కథం వాసో వికర్తేయం న చ బుద్ధ్యేత మే ప్రియా। విచిన్త్యైవం నలో రాజా సభాం పర్యచరత్తదా
ఎలా కోయాలో, నా ప్రియమైనది గమనించకుండా ఎలా చేయాలో ఆలోచిస్తూ, నళుడు ఆ సభలో తిరుగుతూ ఉండిపోయాడు.
పరిధావన్నథ నల ఇతశ్చేతశ్చ భారత। ఆససాద సభోద్దేశే వికోశం స్వఙ్గముత్తమమ్
అప్పుడు నళుడు అక్కడక్కడ పరుగెత్తుతూ, ఆ సభలో ఒక చోట తన పనికొచ్చే కత్తిని కనుగొన్నాడు.
తేనార్ధం వాససశ్ఛిత్త్వా నివస్ చ పరంతపః। సుప్తాముత్సృజ్య వైదర్భీం ప్రాద్రవద్గతచేతనామ్
తన వస్త్రాన్ని అర్ధంగా చీల్చి, పరాంతపుడు నలుడు, నిద్రలో ఉన్న వైదర్భిని, అజ్ఞానంగా పడుకున్న ఆమెను అక్కడే వదిలేసి, అక్కడినుంచి పారిపోయాడు.
తతో నిబద్ధహృదయః పునరాగమ్ తాం సభామ్। దమయన్తీం తదా దృష్ట్వా రురోద నిషధాధిపః
తన మనసు ప్రేమతో నిండిపోయి, మళ్ళీ ఆ సభలోకి తిరిగి వచ్చాడు; అక్కడ దమయంతిని చూసిన నిషధ రాజు కన్నీళ్లు పెట్టుకున్నాడు.
యాం న వాయుర్న చాదిత్యః పురా పశ్యతి మే ప్రియామ్। సేయమద్య సభామధ్యే శేతే భూమావనాథవత్
నా ప్రియమైన ఆమెను ఇంతకు ముందు గాలీ, సూర్యుడూ చూడలేదు; అలాంటి ఆమె నేడు సభ మధ్యలో, నేలపై, ఎవ్వరూ లేని వానిలా పడుకుంది.
ఇయం వస్త్రావకర్తేన సంవీతా చారుహాసినీ। ఉన్మత్తేవ మయా హీనా కథం బుద్ధ్వా భవిష్యతి
చిరునవ్వుతో ఉన్న ఈ అమ్మాయి, నా చేత చీల్చిన వస్త్రంతో కప్పబడి ఉంది; నన్ను కోల్పోయిన ఆమె, లేచి తెలుసుకున్నప్పుడు ఎలా ఉంటుందో, పిచ్చివానిలా అయిపోతుందేమో.
కథమేకా సతీ భమీ మయా విరహితా శుభా। చరిష్యతి వనే ఘోరే మృగవ్యాలనిషేవితే
ఈ మంచితనంతో, అందంతో ఉన్న ఆమెను నేను వదిలేసి పోయినప్పుడు, అడవి లోపల క్రూర జంతువులు తిరిగే భయంకరమైన అడవిలో ఒంటరిగా ఎలా తిరుగుతుందో?
ఆదిత్యా వసవో రుద్రా అశ్వినౌ సమరుద్గణౌ। రక్షన్తు త్వాం మహాభాగే ధర్మేణాసి సమావృతా
ఓ మహాభాగే! నీవు ధర్మంతో నిండినవాడివి కనుక, ఆదిత్యులు, వసువులు, రుద్రులు, అశ్వినులు, మరుత్ గణములు నిన్ను రక్షించాలి.
ఏవముక్త్వా ప్రియాం భార్యాం రూపేణాప్రతిమాం భుషి। కలినాఽపహృతజ్ఞానో నలః ప్రాతిపష్ఠదుద్యతః
అలా తన ప్రియమైన భార్యకు, అందంలో సమానులేని ఆమెకు చెప్పి, కలియుగ ప్రభావంతో జ్ఞానం పోయిన నలుడు, పక్కాగా నిర్ణయించుకుని బయలుదేరాడు.
గత్వాగత్వా నలో రాజా పునరేతి సభాం ముహుః। ఆకృష్యమాణః కలినా సౌహృదేనావకృష్యతే
నలుడు రాజు మళ్లీ మళ్లీ సభలోకి వచ్చి, తిరిగి వెళ్ళిపోతూ, ప్రేమతో లాగబడుతూ, కలియుగ ప్రభావంతో వెనక్కి లాగబడుతున్నాడు.
