తమక్షమదసంమత్తం సుహృదాం న తు కశ్చన। నివారణేఽభవచ్ఛక్తో దీవ్యమానమరిందమమ్
పాశాల మత్తులో మునిగిపోయిన నలుని ఆడడాన్ని, అతని మిత్రుల్లో ఎవ్వరూ ఆపలేకపోయారు.
తతః పౌరజనాః సర్వే మన్త్రిభిః సహ భారత। రాజానం ద్రష్టుమాగచ్ఛన్నివారయితుమాతురమ్
అప్పుడే, భరతా! రాజును ఆపడానికి, మంత్రులతో కలిసి నగరవాసులందరూ వచ్చారు.
తతః సూత ఉపాగమ్య దమయన్త్యై న్యవేదయత్। ఏష పౌరజనో దేవి ద్వారి తిష్ఠతి కార్యవాన్
ఆ సమయంలో రథసారథి దగ్గరకు వచ్చి, దమయంతికి ఇలా చెప్పాడు: 'రాణీ గారు, ప్రజలు మీ గుమ్మం వద్ద నిలబడి, ఒక పని కోసం వచ్చారు.'
నివేద్యతాం నైషధాయ సర్వాః ప్రకృతయః స్థితాః। అమృష్యమాణా వ్యసనం రాజ్ఞో ధర్మార్థదర్శినః
అందరినీ నలుని వద్దకు పంపించమని చెప్పండి. రాజు బాధను భరించలేక, ధర్మార్ధాలను కోరే ప్రజలు అందరూ వచ్చారు.
తతః సా బాష్పకలయా వాచా దుఃఖేన కర్శితా। ఉవాచ నైషధం భైమీ శోకోపహతచేతనా
ఆమె కన్నీళ్లతో కలిసిన స్వరంతో, దుఃఖంతో క్షీణించి, మనసు శోకంతో నిండిపోయి, భీముని కుమార్తె నలుని ఇలా పలికింది.
రాజన్పౌరజనో ద్వారి త్వాం దిదృక్షురవస్థితః। `వృద్ధైర్బ్రాహ్మణముఖ్యైశ్చ వణిగ్భిశ్చ సమన్వితః
రాజా, ప్రజలు, పెద్దలు, ప్రముఖ బ్రాహ్మణులు, వ్యాపారులు అందరూ కలిసి, నిన్ను చూడాలని గుమ్మం వద్ద నిలబడి ఉన్నారు.
ఆగతం సహితం రాజంస్త్వత్ప్రసాదావలమ్బనమ్।' తం ద్రష్టుమర్హసీత్యేవం పునః పునరభాషత
రాజా, వారు నీ దయ కోసం, నీ ఆశ్రయం కోసం వచ్చారు. వారిని చూడాలని ఆమె మళ్లీ మళ్లీ చెప్పింది.
తాం తథా రుచిరాపాఙ్గీం విలపన్తీం తథావిధామ్। ఆవిష్టః కలినా రాజా నాభ్యభాషత కించన
అలా అందంగా చూపులు కలిగిన ఆమె బాధతో విలపిస్తూ ఉన్నా, కలియుగ ప్రభావంతో ఉన్న రాజు ఆమెకు ఏమీ సమాధానం ఇవ్వలేదు.
తతస్తే మన్త్రిణః సర్వే తే చైవ పురవాసినః। నాయమస్తీతి దుఃఖార్తా వ్రీడితా జగ్మురాలయాన్
అంతటా మంత్రులు, పట్టణ ప్రజలు 'ఇతడు రాడు' అని బాధతో, సిగ్గుతో తమ ఇళ్లకు వెళ్ళిపోయారు.
తథా తదభవద్ద్యూతం పుష్కరస్య నలస్య చ। యుధిష్ఠిర బహూన్మాసాన్పుణ్యశ్లోకస్త్వజీయత
అలా పుష్కరుడు, నలుడు మధ్య జూదం చాలా నెలలు కొనసాగింది. యుదిష్ఠిరా, మంచి పేరు ఉన్న నలుడు ఓడిపోయాడు.
