రేమే సహ తయా రాజఞ్ఛచ్యేవ బలవృత్రహా। అతీవ ముదితో రాజా భ్రాజమానోంశుమానివ
రాజా నలుడు దమయంతితో కలిసి, ఇంద్రుడు శచితో ఆనందించినట్టు, ఎంతో సంతోషంగా, కాంతివంతంగా జీవించాడు.
అరఞ్జయత్ప్రజా వీరో ధర్మేణ పరిపాలయన్। ఈజే చాప్యశ్వమేధేన యయాతిరివ నాహుషః। అన్యైశ్చ బహుభిర్ధీమాన్క్రతుభిశ్చాప్తదక్షిణైః
ఆ వీరుడు తన ప్రజలను ధర్మబద్ధంగా పాలించి, వారిని సంతోషపెట్టాడు. యయాతి చేసినట్టు అశ్వమేధ యాగాన్ని కూడా చేసాడు. ఇంకా అనేక మహా యాగాలు, పెద్దపెద్ద దానాలు ఇచ్చి నిర్వహించాడు.
పుగశ్చ రమణీయేషు వనేషూపవనేషు చ। దమయన్త్యా సహ నలో విజహారామరోపమః
అందమైన అరణ్యాల్లో, ఉద్యానవనాల్లో, నలుడు దమయంతితో కలిసి దేవతలకు సమానంగా విహరించాడు.
జనయామాస చ తతో దమయన్త్యాం మహామనాః। ఇన్ద్రసేనం సుతం చాపి ఇన్ద్రసేనాం చకన్యకామ్
ఆ మహాత్ముడు నలుడు, దమయంతి ద్వారా ఇంద్రసేన అనే కుమారుడిని, ఇంద్రసేనా అనే కుమార్తెను పొందాడు.
ఏవం స యజమానశ్చ విహరంశ్చ నరాధిపః। రరక్ష వసుసంపూర్ణాం వసుధాం వసుధాధిపః
అలా ఆ రాజు యజ్ఞాలు చేసుకుంటూ, సుఖంగా జీవిస్తూ, ధనంతో నిండిన భూమిని నిజమైన రాజుగా రక్షించాడు.
వృతే తు నైషధే భైమ్యా లోకపాలా మహౌజసః। యాన్తో దదృశురాయాన్తం ద్వాపరం కలినా సహ
నైషధుని దమయంతి వరంగా ఎంచుకున్న తర్వాత, లోకపాళకులు అక్కడి నుంచి వెళ్తుండగా, కలితో కలిసి ద్వాపరుడు వస్తున్నాడని చూశారు.
అథాబ్రవీత్కలిం శక్రః సంప్రేక్ష్య బలవృత్రహా। ద్వాపరేణ సహాయేన కలే బ్రూహి క్వ యాస్యసి
అప్పుడు ఇంద్రుడు, వృత్రాసురుని సంహరించినవాడు, కలిని చూసి ఇలా అన్నాడు: "కలి! ద్వాపరుడు నీతో ఉన్నాడు, మీరు ఎక్కడికి వెళ్తున్నారు చెప్పు."
తతోఽబ్రవీత్కలిః శక్రం దమయన్త్యాః స్వయంవరమ్। గత్వా హి వరయిష్యే తాం మనో హి మమ తాం గతమ్
దానికి కలి ఇంద్రునికి ఇలా చెప్పాడు: "నేను దమయంతి స్వయంవరానికి వెళ్తున్నాను. ఆమెను వరంగా కోరుకుంటున్నాను. నా మనసంతా ఆమెపైనే ఉంది."
తమబ్రవీత్ప్రహస్యేన్ద్రో నిర్వృత్తః స స్వయంవరః। వృతస్తయా నలో రాజా పతిరస్మత్సమీపతః
అప్పుడు ఇంద్రుడు నవ్వుతూ అన్నాడు: "ఆ స్వయంవరం ముగిసింది. మన ముందే దమయంతి నలుని తన భర్తగా ఎంచుకుంది."
ఏవముక్తస్తు శక్రేణ కలిః కోపసమన్వితః। దేవానామన్త్ర్య తాన్సర్వానువాచేదం వచస్తదా
ఇలా ఇంద్రుడు చెప్పగానే, కలి కోపంతో, అక్కడున్న దేవతలందరికీ వీడ్కోలు చెప్పి, ఇలా అన్నాడు.
