ప్రత్యక్షదర్శనం యజ్ఞే గతిం చానుత్తమాం శుభామ్। నైషధాయ దదౌ శక్రః ప్రీయమాణః శచీపతిః
ఇంద్రుడు, శచీపతి, సంతోషంతో నైషధునికి యజ్ఞంలో ప్రత్యక్షంగా కనిపించే శక్తిని, అత్యుత్తమమైన మంగళకరమైన మార్గాన్ని వరంగా ఇచ్చాడు.
అగ్నిరాత్మభవం ప్రాదాద్యత్ర వాఞ్ఛతి నైషధః। లోకానాత్మప్రభాంశ్చైవ దదౌ తస్మై హుతాశనః
అగ్ని దేవుడు నైషధుడు కోరిన చోట అతనికి స్వయంగా పుట్టే సంతానాన్ని ఇచ్చాడు. అలాగే, తన కాంతితో ప్రకాశించే లోకాలను కూడా అతనికి ఇచ్చాడు.
యమస్త్వన్నరసం ప్రాదాద్ధర్మే చ పరమాం స్థితిమ్। అపాంపతిరపాం భావం యత్రవాఞ్ఛతి నైపధః ।। స్రజశ్చోత్తమగన్ధాఢ్యాః సర్వేచ మిథునం దదుః
యముడు, నలునికి అన్నంలో రుచి మరియు ధర్మంలో స్థిరతను వరంగా ఇచ్చాడు. జలాధిపతి, నైషధుడు కోరిన చోట నీటి స్వరూపాన్ని ఇచ్చాడు. అందరూ ఉత్తమ సువాసన గల మాలలు, ప్రతి ఒక్కరికీ జంటగా ఇచ్చారు.
వరానేవం ప్రదాయాస్య దేవాస్తే త్రిదివం గతాః। `ఏతత్సర్వం నలోఽపశ్యద్దమయన్తీ చ భారత। యథా స్వప్నం మహారాజ తథైవ దదృశుర్జనాః
అలా వరాలు ఇచ్చి, ఆ దేవతలు స్వర్గానికి వెళ్లిపోయారు. నలుడు, దమయంతి ఇది అంతా చూశారు. ప్రజలు కూడా మహారాజా, కలలో చూసినట్లుగా చూశారు.
తతః స్వయవరం చక్రే భీమో రాజాఽతిమానుషమ్। సమాగతేషు సర్వేషు భూపాలేసు విశాంపతే
అంతట రాజులందరూ చేరినప్పుడు, భీముడు రాజు మానవులకంటే మించిపోయే విధంగా స్వయంవరాన్ని నిర్వహించాడు.
దమయన్త్యపి తద్దృష్ట్వారాజమణ్డలమృద్ధిమత్। అన్వీక్ష్యనైషధం వవ్రే భైమీ ధర్మేణ భారత
దమయంతి, ఆ రాజుల వలయాన్ని చూసి, నైషధుణ్ణి పరిశీలించి, ధర్మబద్ధంగా అతనినే ఎంచుకుంది, ఓ భారతా.
వృతే చ నైషధే భైమ్యా నివృత్తే చ స్వయంవరే। సర్వ ఏవ మహీపాలాః ప్రతిజగ్ముర్యథాగతమ్
విదర్భ రాజకుమార్తె దమయంతి నైషధ నలుని వరంగా ఎంచుకున్న తర్వాత, స్వయంవర వేడుక ముగిసినప్పుడు, అక్కడికి వచ్చిన రాజులు అందరూ తమ తమ ప్రాంతాలకు తిరిగి వెళ్లిపోయారు.
పార్థివాశ్చానుభూయాస్య వివాహం విస్మయాన్వితాః। దమయన్త్యాశ్చ ముదితాః ప్రతిజగ్ముర్యథాగతమ్
ఆ రాజులందరూ దమయంతి వివాహాన్ని చూసి ఆశ్చర్యపడి, ఆమెకు ఆనందంతో, వచ్చిన విధంగా తమ రాజ్యాలకు తిరిగి వెళ్లారు.
గతేషు పార్థివేన్ద్రేషు భీమః ప్రీతో మహామనాః। వివాహం కారయామాస దమయన్త్యా నలస్య చ
అందరు మహారాజులు వెళ్లిపోయిన తర్వాత, భీముడు హర్షంతో, విశాల హృదయంతో, నలుడు మరియు దమయంతి వివాహాన్ని జరిపించాడు.
