దమయన్తీ తతో దృష్ట్వా పుణ్యశ్లోకం నరాధిపమ్। ఉన్మత్తవదనున్మత్తా దేవనే కృతచేతసమ్
ఆ తరువాత దమయంతి, మంచి పేరున్న రాజును పిచ్చివాడిలా చూస్తూ, తానే కూడా కలవరంగా దేవతలను ధ్యానించింది.
భయశోకసమావిష్టా రాజన్భీమసుతా తతః। చిన్తయామాస తత్కార్యం సుమహత్పార్థివం ప్రతి
భయంతో, శోకంతో నిండిన భీముని కుమార్తె, రాజుని గురించి ఆ గొప్ప విషయాన్ని ఆలోచించసాగింది.
సా శఙ్కమానా తత్పాపం చికీర్షన్తీ చ తత్ప్రియమ్। నలం చ హృతసర్వస్వముపలభ్యేదమబ్రవీత్
ఏదైనా అపశకునం జరిగిందేమో అనుమానంతో, అతనికి ఇష్టమైనది చేయాలని కోరుతూ, సర్వస్వం కోల్పోయిన నలుని చూసి ఆమె ఇలా చెప్పింది.
బృహత్సేనామతియశాం తాం ధాత్రీం పరిచారికామ్। హితాం సర్వార్థకుశలామనురక్తాం సుభాషితామ్
పెద్ద పేరు ఉన్న బ్రుహత్సేన అనే ధాత్రిని, సేవకురాలిని, అన్ని పనుల్లో నిపుణురాలిని, నమ్మకమైనదాన్ని, మృదువుగా మాట్లాడే దాన్ని ఆమె పిలిచింది.
బృహత్సేనే వ్రజామాత్యానానాయ్య నలశాసనాత్। ఆచక్ష్వ యద్ధృతం ద్రవ్యమవశిష్టం చ యద్వసు
బ్రుహత్సేన, నలుని ఆజ్ఞతో మంత్రులను పిలిచి, ఎంత ధనం పోయిందో, ఇంకా ఎంత మిగిలిందో వారికి తెలియజెయ్యి.
ఇత్యేవం సా సమాదిష్టా బృహత్సేనా నరేశ్వర। ఉవాచ దేవ్యా వచనం మన్త్రిణాం సా సమీపత
రాజా, దమయంతి చెప్పిన మాటలను బ్రుహత్సేన మంత్రుల దగ్గరికి వెళ్లి చెప్పింది.
తతస్తే మన్త్రిణః సర్వే విజ్ఞాయ నలశాసనమ్। అపి నో భాగధేయం స్యాదిత్యుక్త్వా పునరావ్రజన్
అంతటా మంత్రులు నలుని ఆజ్ఞను తెలుసుకుని, 'మనకేమైనా భాగ్యం మిగిలిందేమో' అని అనుకుని తిరిగి వెళ్ళారు.
తాస్తు సర్వాః ప్రకృతయో ద్వితీయం సముపస్థితాః। న్యవేదయద్భీమసుతా న చ తత్ప్రత్యనన్దత
ప్రజలు అందరూ రెండవసారి వచ్చారు. భీముని కుమార్తె వారికి చెప్పింది. కానీ అతడు వారిని ఆహ్వానించలేదు.
వాక్యమప్రతినన్దన్తం భర్తారమభివీక్ష్య సా। దమయన్తీ పునర్వేశ్మ వ్రీడితా ప్రవివేశ హ
భర్త వారి మాటలకు స్పందించకపోవడాన్ని చూసి, దమయంతి సిగ్గుతో మళ్లీ తన గదిలోకి వెళ్లిపోయింది.
నిశామ్య సతతం చాక్షాన్పుణ్యశ్లోకపరాఙ్యుఖాన్। నలం చ హృతసర్వస్వం ధాత్రీం పునరువాచ హ
అప్పుడతడు ఎప్పుడూ జూదాన్ని దూరంగా చూసి, నలుడు సర్వస్వం కోల్పోయాడని గమనించిన ధాత్రి, మళ్లీ ఆమెతో మాట్లాడింది.
