దమయనత్యపి కల్యాణీ నిద్రయాఽపహృతా తతః। సహసా దుఃఖమాసాద్య సుకుమారీ తపస్వినీ
ఆ సమయంలో దమయంతి, ఆ మృదువైన సతీ, నిద్రలోకి లాగబడింది. అకస్మాత్తుగా ఆమె తపస్సుతో కూడిన బాధను అనుభవించింది.
సుప్తాయాం దమయన్త్యాం తు నలో రాజా విశాంపతే। శోకోన్మథితచిత్తః సన్న స్మ శేతే యథా పురా
దమయంతి నిద్రపోతుండగా, నళుడు బాధతో మనసు కలవరపడి, మునుపటిలా పడుకున్నాడు.
స తద్రాజ్యాపహరణం సుహృత్త్యాగం చ సర్వశః। వనే చ తం పరిధ్వంసం ప్రేక్ష్య చిన్తాముపేయివాన్
తన రాజ్యం పోయినదాన్ని, స్నేహితులను వదిలిపెట్టినదాన్ని, అడవిలో జరిగిన నాశనాన్ని గుర్తు చేసుకుని, లోతైన ఆలోచనలో మునిగిపోయాడు.
కిం ను మే స్యాదిదం కృత్వా కింను మే స్యాదకుర్వతః। కింను మే మరణం శ్రేయః పరిత్యాగో జనస్య వా
ఇది చేస్తే నాకు ఏమవుతుందో? చేయకపోతే ఏమవుతుందో? మరణమే నాకు మంచిదా, లేక జనాన్ని వదిలిపెట్టడమే మంచిదా?
మామియం హ్యనురక్తైవం దుఃఖమాప్నోతి మత్కృతే। మద్విహీనా త్వియం గచ్ఛేత్కదాచిత్స్వజనం ప్రతి
ఈ స్త్రీ నన్ను ఎంతగా ప్రేమిస్తుందో, నా వల్ల ఇంత బాధ పడుతోంది. అయినా, నన్ను వదిలిపెట్టిన తర్వాత ఎప్పటికైనా తనవారిని చేరవచ్చు.
మయా నిఃసంశయం దుఖమియం ప్రాప్స్యత్యనువ్రతా। ఉత్సర్గేసంశయః స్యాత్తు విన్దేతాపి సుఖం క్వచిత్
నిస్సందేహంగా, ఈ నమ్మకమైన సతీ నా వల్ల బాధపడుతుంది. కానీ నేను వదిలితే, ఎక్కడైనా సంతోషాన్ని పొందవచ్చు.
స వినిశ్చిత్య బహుధా విచార్య చ పునఃపునః। ఉత్సర్గేఽమన్యత శ్రేయో దమయన్త్యా నరాధిప
ఇలా ఎన్నో విధాలుగా ఆలోచించి, మళ్లీ మళ్లీ తలచి, దమయంతిని వదిలిపెట్టడం మంచిదని రాజు నిర్ణయించుకున్నాడు.
న చైషా తేజసా శక్యా కైశ్చిద్ధర్షయితుం పథి। యశస్వినీ మహాభాగా మద్భక్తేయం పతివ్రతా
ఈమెను ఎవ్వరూ బలవంతంగా బాధించలేరు. ఈమెకు మంచి పేరు ఉంది, గొప్ప అదృష్టం ఉంది, నన్ను ఎంతో ప్రేమిస్తుంది, పతివ్రత.
ఏవం తస్ తదా బుద్ధిర్దమయన్త్యాం న్యవర్తత। కలినా దుష్టభావేన దమయన్త్యా విసర్జనే
అప్పుడు, కలి దుష్ట ప్రభావంతో, దమయంతిని వదిలిపెట్టాలని అతని మనసు మొగ్గుచూపింది.
సోఽవస్త్రతామాత్మనశ్చ తస్యాశ్చాప్యేకవస్త్రతామ్। చిన్తయిత్వాఽధ్యగాద్రాజా వస్త్రార్ధస్యావకర్తనమ్
తనకు వస్త్రం లేకపోవడం, ఆమెకూ ఒక్క వస్త్రమే ఉండడం గుర్తు చేసుకుని, రాజు ఆ వస్త్రాన్ని అర్ధంగా కోయాలని నిర్ణయించుకున్నాడు.