ఉష్య తత్ర తథాకామం నైషధో ద్విపదాంవరః। భీమేన సమనుజ్ఞాతో జగామ నగరం స్వకమ్। అవాప్య నారీరత్నం తు పుణ్యశ్లోకోపి పార్థివః
నలుడు అక్కడ తన ఇష్టానుసారం కొన్ని రోజులు గడిపి, భీముని అనుమతితో, ఆ మహారాణి దమయంతిని పొందిన ఆనందంతో, తన నగరానికి తిరిగి వెళ్లాడు. అతనికి మంచి పేరూ కలిగింది.
రేమే సహ తయా రాజఞ్ఛచ్యేవ బలవృత్రహా। అతీవ ముదితో రాజా భ్రాజమానోంశుమానివ
రాజా నలుడు దమయంతితో కలిసి, ఇంద్రుడు శచితో ఆనందించినట్టు, ఎంతో సంతోషంగా, కాంతివంతంగా జీవించాడు.
అరఞ్జయత్ప్రజా వీరో ధర్మేణ పరిపాలయన్। ఈజే చాప్యశ్వమేధేన యయాతిరివ నాహుషః। అన్యైశ్చ బహుభిర్ధీమాన్క్రతుభిశ్చాప్తదక్షిణైః
ఆ వీరుడు తన ప్రజలను ధర్మబద్ధంగా పాలించి, వారిని సంతోషపెట్టాడు. యయాతి చేసినట్టు అశ్వమేధ యాగాన్ని కూడా చేసాడు. ఇంకా అనేక మహా యాగాలు, పెద్దపెద్ద దానాలు ఇచ్చి నిర్వహించాడు.
పుగశ్చ రమణీయేషు వనేషూపవనేషు చ। దమయన్త్యా సహ నలో విజహారామరోపమః
అందమైన అరణ్యాల్లో, ఉద్యానవనాల్లో, నలుడు దమయంతితో కలిసి దేవతలకు సమానంగా విహరించాడు.
జనయామాస చ తతో దమయన్త్యాం మహామనాః। ఇన్ద్రసేనం సుతం చాపి ఇన్ద్రసేనాం చకన్యకామ్
ఆ మహాత్ముడు నలుడు, దమయంతి ద్వారా ఇంద్రసేన అనే కుమారుడిని, ఇంద్రసేనా అనే కుమార్తెను పొందాడు.
ఏవం స యజమానశ్చ విహరంశ్చ నరాధిపః। రరక్ష వసుసంపూర్ణాం వసుధాం వసుధాధిపః
అలా ఆ రాజు యజ్ఞాలు చేసుకుంటూ, సుఖంగా జీవిస్తూ, ధనంతో నిండిన భూమిని నిజమైన రాజుగా రక్షించాడు.
వృతే తు నైషధే భైమ్యా లోకపాలా మహౌజసః। యాన్తో దదృశురాయాన్తం ద్వాపరం కలినా సహ
నైషధుని దమయంతి వరంగా ఎంచుకున్న తర్వాత, లోకపాళకులు అక్కడి నుంచి వెళ్తుండగా, కలితో కలిసి ద్వాపరుడు వస్తున్నాడని చూశారు.
అథాబ్రవీత్కలిం శక్రః సంప్రేక్ష్య బలవృత్రహా। ద్వాపరేణ సహాయేన కలే బ్రూహి క్వ యాస్యసి
అప్పుడు ఇంద్రుడు, వృత్రాసురుని సంహరించినవాడు, కలిని చూసి ఇలా అన్నాడు: "కలి! ద్వాపరుడు నీతో ఉన్నాడు, మీరు ఎక్కడికి వెళ్తున్నారు చెప్పు."
తతోఽబ్రవీత్కలిః శక్రం దమయన్త్యాః స్వయంవరమ్। గత్వా హి వరయిష్యే తాం మనో హి మమ తాం గతమ్
దానికి కలి ఇంద్రునికి ఇలా చెప్పాడు: "నేను దమయంతి స్వయంవరానికి వెళ్తున్నాను. ఆమెను వరంగా కోరుకుంటున్నాను. నా మనసంతా ఆమెపైనే ఉంది."
తమబ్రవీత్ప్రహస్యేన్ద్రో నిర్వృత్తః స స్వయంవరః। వృతస్తయా నలో రాజా పతిరస్మత్సమీపతః
అప్పుడు ఇంద్రుడు నవ్వుతూ అన్నాడు: "ఆ స్వయంవరం ముగిసింది. మన ముందే దమయంతి నలుని తన భర్తగా ఎంచుకుంది."
ఏవముక్తస్తు శక్రేణ కలిః కోపసమన్వితః। దేవానామన్త్ర్య తాన్సర్వానువాచేదం వచస్తదా
ఇలా ఇంద్రుడు చెప్పగానే, కలి కోపంతో, అక్కడున్న దేవతలందరికీ వీడ్కోలు చెప్పి, ఇలా అన్నాడు.
