ఏవం తు విలపన్తీ సా రాజ్ఞో భార్యా మహాత్మనః। అన్వేషతి స్మ భర్తారం వనే శ్వాపదసేవితే
ఇలా ఏడుస్తూ, ఆ మహాత్ముడైన రాజుని భార్య అడవిలో అడుగడుగునా, తన భర్తను వెతికింది.
ఉన్మత్తవద్భీమసుతా విలపన్తీ తతస్తతః। హాహా రాజన్నితి ముహురితశ్చేతశ్చ ధావతి
భీముడి కుమార్తె, పిచ్చివాడిలా అక్కడక్కడా తిరుగుతూ, 'హాయ్ రాజా!' అని మళ్లీ మళ్లీ అరుస్తూ పరుగెత్తింది.
తాం శుష్యమాణామత్యర్థం కురరీమివ వాశతీమ్। కరుణం బహుశోచన్తీం విలపన్తీం సుమధ్యమామ్
ఆ సన్నని నడుము కలదానిని, ఎక్కువగా వాడిపోయి, కురరి పక్షిలా దుఃఖంగా అరుస్తూ, బాధతో ఏడుస్తూ ఉండగా—
సహసాఽభ్యాగతాం భైమీమభ్యాశపరివర్తినీమ్। జగ్రాహాజగరో గ్రాహో మహాకాయః క్షుధాన్వితః
ఆమె అక్కడ దగ్గర తిరుగుతున్నప్పుడు, ఆకలితో ఉన్న పెద్ద పాము, భీముడి కుమార్తెను ఒక్కసారిగా పట్టుకుంది.
సా గ్రస్యమానా గ్రహేణ శోకేన చ పరాజితా। నాత్మానం శోచతి తథా యథా శోచతి నైషధమ్
ఆమెను ఆ పాము మింగుతుండగా, దుఃఖంతో నలిగిపోయి, తనకన్నా నలునికే ఎక్కువగా బాధపడింది.
ద్వా నాథ మామిహ వనే గ్రస్యమానామనాగసమ్। గ్రాహేణానేన విజనే కిమర్థం నానుధావసి
ఓ రక్షకుడా, నేను ఈ అడవిలో నిరపరాధిగా ఈ పామిచేత మింగబడుతుంటే, నీవు ఎందుకు నన్ను రక్షించడానికి రాలేదు?
కథం భవిష్యసి పునర్మామనుస్మృత్య నైషధ। [కథం భవాఞ్జగామాద్య మాముత్సృజ్య వనే ప్రభో।] పాపాన్ముక్తః పునర్లబ్ధ్వా బుద్ధిం చోతో ధనాని చ
నలుడా, నీవు మళ్లీ నన్ను తలచుకుంటూ ఎలా ఉంటావు? [ఈ రోజు నీవు నన్ను అడవిలో వదిలేసి ఎలా వెళ్లిపోయావు ప్రభూ?] పాపాలు తొలగిపోయాక, జ్ఞానం, ధనం తిరిగి పొందిన తర్వాత—
శ్రాన్తస్య తే క్షుధార్తస్ పరిగ్లానస్య నైషధ। కః శ్రమం రాజశార్దూల నాశయిష్యతి తేఽనఘ
నలుడా, అలసిపోయి, ఆకలితో, బలహీనంగా ఉన్న నీవు, రాజులలో సింహమా, నీ అలసటను ఎవరు తీర్చగలరు, పాపరహితుడా?
తాం తు దృష్ట్వా తథా గ్రస్తామురగేణాయతేక్షణామ్। ఆక్రన్దమానాం సంశ్రుత్య జవేనాభిససార హ
ఆమెను విశాలమైన కన్నులతో, పాము పట్టుకున్నదాన్ని చూసి, ఆమె అరుపులు విని, వెంటనే అక్కడికి పరుగెత్తాడు.
తాం తు దృష్ట్వా తథా గ్రస్తామురగేణాయతేక్షణామ్। త్వరమాణో మృగవ్యాధః సంచరన్గహనే వనే। సమభిక్రమ్య వేగేన సత్వరః స వనేచరః
ఆమెను అలా పాము పట్టుకున్నదాన్ని చూసి, ఆ అడవి వేటగాడు త్వరగా దట్టమైన అడవిలోంచి పరుగెత్తుతూ, వేగంగా ఆమె దగ్గరకు చేరాడు.