దమయన్తీ తతో దృష్ట్వా పుణ్యశ్లోకం నరాధిపమ్। ఉన్మత్తవదనున్మత్తా దేవనే కృతచేతసమ్
ఆ తరువాత దమయంతి, మంచి పేరున్న రాజును పిచ్చివాడిలా చూస్తూ, తానే కూడా కలవరంగా దేవతలను ధ్యానించింది.
భయశోకసమావిష్టా రాజన్భీమసుతా తతః। చిన్తయామాస తత్కార్యం సుమహత్పార్థివం ప్రతి
భయంతో, శోకంతో నిండిన భీముని కుమార్తె, రాజుని గురించి ఆ గొప్ప విషయాన్ని ఆలోచించసాగింది.
సా శఙ్కమానా తత్పాపం చికీర్షన్తీ చ తత్ప్రియమ్। నలం చ హృతసర్వస్వముపలభ్యేదమబ్రవీత్
ఏదైనా అపశకునం జరిగిందేమో అనుమానంతో, అతనికి ఇష్టమైనది చేయాలని కోరుతూ, సర్వస్వం కోల్పోయిన నలుని చూసి ఆమె ఇలా చెప్పింది.
బృహత్సేనామతియశాం తాం ధాత్రీం పరిచారికామ్। హితాం సర్వార్థకుశలామనురక్తాం సుభాషితామ్
పెద్ద పేరు ఉన్న బ్రుహత్సేన అనే ధాత్రిని, సేవకురాలిని, అన్ని పనుల్లో నిపుణురాలిని, నమ్మకమైనదాన్ని, మృదువుగా మాట్లాడే దాన్ని ఆమె పిలిచింది.
బృహత్సేనే వ్రజామాత్యానానాయ్య నలశాసనాత్। ఆచక్ష్వ యద్ధృతం ద్రవ్యమవశిష్టం చ యద్వసు
బ్రుహత్సేన, నలుని ఆజ్ఞతో మంత్రులను పిలిచి, ఎంత ధనం పోయిందో, ఇంకా ఎంత మిగిలిందో వారికి తెలియజెయ్యి.
ఇత్యేవం సా సమాదిష్టా బృహత్సేనా నరేశ్వర। ఉవాచ దేవ్యా వచనం మన్త్రిణాం సా సమీపత
రాజా, దమయంతి చెప్పిన మాటలను బ్రుహత్సేన మంత్రుల దగ్గరికి వెళ్లి చెప్పింది.
తతస్తే మన్త్రిణః సర్వే విజ్ఞాయ నలశాసనమ్। అపి నో భాగధేయం స్యాదిత్యుక్త్వా పునరావ్రజన్
అంతటా మంత్రులు నలుని ఆజ్ఞను తెలుసుకుని, 'మనకేమైనా భాగ్యం మిగిలిందేమో' అని అనుకుని తిరిగి వెళ్ళారు.
తాస్తు సర్వాః ప్రకృతయో ద్వితీయం సముపస్థితాః। న్యవేదయద్భీమసుతా న చ తత్ప్రత్యనన్దత
ప్రజలు అందరూ రెండవసారి వచ్చారు. భీముని కుమార్తె వారికి చెప్పింది. కానీ అతడు వారిని ఆహ్వానించలేదు.
వాక్యమప్రతినన్దన్తం భర్తారమభివీక్ష్య సా। దమయన్తీ పునర్వేశ్మ వ్రీడితా ప్రవివేశ హ
భర్త వారి మాటలకు స్పందించకపోవడాన్ని చూసి, దమయంతి సిగ్గుతో మళ్లీ తన గదిలోకి వెళ్లిపోయింది.
నిశామ్య సతతం చాక్షాన్పుణ్యశ్లోకపరాఙ్యుఖాన్। నలం చ హృతసర్వస్వం ధాత్రీం పునరువాచ హ
అప్పుడతడు ఎప్పుడూ జూదాన్ని దూరంగా చూసి, నలుడు సర్వస్వం కోల్పోయాడని గమనించిన ధాత్రి, మళ్లీ ఆమెతో మాట్లాడింది.