దేవానాం మానుషం మధ్యే యత్సా పతిమవిన్దత। నను తస్యా భవేన్న్యాయ్యం విపులం దణ్డధారణమ్
"దేవతల మధ్యలో, ఆమె ఒక మానవుణ్ని భర్తగా ఎంచుకుంది. అలాంటప్పుడు ఆమెకు గట్టి శిక్ష తప్పదు కదా!"
ఏవముక్తే తు కలినా ప్రత్యూచుస్తే దివౌకసః। అస్మాభిః సభనుజ్ఞాతే దమయన్త్యా నలో వృతః
కలి ఇలా అన్న తర్వాత, దేవతలు సమాధానంగా చెప్పారు: "దమయంతి నలుని మన అనుమతితోనే ఎంచుకుంది."
కా హి సర్వగుణోపేతం నాశ్రయేత నలం నృపమ్। యో వేద ధర్మానఖిలాన్యథావచ్చరితవ్రతః
"అన్ని గుణాలతో ఉన్న, ధర్మాన్ని పూర్తిగా తెలిసిన, వాటిని నిష్ఠగా పాటించే నలుని ఎవరు ఎంచుకోరని?"
యోఽధీతే చతురో వేదాన్సర్వానాఖ్యానపఞ్చమాన్। అహింసానిరతో యశ్చ సత్యవాదీ దృఢవ్రతః
"నలుడు నాలుగు వేదాలు, అన్నీ కథలు నేర్చుకున్నవాడు. హింసకు దూరంగా ఉంటాడు, సత్యాన్ని మాట్లాడతాడు, తన వ్రతాన్ని దృఢంగా పాటిస్తాడు."
యస్మిన్దాక్ష్యం ధృతిర్జ్ఞానం తపః శౌచం దమః శమః। ధ్రువాణి పురుషవ్యాఘ్రే లోకపాలసమే నృపే
పురుషశార్దూలా! ఒక రాజులో ఉండాల్సిన నైపుణ్యం, స్థిరత, జ్ఞానం, తపస్సు, పవిత్రత, మనస్సు నియంత్రణ, ప్రశాంతత — ఇవన్నీ దృఢంగా స్థిరంగా ఉన్నప్పుడు, ఆ రాజు లోకపాలకులంతటివాడవుతాడు.
ఏవంరూపం నలం యో వై కామయేచ్ఛపితుం కలే। ఆత్మానం స శపేన్మూఢో హన్యాదాత్మానమాత్మనా
ఇలాంటి నలుని పాశాలో ఓడించాలని ఎవరు మూర్ఖత్వంతో ఆశిస్తే, వారు తాము తామే నాశనం చేసుకుంటారు.
ఏవంగుణం నలం యో వై కామయేచ్ఛపితుం కలే। కృచ్ఛ్రే స నరకే మఞ్జేదగాధే విపులే హ్రదే
ఇలాంటి గొప్ప లక్షణాలు ఉన్న నలుని పాశాలో ఓడించాలని ఆశించే వాడు, అతడు గొప్ప, లోతైన నరకంలో మునిగిపోతాడు.
ఏవముక్త్వా కలిం దేవా ద్వాపరం చ దివం యయుః। తతో గతేషు దేవేషు కలిర్ద్వాపరమబ్రవీత్
దేవతలు కలిని, ద్వాపరుని ఇలా హెచ్చరించి, ఆకాశానికి వెళ్ళిపోయారు. దేవతలు వెళ్లిన తరువాత, కలి ద్వాపరునితో ఇలా అన్నాడు.
సంయన్తుం నోత్సహే కోపం నలే వత్స్యామి ద్వాపర। భ్రంశయిష్యామి తం రాజ్యాన్న భైమ్యా సహ రంస్యతే
నాలో ఉన్న కోపాన్ని నేను అదుపు చేసుకోలేను ద్వాపరా! నేను నలుని దగ్గరే ఉంటాను. అతడిని రాజ్యానికి దూరం చేస్తాను. అతడు దమయంతితో ఆనందించలేడు.
త్వమప్యక్షాన్సమావిశ్య సాహాయ్యం కర్తుమర్హసి। `మమ ప్రియకృతే హ్యస్మన్కృతవాంశ్చ భవిష్యసి
నీవు కూడా పాశాలలో ప్రవేశించి నాకు సహాయం చేయాలి. నాకిష్టంగా ఉండేందుకు నీవు ఇది చేయాలి.