ముఖే తం పాటయామాస శస్త్రేణ నిశితేన చ। నిర్విచేష్టం భుజఙ్గం తం విశస్ మృగజీవనః
తీవ్రమైన ఆయుధంతో ఆ పామును నోటిని చీల్చి, ఆ అడవి జీవి అయిన వేటగాడు, కదలకుండా ఉన్న ఆ పామును చంపేశాడు.
మోక్షయిత్వా స తాంవ్యాధః ప్రక్షాల్య సలిలేన హ। సమాశ్వాస్య కృతాహారామథ పప్రచ్ఛ భారత
ఆమెను విడిపించి, వేటగాడు నీటితో శుభ్రపరిచి, ఓదార్చి, భోజనం ఇచ్చి, ఆ తరువాత ఆమెను అడిగాడు.
కస్య త్వం మృగశావాక్షి కథం చాస్యాగతా వనమ్। కథం చేదం మహత్కృచ్ఛ్రం ప్రాప్తవత్యసి భామిని
నీకు యెవరూ? మృగశావాక్షి! నీవు ఈ అడవికి ఎలా వచ్చావు? ఈ పెద్ద కష్టాన్ని నీవు ఎలా ఎదుర్కొన్నావు, సుందరి?
దమయన్తీ తథా తేన పృచ్ఛ్యమానా విశాంపతే। సర్వమేతద్యథావృత్తమాచచక్షేఽస్య భారత
అతడు అడిగినప్పుడు, రాజులలో శ్రేష్ఠుడా, దమయంతి జరిగినదంతా యథావిధిగా అతనికి వివరంగా చెప్పింది.
తామర్ధవస్త్రసంవీతాం పీనశ్రోణిపయోధరామ్। సుకుమారానవద్యాఙ్గీం పూర్ణచన్ద్రనిభాననామ్
ఆమె ఒంటిపై కొంత వస్త్రమే ఉండి, పుష్టిగా ఉన్న నడుము, వక్షోజాలతో, మృదువైన, నిష్కళంకమైన దేహంతో, పూర్ణచంద్రునిలా ప్రకాశించే ముఖంతో కనిపించింది.
అరాలపక్ష్మనయనాం తథా మధురభాషిణీమ్। లక్షయిత్వా మృగవ్యాధః కామస్య వశమీయివాన్
వంపు వంపుగా ఉన్న రెప్పలు, మధురంగా మాట్లాడే ఆమెను చూసి, ఆ వేటగాడు కామానికి లోనయ్యాడు.
తామథ శ్లక్ష్ణయా వాచా లుబ్ధకో మృదుపూర్వయా। సాన్త్వయామాస కామార్తస్తదబుధ్యత భామినీ
ఆ తరువాత వేటగాడు, కామంతో ఆక్రమితుడై, మృదువుగా, మధురంగా మాటలు చెప్పి ఆమెను ఓదార్చాలని యత్నించాడు. కానీ ఆ సుందరి అతని ఉద్దేశాన్ని గ్రహించింది.
దమయన్త్యపి తం దుష్టముపలభ్య పతివ్రతా। తీవ్రరోషసమావిష్టా ప్రజజ్వాలేవ మన్యునా
దమయంతి, తన భర్తకు నిబద్ధత కలిగి, ఆ దుష్టుడిని గుర్తించి, తీవ్రమైన కోపంతో అగ్నిలా మండిపోయింది.
స తు పాపమతిః క్షుద్రః ప్రధర్షయితుమాతురః। దుర్ధర్షాం తర్కయామాస దీప్తామగ్నిశిఖామివ
ఆ పాపపు మనసున్న, నీచుడు, కామంతో తపించి, మండుతున్న అగ్ని జ్వాలను పట్టుకోవాలని ప్రయత్నించినట్టు, ఆమెను బలవంతంగా పొందాలని యత్నించాడు.
దమయన్తీ తు దుఃఖార్థా పతిరాజ్యవినాకృతా। అతీతవాక్యథే కాలే శశాపైనం రుషా కిల
భర్తను, రాజ్యాన్ని కోల్పోయి, దుఃఖంలో ఉన్న దమయంతి, అతని మాటలు విన్న తరువాత, కోపంతో అతనిని శపించింది.