ద్విధేవ హృదయం తస్య దుఃఖితస్యాభవత్తదా। దోలేవ ముహురాయాతి యాతి చైవ ముహుర్ముహుః
ఆ సమయంలో బాధతో ఉన్న అతని హృదయం రెండుగా చీలిపోయినట్టు అనిపించింది; అది ఊయలలా, మళ్లీ మళ్లీ వచ్చి పోతూ ఉండిపోయింది.
అవకృష్టస్తు కలినా మోహితః ప్రాద్రవన్నలః। సుప్తాముత్సృజ్య తాం భార్యాం విలప్య కరుణం బహు
కలియుగ ప్రభావంతో మాయలో పడి, నలుడు తన నిద్రలో ఉన్న భార్యను వదిలేసి, అనేక దుఃఖభరితమైన మాటలు చెప్పుకుంటూ అక్కడినుంచి పారిపోయాడు.
నష్టాత్మా కలినాఽఽవిష్టస్తత్తద్విగణయన్ముహుః। జగామైకాం వనే శూన్యే భార్యాముత్సృజ్య మోహితః
తన ఆత్మను కోల్పోయి, కలియుగ ప్రభావంతో మాయలో పడి, తన దురదృష్టాన్ని మళ్లీ మళ్లీ లెక్కించుకుంటూ, నలుడు ఒంటరిగా, శూన్యమైన అడవిలోకి, భార్యను వదిలేసి వెళ్లిపోయాడు.
అపక్రాన్తే నలే రాజన్దమయన్తీ గతక్లమా। అబుధ్యత వరారోహా సంత్రస్తా విజనే వనే
నలుడు అక్కడినుంచి వెళ్లిపోయిన తర్వాత, రాజా! దమయంతి అలసట పోయి, అందమైన ఆమె, ఒంటరిగా ఉన్న అడవిలో భయంతో లేచింది.
అపశ్యమానా భర్తారం శోకదుఃఖసమన్వితా। ప్రాక్రోశదుచ్చైః సంత్రస్తా మహారాజేతి నైషధమ్
భర్తను కనిపెట్టలేక, దుఃఖంతో, బాధతో నిండిపోయి, భయంతో గట్టిగా అరుస్తూ, 'ఓ నిషధ మహారాజా!' అని పిలిచింది.
హా నాథ హా మహారాజ హా స్వామిన్కిం జహాసి మామ్। హా హతాఽస్మి వినష్టాఽస్మి భీతాఽస్మి విజనే వనే
'హాయ్ నాథా! హాయ్ మహారాజా! హాయ్ స్వామీ! నీవు నన్ను ఎందుకు వదిలిపెట్టావు? హాయ్, నేను నాశనమయ్యాను, పోయాను, ఈ ఒంటరి అడవిలో భయపడుతున్నాను!'
నను నామ మహారజ ధర్మజ్ఞః సత్యవాగసి। కథంవిధస్త్వంహి తథా సుప్తాముత్సృజ్య మాం గతః
'నీవు ధర్మాన్ని తెలిసినవాడివి, నిజం మాట్లాడేవాడివి కదా మహారాజా! అలాంటి నువ్వు నన్ను నిద్రలో వదిలిపెట్టి ఎలా వెళ్లిపోతావు?'
కథముత్సృజ్యగన్తాఽసి వశ్యాం భార్యామనువ్రతామ్। విశేషతో నాపకృతః పరేణాపకృతో హ్యసి
'నీకు పూర్తిగా విధేయంగా ఉండే భార్యను, నిన్ను నమ్మి ఉండే నన్ను, నువ్వు ఎలా వదిలిపోతావు? పైగా నిన్ను ఎవరూ బాధించలేదు కదా?'
శక్యసే న గిరః సత్యాః కర్తుం మయి నరేశ్వర। యాస్త్వయా లోకపాలానాం సన్నిధౌ కథితాః పురా
'నరేశ్వరా! నీవు ఒకప్పుడు లోకపాలుల సమక్షంలో నాకు ఇచ్చిన మాటలను నాపై నీవు నిజం చేయలేవు.'
నాకాలే విహితో మృత్యుర్మర్త్యానాం పురుషర్షభ। యత్ర కాన్తా త్వయోత్సృష్టా ముహూర్తమపి జీవతి
'పురుషశ్రేష్ఠా! ప్రియమైనవాడివి వదిలిపెట్టినప్పుడు, ఆమె ఒక్క క్షణమైనా బ్రతికుంటే, మానవులకు మరణం ముందుగా రాదు.'