కథం వాసో వికర్తేయం న చ బుద్ధ్యేత మే ప్రియా। విచిన్త్యైవం నలో రాజా సభాం పర్యచరత్తదా
ఎలా కోయాలో, నా ప్రియమైనది గమనించకుండా ఎలా చేయాలో ఆలోచిస్తూ, నళుడు ఆ సభలో తిరుగుతూ ఉండిపోయాడు.
పరిధావన్నథ నల ఇతశ్చేతశ్చ భారత। ఆససాద సభోద్దేశే వికోశం స్వఙ్గముత్తమమ్
అప్పుడు నళుడు అక్కడక్కడ పరుగెత్తుతూ, ఆ సభలో ఒక చోట తన పనికొచ్చే కత్తిని కనుగొన్నాడు.
తేనార్ధం వాససశ్ఛిత్త్వా నివస్ చ పరంతపః। సుప్తాముత్సృజ్య వైదర్భీం ప్రాద్రవద్గతచేతనామ్
తన వస్త్రాన్ని అర్ధంగా చీల్చి, పరాంతపుడు నలుడు, నిద్రలో ఉన్న వైదర్భిని, అజ్ఞానంగా పడుకున్న ఆమెను అక్కడే వదిలేసి, అక్కడినుంచి పారిపోయాడు.
తతో నిబద్ధహృదయః పునరాగమ్ తాం సభామ్। దమయన్తీం తదా దృష్ట్వా రురోద నిషధాధిపః
తన మనసు ప్రేమతో నిండిపోయి, మళ్ళీ ఆ సభలోకి తిరిగి వచ్చాడు; అక్కడ దమయంతిని చూసిన నిషధ రాజు కన్నీళ్లు పెట్టుకున్నాడు.
యాం న వాయుర్న చాదిత్యః పురా పశ్యతి మే ప్రియామ్। సేయమద్య సభామధ్యే శేతే భూమావనాథవత్
నా ప్రియమైన ఆమెను ఇంతకు ముందు గాలీ, సూర్యుడూ చూడలేదు; అలాంటి ఆమె నేడు సభ మధ్యలో, నేలపై, ఎవ్వరూ లేని వానిలా పడుకుంది.
ఇయం వస్త్రావకర్తేన సంవీతా చారుహాసినీ। ఉన్మత్తేవ మయా హీనా కథం బుద్ధ్వా భవిష్యతి
చిరునవ్వుతో ఉన్న ఈ అమ్మాయి, నా చేత చీల్చిన వస్త్రంతో కప్పబడి ఉంది; నన్ను కోల్పోయిన ఆమె, లేచి తెలుసుకున్నప్పుడు ఎలా ఉంటుందో, పిచ్చివానిలా అయిపోతుందేమో.
కథమేకా సతీ భమీ మయా విరహితా శుభా। చరిష్యతి వనే ఘోరే మృగవ్యాలనిషేవితే
ఈ మంచితనంతో, అందంతో ఉన్న ఆమెను నేను వదిలేసి పోయినప్పుడు, అడవి లోపల క్రూర జంతువులు తిరిగే భయంకరమైన అడవిలో ఒంటరిగా ఎలా తిరుగుతుందో?
ఆదిత్యా వసవో రుద్రా అశ్వినౌ సమరుద్గణౌ। రక్షన్తు త్వాం మహాభాగే ధర్మేణాసి సమావృతా
ఓ మహాభాగే! నీవు ధర్మంతో నిండినవాడివి కనుక, ఆదిత్యులు, వసువులు, రుద్రులు, అశ్వినులు, మరుత్ గణములు నిన్ను రక్షించాలి.
ఏవముక్త్వా ప్రియాం భార్యాం రూపేణాప్రతిమాం భుషి। కలినాఽపహృతజ్ఞానో నలః ప్రాతిపష్ఠదుద్యతః
అలా తన ప్రియమైన భార్యకు, అందంలో సమానులేని ఆమెకు చెప్పి, కలియుగ ప్రభావంతో జ్ఞానం పోయిన నలుడు, పక్కాగా నిర్ణయించుకుని బయలుదేరాడు.
గత్వాగత్వా నలో రాజా పునరేతి సభాం ముహుః। ఆకృష్యమాణః కలినా సౌహృదేనావకృష్యతే
నలుడు రాజు మళ్లీ మళ్లీ సభలోకి వచ్చి, తిరిగి వెళ్ళిపోతూ, ప్రేమతో లాగబడుతూ, కలియుగ ప్రభావంతో వెనక్కి లాగబడుతున్నాడు.