యథాఽహం నైషధాదన్యం మనసాఽపి న చిన్తయే। తథాఽయం పతతాం క్షుద్రః పరాసుర్మృగజీవనః
నేను నిషధుని తప్ప ఇంకెవరినీ మనసులో కూడా ఆలోచించను. అలాగే ఈ నీచుడు కూడా పతితులలో పడిపోవాలని.
ఉక్తమాత్రే తు వచనే తయా స మృగజీవనః। వ్యసుః పపాత మేదిన్యామగ్నిదగ్ధ ఇవ ద్రుమః
ఆమె ఆ మాటలు పలికిన వెంటనే, ఆ వేటగాడు ప్రాణాలు కోల్పోయి, అగ్నిలో కాలిన చెట్టు లాగా నేలపై పడిపోయాడు.
సా నిహత్య మృగవ్యాధం ప్రతస్థే కమలేక్షణా। వనం ప్రతిభయం శూన్యం ఝిల్లికాగణనాదితమ్
వేటగాడిని సంహరించిన తరువాత, కమలాక్షి ఆమె, భయంకరమైన, ఖాళీగా ఉన్న, జిలికలు మోగుతున్న అడవిలోకి ప్రస్థానం చేసింది.
సింహద్వీపిరురువ్యాఘ్రవరాహర్క్షగణైర్యుతమ్। నానాపక్షిగణాకీర్ణాం మ్లేచ్ఛతస్కరసేవితమ్
ఆ అడవి సింహాలు, పులులు, పెద్ద చిరుతలు, కందులు, ఎలుగుబంట్లతో నిండి, ఎన్నో రకాల పక్షులతో, మ్లేచ్ఛులు, దొంగలు తిరిగే ప్రదేశంగా ఉంది.
సాలవేణుధవాశ్వత్థతిన్దుకేఙ్గుదికింశుకైః। అర్జునారిష్టసంఛన్నం స్యన్దనైశ్చ సశాల్మలైః
ఆ అడవి శాల, వెంబడి, ధవ, అశ్వత్థ, తిందుక, ఎంగుడి, కింశుక, అర్జున, అరిష్ట, శాల్మలి చెట్లతో కప్పబడి ఉంది.
జమ్బ్వామ్రలోధ్రఖదిరశాకవేత్రసమాకులమ్। పద్మకామలకప్లక్షకదమ్బోదుమ్బరావృతమ్
జంబు, మామిడి, లోధ్ర, ఖదిర, శాక, వేతస చెట్లతో, పద్మ, కామల, ప్లక్ష, కదంబ, ఉడుంబర చెట్లతో నిండిపోయి ఉంది.
బదరీబిల్వసంఛన్నం న్యగ్రోధైశ్చ సమాకులమ్। ప్రియాలతాలఖర్జూరహరీతకిబిభీతకైః
బదరీ, బిల్వ చెట్లతో కప్పబడి, పెద్ద మర్రి చెట్లతో నిండిపోయి, అందమైన వల్లి, తాళ, ఖర్జూర, హరీతకి, బిభీతక వంటి చెట్లతో అలంకరించబడి ఉంది.
నానాధాతుశతైర్నద్ధాన్వివిధానపి చాచలాన్। నికుఞ్జాన్పక్షిసంఘుష్టాన్దరీశ్చాద్భుతదర్శనాః
అక్కడ వందల రకాల లోహాలతో కూడిన, ఎన్నో పర్వతాలతో కూడిన ప్రాంతాలు, పక్షుల కిలకిలారావంతో నిండిన పొదలు, ఆశ్చర్యకరమైన గుహలు కనిపించాయి.
నదీ సరాంసి వాపీశ్చ వివిధాంశ్చరతో ద్విజాన్। సా బహూన్భీమరూపాంశ్చ పిశాచోరగరాక్షసాన్
ఆమె అక్కడ తిరుగుతూ అనేక నదులు, సరస్సులు, చెరువులను చూసింది. అలాగే భయంకరమైన పిశాచులు, పాములు, రాక్షసులను కూడా చూశింది.
పల్వలాని తటాకాని గిరికూటాని సర్వశః। సరిత్సరాంసి చ తదా దదర్శాద్భుతదర్శనామ్
ఆమె అక్కడ ఎక్కడ చూసినా మడులు, చెరువులు, కొండ శిఖరాలు, అలాగే ఆశ్చర్యకరంగా కనిపించే నదులు, సరస్సులను చూసింది.