ఏవముక్తస్తు వైదర్భ్యా నలస్తాం ప్రత్యువాచ హ। నలం మాం విద్ధి కల్యాణి దేవదూతమిహాగతమ్
విదర్భ కుమార్తె ఇలా అడిగినప్పుడు, నలుడు ఇలా సమాధానమిచ్చాడు: 'ఓ మంగళకరమైనవాడా, నన్ను నలుడిగా తెలుసుకో. దేవతల దూతగా ఇక్కడికి వచ్చాను.'
దేవాస్త్వాం ప్రాప్తుమిచ్ఛన్తి శక్రోఽగ్నిర్వరుణో యమః। తేషామన్యతమం దేవం పతిం వరయ శోభనే
'శక్రుడు, అగ్ని, వరుణుడు, యముడు — ఈ దేవతలు నిన్ను కోరుకుంటున్నారు. వీరిలో నీవు ఇష్టపడిన దేవునిని భర్తగా ఎంచుకో, అందమైనవాడా.'
తేషామేవ ప్రభావేణ ప్రవిష్టోఽహమలక్షితః। ప్రవిశన్తం న మాం కశ్చిదపశ్యన్నాప్యవారయత్
'వారి శక్తివల్లనే నేను ఎవరికీ తెలియకుండా లోపలికి వచ్చాను. నేను లోపలికి వస్తున్నప్పుడు ఎవరూ చూడలేదు, ఎవరూ ఆపలేదు.'
ఏతదర్థమహం భద్రే ప్రేషితః సురసత్తమైః। ఏతచ్ఛ్రుత్వా శుభే బుద్ధిం ప్రకురుష్వ యథేచ్ఛసి
'ఈ విషయానికే, ఓ మృదువైనవాడా, ఉత్తమ దేవతలు నన్ను పంపారు. ఇది విని, నీకు నచ్చినట్లు నిర్ణయం తీసుకో, మంగళకరమైనవాడా.'
సా నమస్కృత్య దేవేభ్యః ప్రహస్య నలమబ్రవీత్। ప్రణయస్వ యథాశ్రద్ధం రాజన్కిం కరవాణి తే
ఆమె దేవతలకు నమస్కరించి, చిరునవ్వుతో నలుని చూచి ఇలా అనింది: 'రాజా! నీ మనసులో ఉన్న కోరికను చెప్పు. నీ విశ్వాసాన్ని బట్టి నీవు కోరినది నేను చేస్తాను.'
అహం చైవ హి యచ్చాన్యన్మమాస్తి వసు కించనా। తత్సర్వం తవ విస్రబ్ధం కురు ప్రణయమీశ్వర
నాకు ఉన్నది, నాకు చెందింది, నా ధనం అన్నీ నిస్సంకోచంగా నీవే. నీవు కోరినట్లు వాటిని వినియోగించుకో, ప్రభూ!
హంసానాం వచనం యత్తు తన్మాం దహతి పార్థివ। త్వత్కృతే హి మయా వీర రాజానః సన్నిపాతితాః
అయితే, రాజా! హంసలు చెప్పిన మాటలు నాకు మంట కలిగిస్తున్నాయి. నీ కోసమే నేను ఇతర రాజులను కూడగట్టాను.
యది త్వం భజమానాం మాం ప్రత్యాఖ్యాస్యసి మానద। విషమగ్నిం జలం రజ్జుమాస్థాస్యే తవ కారణాత్
నీవు నన్ను గౌరవించి తిరస్కరిస్తే, నీ కోసమే నేను విషం, అగ్ని, నీరు, గాడిదోరు ఏదైనా ఆశ్రయిస్తాను.
ఏవముక్తస్తు వైదర్భ్యా నలస్తాం ప్రత్యువాచ హ। తిష్ఠత్సు లోకపాలేషు కథం మానుషమిచ్ఛసి
వైదర్భి ఇలా చెప్పినప్పుడు నలుడు సమాధానం ఇచ్చాడు: 'లోకపాలకులు ఇక్కడ ఉన్నప్పుడు నీవు మానవుణ్ణి ఎలా కోరగలవు?'
యేషామహం లోకకృతామీశ్వరాణాం మహాత్మనామ్। న పాదరజసా తుల్యో మనస్తే తేషు వర్తతామ్
ఈ లోకాలను సృష్టించే మహాత్ములైన ప్రభువుల పాదధూళికీ నేను సమానముకాదు. నీ మనసు వారిలోనే ఉండాలి.