దేవానాం మానుషం మధ్యే యత్సా పతిమవిన్దత। నను తస్యా భవేన్న్యాయ్యం విపులం దణ్డధారణమ్
"దేవతల మధ్యలో, ఆమె ఒక మానవుణ్ని భర్తగా ఎంచుకుంది. అలాంటప్పుడు ఆమెకు గట్టి శిక్ష తప్పదు కదా!"
ఏవముక్తే తు కలినా ప్రత్యూచుస్తే దివౌకసః। అస్మాభిః సభనుజ్ఞాతే దమయన్త్యా నలో వృతః
కలి ఇలా అన్న తర్వాత, దేవతలు సమాధానంగా చెప్పారు: "దమయంతి నలుని మన అనుమతితోనే ఎంచుకుంది."
కా హి సర్వగుణోపేతం నాశ్రయేత నలం నృపమ్। యో వేద ధర్మానఖిలాన్యథావచ్చరితవ్రతః
"అన్ని గుణాలతో ఉన్న, ధర్మాన్ని పూర్తిగా తెలిసిన, వాటిని నిష్ఠగా పాటించే నలుని ఎవరు ఎంచుకోరని?"
యోఽధీతే చతురో వేదాన్సర్వానాఖ్యానపఞ్చమాన్। అహింసానిరతో యశ్చ సత్యవాదీ దృఢవ్రతః
"నలుడు నాలుగు వేదాలు, అన్నీ కథలు నేర్చుకున్నవాడు. హింసకు దూరంగా ఉంటాడు, సత్యాన్ని మాట్లాడతాడు, తన వ్రతాన్ని దృఢంగా పాటిస్తాడు."
యస్మిన్దాక్ష్యం ధృతిర్జ్ఞానం తపః శౌచం దమః శమః। ధ్రువాణి పురుషవ్యాఘ్రే లోకపాలసమే నృపే
పురుషశార్దూలా! ఒక రాజులో ఉండాల్సిన నైపుణ్యం, స్థిరత, జ్ఞానం, తపస్సు, పవిత్రత, మనస్సు నియంత్రణ, ప్రశాంతత — ఇవన్నీ దృఢంగా స్థిరంగా ఉన్నప్పుడు, ఆ రాజు లోకపాలకులంతటివాడవుతాడు.
ఏవంరూపం నలం యో వై కామయేచ్ఛపితుం కలే। ఆత్మానం స శపేన్మూఢో హన్యాదాత్మానమాత్మనా
ఇలాంటి నలుని పాశాలో ఓడించాలని ఎవరు మూర్ఖత్వంతో ఆశిస్తే, వారు తాము తామే నాశనం చేసుకుంటారు.
ఏవంగుణం నలం యో వై కామయేచ్ఛపితుం కలే। కృచ్ఛ్రే స నరకే మఞ్జేదగాధే విపులే హ్రదే
ఇలాంటి గొప్ప లక్షణాలు ఉన్న నలుని పాశాలో ఓడించాలని ఆశించే వాడు, అతడు గొప్ప, లోతైన నరకంలో మునిగిపోతాడు.
ఏవముక్త్వా కలిం దేవా ద్వాపరం చ దివం యయుః। తతో గతేషు దేవేషు కలిర్ద్వాపరమబ్రవీత్
దేవతలు కలిని, ద్వాపరుని ఇలా హెచ్చరించి, ఆకాశానికి వెళ్ళిపోయారు. దేవతలు వెళ్లిన తరువాత, కలి ద్వాపరునితో ఇలా అన్నాడు.
సంయన్తుం నోత్సహే కోపం నలే వత్స్యామి ద్వాపర। భ్రంశయిష్యామి తం రాజ్యాన్న భైమ్యా సహ రంస్యతే
నాలో ఉన్న కోపాన్ని నేను అదుపు చేసుకోలేను ద్వాపరా! నేను నలుని దగ్గరే ఉంటాను. అతడిని రాజ్యానికి దూరం చేస్తాను. అతడు దమయంతితో ఆనందించలేడు.