బృహత్సేనే పునర్గచ్ఛ వార్ష్ణేయం నలశాసనాత్। సూతమానయ కల్యాణి మహత్కార్యముపస్థితమ్
బృహత్సేన, నళుని ఆజ్ఞతో వర్ష్ణేయుడిని పిలవి తీసుకురా, ప్రియమైనవాడా. ఒక గొప్ప పని ఎదురుగా ఉంది, అందుకే రథసారధిని తీసుకురా.
బృహత్సేనా తు సా శ్రుత్వా దమయన్త్యాః ప్రభాషితమ్। వార్ష్ణేయమానయామాస పురుషైరాప్తకారిభిః
దమయంతి మాటలు విన్న బృహత్సేన, నమ్మకమైన మనుషులతో కలిసి వర్ష్ణేయుడిని తీసుకొచ్చింది.
వార్ష్ణేయం తు తతో భైమీ సాన్త్వయఞ్ఛ్లక్ష్ణయా గిరా। ఉవాచ దేశకాలజ్ఞా ప్రాప్తకాలమనిన్దితా
ఆ తరువాత భీముని కుమార్తె, సమయాన్ని బాగా తెలిసినది, మృదువుగా మాట్లాడుతూ వర్ష్ణేయుడిని ఓదార్చి, తగిన సమయంలో మాట్లాడింది.
జానషే త్వం యథా రాజా సమ్యగ్వృత్తః సదా త్వయి। తస్య త్వం విపమస్థస్య సాహాయ్యం కర్తుమర్హసి
రాజు ఎప్పుడూ నీపై మంచి మనసుతో ఉన్నాడని నీకు తెలుసు కదా. ఇప్పుడు అతడు కష్టంలో ఉన్నప్పుడు, నీవు అతనికి సహాయం చేయాలి.
యథాయథా హి నృపతిః పుష్కరేణైవ జీయతే। తథాతథాఽస్య వై ద్యూతే రాగో భూయోఽభివర్ధతే
రాజు పుష్కరుని చేత ఎన్ని సార్లు ఓడినా, అతనికి జూదంపై మోజు ఇంకా పెరుగుతూనే ఉంది.
యథా చ పుష్కరస్యాక్షాః పతన్తి వశవర్తినః। తథా విపర్యయశ్చాపి నలస్యాక్షేషు దృశ్యతే
పుష్కరునికి పాశాలు ఎప్పుడూ అనుకూలంగా పడుతున్నట్టు, నళునికి మాత్రం ఎప్పుడూ విరుద్ధంగా జరుగుతోంది.
సుహృత్స్వజనవాక్యాని యథాఽయం న శృణోతి చ। మమాపి చ తథా వాక్యం నాభినన్దతి నైషధ
అతడు స్నేహితులు, బంధువుల మాటలు వినడంలేదు. నిసధ రాజు నా మాటకూ ప్రాధాన్యం ఇవ్వడంలేదు.
యథా రాజ్ఞః ప్రదీప్తానాం భాగ్యానామద్య సారథే। నూనం మన్యే న శేషోస్తి నైషధస్య మహాత్మనః
సారధీ, ఇప్పుడు రాజు అదృష్టం పూర్తిగా క్షీణించింది. నిసధ మహాత్ముడికి ఇక ఏమీ మిగిలిలేదని నేను భావిస్తున్నాను.
యత్తు మే వచనం రాజా నాభినన్దతి మోహితః। శరణం త్వాం ప్రపన్నాఽస్మి సారథే కురు మద్వచః। న హి మే శుధ్తే భావో వినాశం ప్రతి సారథే
రాజు మోహంతో నా మాట వినకపోయినా, నేను నిన్ను ఆశ్రయించాను సారధీ. నా మాట విను. అతని నాశనానికి నా మనసులో ఎలాంటి చెడు ఉద్దేశ్యం లేదు, సారధీ.
నలస్య దయితానశ్వాన్యోజయిత్వా మనోజవాన్। రథమారోప్య మిథునం కుణ్డినం యాతుర్మహసి
నళుని ప్రియమైన, వేగవంతమైన గుర్రాలను రథానికి జోడించి, ఆ జంటను కుండిన నగరానికి తీసుకెళ్ళు.