విప్రియం హ్యాచరన్మర్త్యో దేవానాం మృత్యుచ్ఛతి। త్రాహి మామనవద్యాఙ్గి వరయస్వ సురోత్తమాన్
దేవతలకు విరుద్ధంగా ప్రవర్తించే మానవుడు మరణాన్ని పొందుతాడు. నన్ను కాపాడు, నిష్కళంకమైనవాడివి, ఉత్తమ దేవతను ఎంచుకో.
విరజాంసి చ వాసాంసి దివ్యాశ్చిత్రాః స్రజస్తథా। భూషణాని తు దివ్యాని దేవాన్ప్రాప్య తు భుఙ్క్ష్వ వై
దేవతలను పొందిన తరువాత, మచ్చలేని వస్త్రాలు, దివ్యమైన అలంకారాలు, అద్భుతమైన పుష్పమాలలు ఆనందంగా ధరించు.
య ఇమాం పృథివీం కృత్స్నాం సంక్షిప్య గ్రసతే పునః। హుతాశమీశం దేవానాం కా తం న వరయేత్పతిమ్
ఈ భూమిని మొత్తం సమీకరించి మళ్లీ గ్రహించే అగ్నిదేవుడు, దేవతల అధిపతి, అలాంటి వాడిని ఎవరు భర్తగా ఎంచుకోరాదు?
యస్ దణ్డభయాత్సర్వే భూతగ్రామాః సమాగతాః। ధర్మమేవానురుధ్యన్తి కా తం న వరయేత్పతిమ్
అతని దండభయంతో అన్ని జీవులు కూడి, ధర్మాన్ని మాత్రమే అనుసరిస్తున్నప్పుడు, అలాంటి వాడిని ఎవరు భర్తగా ఎంచుకోరాదు?
ధర్మాత్మానం మహాత్మానం దైత్యదానవమర్దనమ్। మహేన్ద్రం సర్వదేవానాం కా తం న వరయేత్పతిమ్
ధర్మాత్ముడైన, మహాత్ముడైన, దైత్య-దానవ సంహారకుడైన మహేంద్రుడు, సమస్త దేవతలకు అధిపతి, అలాంటి వాడిని ఎవరు భర్తగా ఎంచుకోరాదు?
క్రియతామవిశఙ్కేన మనసా యది మన్యసే। వరుణం లోకపాలానాం సుహృద్వాక్యమిదం శృణు
నీవు అనుమతిస్తే, సందేహం లేకుండా ఇది జరగాలి. లోకపాలకులకు మిత్రుడైన వరుణుని మాటలు విను.
నైషధేనైవముక్తా సా దమయన్తీ బచోఽబ్రవీత్। సమాప్లుతాభ్యాం నేత్రాభ్యాం శోకజేనాథ వారిణా
నైషధుడైన నలుడు ఇలా అన్న తరువాత, దమయంతి కన్నీటి వలన కళ్లు నిండిపోయి, దుఃఖంతో ఇలా చెప్పింది:
దేవేభ్యోఽహం నమస్కృత్ యసర్వేభ్యః పృథివీపతే। వృణే త్వామేవ భర్తారం సత్యమేతద్బ్రవీమి తే
రాజా! నేను సమస్త దేవతలకు నమస్కారం చేసి, నిన్నే భర్తగా ఎంచుకున్నాను. ఇది నిజమని నీకు చెబుతున్నాను.
తామువాచ తతో రాజా వేషమానాం కృతాఞ్జలిమ్। దౌత్యేనాగత్య కల్యాణి నోత్సహే స్వార్థమీప్సితం
ఆమె చేతులు జోడించి, వేషం ధరించి నిలుచున్నప్పుడు రాజు ఇలా అన్నాడు: 'దూతగా వచ్చి, నా కోరికను కోరడం నాకు సాధ్యపడదు, సుభద్రే.'
కథం హ్యహం ప్రతిశ్రుత్య దేవతానాం విశేషతః। పరార్థే యత్నమారభ్య కథం స్వార్థమిహోత్సహే
దేవతలకు ముఖ్యంగా మాటిచ్చి, పరపక్ష ప్రయోజనానికి ప్రయత్నం చేసి, ఇప్పుడు నా స్వప్రయోజనాన్ని ఎలా కోరగలను?