బృహత్సేనే పునర్గచ్ఛ వార్ష్ణేయం నలశాసనాత్। సూతమానయ కల్యాణి మహత్కార్యముపస్థితమ్
బృహత్సేన, నళుని ఆజ్ఞతో వర్ష్ణేయుడిని పిలవి తీసుకురా, ప్రియమైనవాడా. ఒక గొప్ప పని ఎదురుగా ఉంది, అందుకే రథసారధిని తీసుకురా.
బృహత్సేనా తు సా శ్రుత్వా దమయన్త్యాః ప్రభాషితమ్। వార్ష్ణేయమానయామాస పురుషైరాప్తకారిభిః
దమయంతి మాటలు విన్న బృహత్సేన, నమ్మకమైన మనుషులతో కలిసి వర్ష్ణేయుడిని తీసుకొచ్చింది.
వార్ష్ణేయం తు తతో భైమీ సాన్త్వయఞ్ఛ్లక్ష్ణయా గిరా। ఉవాచ దేశకాలజ్ఞా ప్రాప్తకాలమనిన్దితా
ఆ తరువాత భీముని కుమార్తె, సమయాన్ని బాగా తెలిసినది, మృదువుగా మాట్లాడుతూ వర్ష్ణేయుడిని ఓదార్చి, తగిన సమయంలో మాట్లాడింది.
జానషే త్వం యథా రాజా సమ్యగ్వృత్తః సదా త్వయి। తస్య త్వం విపమస్థస్య సాహాయ్యం కర్తుమర్హసి
రాజు ఎప్పుడూ నీపై మంచి మనసుతో ఉన్నాడని నీకు తెలుసు కదా. ఇప్పుడు అతడు కష్టంలో ఉన్నప్పుడు, నీవు అతనికి సహాయం చేయాలి.
యథాయథా హి నృపతిః పుష్కరేణైవ జీయతే। తథాతథాఽస్య వై ద్యూతే రాగో భూయోఽభివర్ధతే
రాజు పుష్కరుని చేత ఎన్ని సార్లు ఓడినా, అతనికి జూదంపై మోజు ఇంకా పెరుగుతూనే ఉంది.
యథా చ పుష్కరస్యాక్షాః పతన్తి వశవర్తినః। తథా విపర్యయశ్చాపి నలస్యాక్షేషు దృశ్యతే
పుష్కరునికి పాశాలు ఎప్పుడూ అనుకూలంగా పడుతున్నట్టు, నళునికి మాత్రం ఎప్పుడూ విరుద్ధంగా జరుగుతోంది.
సుహృత్స్వజనవాక్యాని యథాఽయం న శృణోతి చ। మమాపి చ తథా వాక్యం నాభినన్దతి నైషధ
అతడు స్నేహితులు, బంధువుల మాటలు వినడంలేదు. నిసధ రాజు నా మాటకూ ప్రాధాన్యం ఇవ్వడంలేదు.
యథా రాజ్ఞః ప్రదీప్తానాం భాగ్యానామద్య సారథే। నూనం మన్యే న శేషోస్తి నైషధస్య మహాత్మనః
సారధీ, ఇప్పుడు రాజు అదృష్టం పూర్తిగా క్షీణించింది. నిసధ మహాత్ముడికి ఇక ఏమీ మిగిలిలేదని నేను భావిస్తున్నాను.
యత్తు మే వచనం రాజా నాభినన్దతి మోహితః। శరణం త్వాం ప్రపన్నాఽస్మి సారథే కురు మద్వచః। న హి మే శుధ్తే భావో వినాశం ప్రతి సారథే
రాజు మోహంతో నా మాట వినకపోయినా, నేను నిన్ను ఆశ్రయించాను సారధీ. నా మాట విను. అతని నాశనానికి నా మనసులో ఎలాంటి చెడు ఉద్దేశ్యం లేదు, సారధీ.
నలస్య దయితానశ్వాన్యోజయిత్వా మనోజవాన్। రథమారోప్య మిథునం కుణ్డినం యాతుర్మహసి
నళుని ప్రియమైన, వేగవంతమైన గుర్రాలను రథానికి జోడించి, ఆ జంటను కుండిన నగరానికి తీసుకెళ్ళు.
మమ జ్ఞాతిషు నిక్షిప్య దారకౌ స్యన్దనం తథా। అశ్వాంశ్చేమాన్యథాకామం వస వాఽన్యత్ర గచ్ఛవా
నా బంధువుల వద్ద పిల్లలను, అలాగే రథాన్ని వదిలిపెట్టు. గుర్రాలను నీవు కావాలనుకుంటే ఉంచుకో, లేక ఇంకెక్కడికైనా వెళ్లిపో.