త్వమప్యక్షాన్సమావిశ్య సాహాయ్యం కర్తుమర్హసి। `మమ ప్రియకృతే హ్యస్మన్కృతవాంశ్చ భవిష్యసి
నీవు కూడా పాశాలలో ప్రవేశించి నాకు సహాయం చేయాలి. నాకిష్టంగా ఉండేందుకు నీవు ఇది చేయాలి.
ఏవం స సమయం కృత్వా ద్వాపరేణ కలిః సహ। ఆజగామ తతస్తత్ర యత్రరాజా స నైషధః
ఇలా ద్వాపరునితో ఒప్పందం చేసుకుని, కలి అక్కడికి వెళ్లాడు — అక్కడ నైషధుల రాజు నలుడు ఉన్నాడు.
స నిత్యమన్తరప్రేక్షీ నిషధేష్వవసచ్చిరమ్। అథాస్య ద్వాదశే వర్షే దదర్శ కలిరన్తరమ్
అతడు ఎప్పుడూ లోపం కోసం చూస్తూ, నైషధులలో చాలా కాలం గడిపాడు. పదకొండవ సంవత్సరంలో కలికి ఒక అవకాశం దొరికింది.
కృత్వా మూత్రముపస్పృశ్య సంధ్యామన్వాస్త నైషధః। అకృత్వా పాదయోః శౌచం తత్రైనం కలిరావిశత్
నలుడు మూత్ర విసర్జన చేసి శుద్ధి చేసుకుని, సంధ్యావందనం చేశాడు. కానీ కాళ్లు కడగకుండా ఉండగా, ఆ సమయంలో కలి అతనిలో ప్రవేశించాడు.
స సమావిశ్య చ నలం సమీపం పుష్కరస్య చ। గత్వా పుష్కరమాహేదమేహి దీవ్య నలేన వై
నలుని లోపలికి ప్రవేశించి, పుష్కరుని దగ్గరకు వెళ్లి, కలి పుష్కరునితో — 'నలునితో పాశా ఆడదాం' అని అన్నాడు.
అక్షద్యూతే నలం జేతా భవాన్హి సహితో మయా। నిషధాన్ప్రతిపద్యస్వ జిత్వా రాజ్యం నలం నృపమ్
నీవు నాతో కలిసి ఉంటే, పాశాలో నలుని ఓడించగలవు. నలుని ఓడించి, నైషధుల రాజ్యాన్ని తిరిగి పొందు.
ఏవముక్తస్తు కలినా పుష్కరో నలమభ్యయాత్। కలిశ్చైవ వృషో భూత్వా తం వై పుష్కరమన్వయాత్
కలి ఇలా చెప్పగానే, పుష్కరుడు నలుని దగ్గరకు వెళ్లాడు. కలి పాశాల రూపంలో పుష్కరుని వెంట వెళ్లాడు.
ఆసాద్య తు నలం వీరం పుష్కరః పరవీరహా। దీవ్యావేత్యబ్రవీద్ధాతా వృషేణేతి ముహుర్ముహుః
పుష్కరుడు, శత్రువులను జయించే వాడు, ధైర్యవంతుడైన నలుని దగ్గరకు వచ్చి, పునఃపునః పాశా ఆడదాం అని సవాలు చేశాడు.
న చక్షమే తతో రాజా సమాహ్వానం మహామనాః। వైదర్భ్యాః ప్రేక్షమాణాయాః ప్రాప్తకాలమమన్యత
దమయంతి చూస్తుండగా, మహాత్ముడైన రాజు ఆహ్వానం తిరస్కరించలేకపోయాడు. సమయం వచ్చిందని భావించాడు.
తతః స రాజ్ఞా సహసా దేవితుం సంప్రచక్రమే
అప్పుడే, రాజుతో కలిసి, పుష్కరుడు అకస్మాత్తుగా పాశా ఆడడం ప్రారంభించాడు.
భ్రాత్రా దేవాభిభూతేన దైవావిష్టో జనాధిపః।' హిరణ్యస్య సువర్ణస్య యానయుగ్యస్ వాససామ్। ఆవిష్టః కలినా ద్యూతే జీయతే స్మ నలస్తదా
దేవతల ప్రభావంతో ఉన్న అన్నదమ్ముడు ద్వారా, కలి పాశాలో ప్రవేశించడంతో, నలుడు బంగారం, రత్నాలు, రథాలు, వస్త్రాలు అన్నీ పణంగా పెట్టి, ఓడిపోయాడు.