ఏష ధర్మో యది స్వార్థో మమాపి భవితా తతః। ఏవం స్వార్థం కరిష్యామి తథా భద్రే విధీయతామ్
ఇది ధర్మమైతే, నా కోరిక కూడా నెరవేరుతుంది. అప్పుడు నేను నా కోరికను సాధిస్తాను. అలా జరగాలని నీకు అనుమతి.
తతో బాష్పాకులాంవాచం దమయన్తీ శుచిస్మితా। ప్రత్యాహరన్తీ శనకైర్నలం రాజానమబ్రవీత్
అప్పుడే స్వచ్ఛమైన నవ్వుతో దమయంతి, కన్నీటి వలన గొంతు నిండిపోయి, నల్లుని దగ్గరికి మెల్లగా వెనక్కి తగ్గి ఇలా చెప్పింది.
అస్త్యుపాయో మయా దృష్టో నిరపాయో నరేశ్వర। యేన దోషో న భవితా తవ రాజన్కథంచన
ఓ రాజా, నేను ఒక మంచి మార్గాన్ని కనుగొన్నాను. ఆ మార్గంలో నీవు ఎలాంటి అపవాదానికి గురి కావాల్సిన అవసరం లేదు.
త్వం చైవ హి నరశ్రేష్ఠ దేవాశ్చేన్ద్రపురోగమాః। ఆయాన్తు సహితాః సర్వే మమ యత్ర స్వయంవరః
నరులలో శ్రేష్ఠుడవైన నీవు, ఇంద్రుడు ముందుండి దేవతలందరూ, నా స్వయంవరానికి జరిగే చోటు వద్దకు కలిసి రావాలి.
తతోఽహం లోకపాలానాం సన్నిధౌ త్వాం నరేశ్వర। వరయిష్యే నరవ్యాఘ్ర నైవం దోషో భవిష్యతి
రాజా, అప్పుడు లోకపాలుల సమక్షంలో నిన్ను నేను ఎంచుకుంటాను. నరసింహా, అలా చేస్తే నీవు ఎలాంటి అపవాదానికి లోనవ్వాల్సిన పని ఉండదు.
ఏవముక్తస్తు వైదర్భ్యా నలో రాజా విశంపతే। ఆజగామ పునస్తత్ర యత్ర దేవాః సమాగతాః
వైదర్భి ఇలా చెప్పిన తరువాత, రాజు నలుడు మళ్లీ అక్కడికి వెళ్లాడు, అక్కడ దేవతలు కూడి ఉన్నారు.
తమపశ్యంస్తథాఽఽయాన్తం లోకపాలా మహేశ్వరాః। దృష్ట్వా చైనం తతోఽపృచ్ఛన్వృత్తాన్తం సర్వమేవ తమ్
అతను అలా వస్తున్నప్పుడు లోకపాలులు, మహాదేవతలు అతన్ని చూశారు. ఆయనను చూసి, జరిగిన సంగతులన్నీ అడిగారు.
కచ్చిద్దృష్టా త్వయా రాజన్దమయన్తీ శుచిస్మితా। కిమబ్రవీచ్చ నః సర్వాన్వద భూమిపతేఽనఘ
రాజా, నీవు శుభహాసముతో ఉన్న దమయంతిని చూశావా? ఆమె మనందరినీ ఏమన్నది? భూమిపాలకా, నీవు చెప్పు.
భవద్భిరహమాదిష్టో దమయన్త్యా నివేశనమ్। ప్రవిష్టః సుమహాకక్ష్యం దణ్డిభిః స్థవిరైర్వృతమ్
మీరు చెప్పినట్లు నేను దమయంతి నివాసంలోకి ప్రవేశించాను. ఆ మందిరం చాలా పెద్దది, వృద్ధులు కాపలా వేశారు.
ప్రవిశన్తం చ మాం తత్ర న కశ్చిద్దృష్టవాన్నరః। ఋతే తాం పార్తివసుతాం భవతామేవ తేజసా
అక్కడికి నేను వెళ్లినప్పుడు, మీ తేజస్సుతో తప్ప ఆ రాజకుమార్తెను మినహాయించి మరెవ్వరూ నన్ను చూడలేదు.