దమయన్త్యాస్తు తద్వాక్యం వార్ణ్యేయో నలసారథిః। న్యవేదయదశేషేణ నలామాత్యేషు ముఖ్యశః
దమయంతి చెప్పిన మాటలను నళుని సారధి వర్ష్ణేయుడు పూర్తిగా నళుని ముఖ్యమంత్రులకు వివరించాడు.
తైః సమేత్య వినిశ్చిత్య సోఽనుజ్ఞాతో మహీపతే। యయౌ మిథునమారోప్య విదర్భాంస్తేన వాహినా
వారు కలిసి ఆలోచించి, రాజు అనుమతితో వర్ష్ణేయుడు ఆ జంటను తీసుకుని విదర్భ దేశానికి బయలుదేరాడు.
హయాంస్తత్ర వినిక్షిప్య సూతో రథవరం చ తమ్। ఇన్ద్రసేనాం చ తాం కన్యామిన్ద్రసేనం చ బాలకమ్
అక్కడ సారధి గుర్రాలను, ఆ ఉత్తమ రథాన్ని, ఇంద్రసేన అనే అమ్మాయిని, ఇంద్రసేన అనే అబ్బాయిని వదిలిపెట్టాడు.
ఆమన్త్ర్య భీమం రాజానమార్తః శోచన్నలం నృపమ్। క్వ ను యాస్యామి మనసా చిన్తయానో ముహుర్ముహుః। అటమానస్తతోఽయోధ్యాం జగామ నగరీం తదా
భీముని రాజును వీడుతూ, నళుని కోసం విచారిస్తూ, 'ఇప్పుడు నేను ఎక్కడికి పోవాలి?' అని మళ్లీ మళ్లీ ఆలోచిస్తూ, తిరుగుతూ, అయోధ్య నగరానికి వెళ్లాడు.
ఋతుపర్ణం స రాజానముపతస్థే సుదుఃఖితః। భృతిం చ స దదౌ చాస్య సారథ్యేన నియోజితః
అక్కడ తీవ్రంగా బాధపడుతూ, ఋతుపర్ణుని రాజును ఆశ్రయించాడు. అతడు వర్ష్ణేయుడిని రథసారధిగా నియమించి, జీవనోపాధి ఇచ్చాడు.
తతస్తు యాతే వార్ష్ణేయే పుణ్యశ్లోకస్య దీవ్యతః। పుష్కరేణ హృతం రాజ్యం యచ్చాపి వసు కించన
వర్ష్ణేయుడు వెళ్లిపోయిన తరువాత, పుణ్యశ్లోకుడైన నళుడు జూదం ఆడుతుండగా, పుష్కరుడు రాజ్యాన్ని, ఉన్న సంపదను కూడా దక్కించుకున్నాడు.
హృతరాజ్యం నలం రాజన్ప్రహసన్పుష్కరోఽబ్రవీత్। ద్యూతం ప్రవర్తతాం భూయః ప్రతిపాణోఽస్తి కస్తవ
రాజ్యాన్ని కోల్పోయిన నళుని చూసి, పుష్కరుడు నవ్వుతూ ఇలా అన్నాడు: 'రాజా, జూదం ఇంకా కొనసాగించు. ఇప్పుడు నీకు ఎవరు పందెం వేస్తారు?'
శిష్టా తే దమయన్త్యేకా సర్వమన్యద్ధృతం మయా। దమయన్త్యాః పణః సాధు వర్తతాం యది మన్యసే
ఇప్పుడు నీకు దమయంతి ఒక్కతే మిగిలింది; మిగతా అన్నీ నేను తీసుకున్నాను. నీవు ఒప్పుకుంటే, దమయంతిని పణంగా పెట్టు.
పుష్రేణైవముక్తస్య పుణ్యశ్లోకస్య మన్యునా। వ్యదీర్యతేవ హృదయం న చైనం కించిదబ్రవీత్
పుష్కరుడు ఇలా అన్నప్పుడు, పేరు గాంచిన నలుడు కోపంతో హృదయం పగిలిపోతున్నట్టు అనిపించింది. అయినా ఆయన ఏ మాటా చెప్పలేదు.