పర్యాప్తః పరిహాసోఽయమేతావాన్పురుషర్షభ। భృశం భీతాస్మి దుర్ధర్ష దర్శయాత్మానమీశ్వర
ఈ సరదా మాటలు చాలయ్యాయి, మహాపురుషుడా! నాకు చాలా భయం వేస్తోంది. ఓ ప్రభూ, నీ నిజమైన రూపాన్ని చూపించు.
దృశ్యసే దృశ్యసే రాజన్నేష తిష్ఠసి నైషధ। ఆవార్య గుల్మైరాత్మానం కిం మాం న ప్రతిభాషసే
నీవు నాకు కనబడుతున్నావు, నరపతీ, నలుని కుమారుడా! కానీ ఈ పొదల్లో దాగి నిలబడి, నాతో ఎందుకు మాట్లాడటం లేదు?
నృశంసాం వత రాజేన్ద్ర యన్మామేవంగతామిహ। విలపన్తీం సమాలిఙ్గ్య నాశ్వాసయసి పార్థివ
ఓ రాజా, నేను ఇలా ఏడుస్తూ నిన్ను ఆలింగనం చేసుకుంటూ ఉండగా, నన్ను ఓదార్చకుండా ఉండటం ఎంత క్రూరమో!
న శోచామ్యహమాత్మానం న చాన్యదపి కించన। కథం ను భవితాస్యేక ఇతి త్వాం నృప శోచయే
నాకు నేను బాధపడటం లేదు, ఇంకెవరినీ గురించి కూడా కాదు. కానీ నీవు ఒంటరిగా ఎలా ఉంటావో అని, రాజా, నీకోసమే నేను బాధపడుతున్నాను.
కథం ను రాజంస్తృషితః క్షుక్షితః శ్రమకర్శితః। సాయాహ్నే వృక్షమూలేషు మామపశ్యన్భవిష్యసి
రాజా, నీకు దాహం, ఆకలి, అలసటతో, సాయంత్రం వేళ చెట్ల వేరుల దగ్గర నన్ను లేకుండా నీవు ఎలా ఉంటావో?
తతః సా తీవ్రశోకార్తా ప్రదీప్తేవ చ మన్యునా। ఇతశ్చేతశ్చ రుదతీ పర్యధావత దుఃఖితా
తీవ్రమైన దుఃఖంతో, కోపంతో మండిపడుతూ, ఆమె అక్కడక్కడా ఏడుస్తూ, బాధతో తిరిగింది.
ముహురుత్పతతే బాలా ముహుః పతతి విహ్వలా। ముహురాలీయతే భీతా ముహుః క్రోశతి రోదితి
ఆ బాలిక ఒక్కోసారి ఎగిరిపడుతుంది, ఒక్కోసారి తడబడిపడిపోతుంది, ఒక్కోసారి భయంతో దాగిపోతుంది, ఒక్కోసారి అరుస్తూ ఏడుస్తుంది.
అతీవ శోకసంతప్తా ముహుర్నిఃశ్వస్ విహ్వలా। ఉవాచ భైమీ నిఃశ్వస్ రోదమానా పతివ్రతా
తీవ్రమైన దుఃఖంతో, మళ్లీ మళ్లీ నిట్టూరుస్తూ, భీముడి కుమార్తె, తన భర్తను తలచుకుంటూ, ఏడుస్తూ ఇలా చెప్పింది.
యస్యాభిశాపాద్దుఃఖార్తో నైష నన్దతి నైషధః। తస్య భూతస్య తద్దుఃఖాద్దుఃఖమభ్యధికం భవేత్
ఎవరి శాపం వల్ల నలుడు బాధపడుతూ ఆనందించలేకపోతున్నాడో, ఆ వ్యక్తికి నలుని కన్నా ఎక్కువ దుఃఖం కలగాలి.
అపాపచేతసం పాపో య ఏవం కృతవాన్నలమ్। తస్మాద్దుఃఖతరం ప్రాప్య జీవత్వమసుఖజీవికామ్
దుష్టమనస్సుతో నలునికి ఇలా చేసినవాడు, అతను ఇంకా ఎక్కువ దుఃఖాన్ని అనుభవిస్తూ, బాధతో జీవించాలి.