపోయి, అందమైన వల్లి, తాళ, ఖర్జూర, హరీతకి, బిభీతక వంటి చెట్లతో అలంకరించబడి ఉంది.
నానాధాతుశతైర్నద్ధాన్వివిధానపి చాచలాన్। నికుఞ్జాన్పక్షిసంఘుష్టాన్దరీశ్చాద్భుతదర్శనాః
అక్కడ వందల రకాల లోహాలతో కూడిన, ఎన్నో పర్వతాలతో కూడిన ప్రాంతాలు, పక్షుల కిలకిలారావంతో నిండిన పొదలు, ఆశ్చర్యకరమైన గుహలు కనిపించాయి.
నదీ సరాంసి వాపీశ్చ వివిధాంశ్చరతో ద్విజాన్। సా బహూన్భీమరూపాంశ్చ పిశాచోరగరాక్షసాన్
ఆమె అక్కడ తిరుగుతూ అనేక నదులు, సరస్సులు, చెరువులను చూసింది. అలాగే భయంకరమైన పిశాచులు, పాములు, రాక్షసులను కూడా చూశింది.
పల్వలాని తటాకాని గిరికూటాని సర్వశః। సరిత్సరాంసి చ తదా దదర్శాద్భుతదర్శనామ్
ఆమె అక్కడ ఎక్కడ చూసినా మడులు, చెరువులు, కొండ శిఖరాలు, అలాగే ఆశ్చర్యకరంగా కనిపించే నదులు, సరస్సులను చూసింది.
యూథశో దదృశే చాత్ర విదర్భాధిపనన్దినీ। మహిషాన్వరాహాన్గోమాయూనృక్షవానరపన్నగాన్
అక్కడ విదర్భ రాజ కుమార్తె గుంపులుగా ఉన్న మహిషాలు, పందులు, నక్కలు, ఎలుగుబంట్లు, కోతులు, పాములను చూసింది.
తేజసా యశసా లక్ష్మ్యా స్థిత్యా చ పరయా యుతా। వైర్దభీ విచచారైకా నలమన్వేషతీ తదా
వైదర్భి ఆమె శక్తి, కీర్తి, సౌందర్యం, స్థిరతతో కూడి, నలుని వెతుకుతూ ఒంటరిగా అటవిలో తిరిగింది.
నాబిభ్యత్సా నృపసుతా భైమీ తత్రాథ కస్యచిత్। దారుణామటవీం ప్రాప్య భర్తృవ్యసనకర్శితా
భీముని కుమార్తె అయిన ఆ రాజకుమారి, భర్త బాధతో బాధపడుతూ, ఎంత భయంకరమైన అడవి అయినా భయపడకుండా లోపలికి అడుగుపెట్టింది.
విదర్భతనయా రాజన్విలలాప సుదుఃఖితా। భర్తృశోకపరీతాఙ్గీ శిలాతలమథాశ్రితా
ఓ రాజా! విదర్భ కుమార్తె భర్త బాధతో శరీరం క్షీణించి, పెద్ద దుఃఖంతో ఒక రాయిమీద కూర్చుని విలపించింది.
సిహ్యోరస్క మహాబాహో నిషధానాం జనాధిప। క్వను రాజన్గతోసి త్వం త్యక్త్వా మాం విజనే వనే
సింహపు ఛాతి కలిగిన మహాబాహువైన నిషధ రాజా! నన్ను ఒంటరిగా ఈ అడవిలో వదిలేసి, నీవెక్కడికి పోయావు?
అశ్వమేధాదిభిర్వీర క్రతుభిశ్చాప్తదక్షిణైః। కథమిష్ట్వా నరవ్యాఘ్ర మయి మిథ్యా ప్రవర్తసే
ఓ వీరా! అశ్వమేధాది యాగాలు చేసి, పెద్ద దానాలు ఇచ్చిన నీవు, నరశార్దూలా! నాపట్ల ఎందుకు అబద్ధంగా ప్రవర్తిస్తున్నావు?
యత్త్వయోక్తం నరశ్రేష్ఠ మత్సమక్షం మహాద్యుతే। కర్తుమర్హసి కల్యాణ తదృతం పార్థివర్షభ
నరశ్రేష్ఠుడా! మహాతేజస్సు కలిగినవాడా! నన్ను ఎదుట ఉంచి నీవు చెప్పిన మాటను నీవు తప్పక నెరవేర్చాలి, రాజరుషభా! అదే ధర్మం.
యచ్చోక్తం విహగైర్హంసైః సమీపే తవ భూమిప। మత్సకాశే చ తైరుక్తం తదవేక్షితుమర్హసి
భూమిపా! నీ దగ్గర హంసలు చెప్పిన మాటలు, అవి నాకు చెప్పిన విషయాలు — వాటిని నీవు గుర్తు చేసుకోవాలి.
చత్వార ఏకతో వేదాః సాఙ్గోపాఙ్గాః సవిస్తరాః। స్వధీతా మనుజవ్యాఘ్ర సత్యమేకం కిలైకతః
ఓ నరశార్దూలా! ఒకవైపు అన్ని ఉపాంగాలతో కూడిన నాలుగు వేదాలు, మరొకవైపు మాత్రం ఒక్క సత్యమే నిలుస్తుంది.
తస్మాదర్హసి శత్రుఘ్న సత్యం కర్తుం నరేశ్వర। ఉక్తవానసి యద్వీర మత్సకాశే పురా వచః
కావున శత్రువులను జయించినవాడా! నరాధిపా! నీవు నాతో ముందుగా చెప్పిన మాటను తప్పక నెరవేర్చాలి.