ద్విధేవ హృదయం తస్య దుఃఖితస్యాభవత్తదా। దోలేవ ముహురాయాతి యాతి చైవ ముహుర్ముహుః
ఆ సమయంలో బాధతో ఉన్న అతని హృదయం రెండుగా చీలిపోయినట్టు అనిపించింది; అది ఊయలలా, మళ్లీ మళ్లీ వచ్చి పోతూ ఉండిపోయింది.
అవకృష్టస్తు కలినా మోహితః ప్రాద్రవన్నలః। సుప్తాముత్సృజ్య తాం భార్యాం విలప్య కరుణం బహు
కలియుగ ప్రభావంతో మాయలో పడి, నలుడు తన నిద్రలో ఉన్న భార్యను వదిలేసి, అనేక దుఃఖభరితమైన మాటలు చెప్పుకుంటూ అక్కడినుంచి పారిపోయాడు.
నష్టాత్మా కలినాఽఽవిష్టస్తత్తద్విగణయన్ముహుః। జగామైకాం వనే శూన్యే భార్యాముత్సృజ్య మోహితః
తన ఆత్మను కోల్పోయి, కలియుగ ప్రభావంతో మాయలో పడి, తన దురదృష్టాన్ని మళ్లీ మళ్లీ లెక్కించుకుంటూ, నలుడు ఒంటరిగా, శూన్యమైన అడవిలోకి, భార్యను వదిలేసి వెళ్లిపోయాడు.
అపక్రాన్తే నలే రాజన్దమయన్తీ గతక్లమా। అబుధ్యత వరారోహా సంత్రస్తా విజనే వనే
నలుడు అక్కడినుంచి వెళ్లిపోయిన తర్వాత, రాజా! దమయంతి అలసట పోయి, అందమైన ఆమె, ఒంటరిగా ఉన్న అడవిలో భయంతో లేచింది.
అపశ్యమానా భర్తారం శోకదుఃఖసమన్వితా। ప్రాక్రోశదుచ్చైః సంత్రస్తా మహారాజేతి నైషధమ్
భర్తను కనిపెట్టలేక, దుఃఖంతో, బాధతో నిండిపోయి, భయంతో గట్టిగా అరుస్తూ, 'ఓ నిషధ మహారాజా!' అని పిలిచింది.
హా నాథ హా మహారాజ హా స్వామిన్కిం జహాసి మామ్। హా హతాఽస్మి వినష్టాఽస్మి భీతాఽస్మి విజనే వనే
'హాయ్ నాథా! హాయ్ మహారాజా! హాయ్ స్వామీ! నీవు నన్ను ఎందుకు వదిలిపెట్టావు? హాయ్, నేను నాశనమయ్యాను, పోయాను, ఈ ఒంటరి అడవిలో భయపడుతున్నాను!'
నను నామ మహారజ ధర్మజ్ఞః సత్యవాగసి। కథంవిధస్త్వంహి తథా సుప్తాముత్సృజ్య మాం గతః
'నీవు ధర్మాన్ని తెలిసినవాడివి, నిజం మాట్లాడేవాడివి కదా మహారాజా! అలాంటి నువ్వు నన్ను నిద్రలో వదిలిపెట్టి ఎలా వెళ్లిపోతావు?'
కథముత్సృజ్యగన్తాఽసి వశ్యాం భార్యామనువ్రతామ్। విశేషతో నాపకృతః పరేణాపకృతో హ్యసి
'నీకు పూర్తిగా విధేయంగా ఉండే భార్యను, నిన్ను నమ్మి ఉండే నన్ను, నువ్వు ఎలా వదిలిపోతావు? పైగా నిన్ను ఎవరూ బాధించలేదు కదా?'
శక్యసే న గిరః సత్యాః కర్తుం మయి నరేశ్వర। యాస్త్వయా లోకపాలానాం సన్నిధౌ కథితాః పురా
'నరేశ్వరా! నీవు ఒకప్పుడు లోకపాలుల సమక్షంలో నాకు ఇచ్చిన మాటలను నాపై నీవు నిజం చేయలేవు.'
నాకాలే విహితో మృత్యుర్మర్త్యానాం పురుషర్షభ। యత్ర కాన్తా త్వయోత్సృష్టా ముహూర్తమపి జీవతి
'పురుషశ్రేష్ఠా! ప్రియమైనవాడివి వదిలిపెట్టినప్పుడు, ఆమె ఒక్క క్షణమైనా బ్రతికుంటే, మానవులకు మరణం ముందుగా రాదు.'