దదర్శ తత్ర వైదర్భీం సఖీగణసమావృతామ్। దేదీప్యమానాం వపుషా శ్రియా చ వరవర్ణినీమ్
అక్కడ నలుడు, స్నేహితులతో చుట్టుముట్టబడి ఉన్న విదర్భ రాజకుమార్తెను చూశాడు. ఆమె రూపంలో, కాంతిలో ప్రకాశిస్తూ, అద్భుతమైన వర్ణంతో మెరిసిపోతూ కనిపించింది.
అతీవ సుకుమారాఙ్గీం తనుమధ్యాం సులోచనామ్। ఆక్షిపన్తీమివ చ తాం శశినం స్వేన తేజసా
ఆమె అవయవాలు ఎంతో మృదువుగా, నడుము పలుచగా, కన్నులు అందంగా ఉన్నాయి. ఆమె తేజస్సుతో చంద్రుడిని కూడా మించిపోయినట్లు అనిపించింది.
తస్య దృష్ట్వైవ వవృధే కామస్తాం చారుహాసినీమ్। సత్యం చికీర్షమాణస్తుధారయామాస హృచ్ఛయమ్
ఆమెను చూసిన వెంటనే, ఆ అందమైన నవ్వుతో ఉన్న ఆమెపై నలునికి మనసులో కోరిక పెరిగింది. అయినా, సత్యాన్ని పాటించాలనే సంకల్పంతో తన మనసును అదుపులో పెట్టుకున్నాడు.
తతస్తా నైషధం దృష్ట్వా సంభ్రాన్తాః పరమాఙ్గనాః। ఆసనేభ్యః సముత్పేతుస్తేజసా తస్య ధర్షితాః
నలుణ్ణి చూసి, అక్కడున్న మహిళలు ఎంతో గందరగోళంగా అయ్యారు. అతని తేజస్సుకు లోనై, వారు తమ ఆసనాల నుంచి లేచారు.
ప్రశశంసుశ్చ ముప్రీతా నలం తా విస్మయాన్వితాః। న చైనమభ్యభాషన్త మనోభిస్త్వభ్యపూజయన్
ఆమెలు ఆశ్చర్యంతో, ఆనందంతో నలుని ప్రశంసించారు. కానీ అతనితో ఏమీ మాట్లాడలేదు; హృదయపూర్వకంగా గౌరవం చూపించారు.
అహో రూపమహో కాన్తిరహో ధైర్యం మహాత్మనః। కోఽయం దేవోఽథవా యక్షో గన్ధర్వో వా భవిష్యతి
'అయ్యో! ఎంత అందం! ఎంత కాంతి! ఎంత ధైర్యం ఈ మహాత్ముడికి! ఇతను ఎవరు? దేవుడా, యక్షుడా, లేక గంధర్వుడా?' అని వారు అనుకున్నారు.
న తాస్తం శక్నువన్తి స్మ వ్యాహర్తుమపి కించన। తేజసా ధర్షితాస్తస్య లజ్జావత్యో వరాఙ్గనాః
ఆ మహిళలు అతని తేజస్సుకు భయపడి, సిగ్గుతో, ఒక్క మాట కూడా మాట్లాడలేకపోయారు.
అథైనం స్మయమానేవ స్మితపూర్వాభిభాషిణీ। దమయన్తీ నలం వీరమభ్యభాషత విస్మితా
అప్పుడు దమయంతి చిరునవ్వుతో, ముందుగా మాట ప్రారంభించి, ఆశ్చర్యంతో నలుని ఉద్దేశించి ఇలా అడిగింది.
కస్త్వం సర్వానవద్యాఙ్గ మమ హృచ్ఛయవర్ధన। ప్రాప్తోస్యమరవద్వీర జ్ఞాతుమిచ్ఛామి తేఽనఘ
'నీ అవయవాలన్నీ నిష్కళంకంగా ఉన్నాయి. నా హృదయంలో కోరికను పెంచినవాడా, నీవెవరు? ఓ వీరా, దేవునిలా ఇక్కడికి వచ్చావు. నీ గురించి తెలుసుకోవాలని ఉంది, పాపరహితుడా.'
కథమాగమనం చేహ కథం చాసి న లక్షితః। సురక్షితం హి మే వేశ్మ రాజా చైవోగ్రశాసనః
'నీవు ఇక్కడికి ఎలా వచ్చావు? ఎవరూ గమనించకుండా ఎలా వచ్చావు? నా గృహం బాగా కాపాడబడింది. రాజు ఆజ్ఞ కూడా చాలా కఠినంగా ఉంది.'
ఏవముక్తస్తు వైదర్భ్యా నలస్తాం ప్రత్యువాచ హ। నలం మాం విద్ధి కల్యాణి దేవదూతమిహాగతమ్
విదర్భ కుమార్తె ఇలా అడిగినప్పుడు, నలుడు ఇలా సమాధానమిచ్చాడు: 'ఓ మంగళకరమైనవాడా, నన్ను నలుడిగా తెలుసుకో. దేవతల దూతగా ఇక్కడికి వచ్చాను.'
దేవాస్త్వాం ప్రాప్తుమిచ్ఛన్తి శక్రోఽగ్నిర్వరుణో యమః। తేషామన్యతమం దేవం పతిం వరయ శోభనే
'శక్రుడు, అగ్ని, వరుణుడు, యముడు — ఈ దేవతలు నిన్ను కోరుకుంటున్నారు. వీరిలో నీవు ఇష్టపడిన దేవునిని భర్తగా ఎంచుకో, అందమైనవాడా.'
తేషామేవ ప్రభావేణ ప్రవిష్టోఽహమలక్షితః। ప్రవిశన్తం న మాం కశ్చిదపశ్యన్నాప్యవారయత్
'వారి శక్తివల్లనే నేను ఎవరికీ తెలియకుండా లోపలికి వచ్చాను. నేను లోపలికి వస్తున్నప్పుడు ఎవరూ చూడలేదు, ఎవరూ ఆపలేదు.'
ఏతదర్థమహం భద్రే ప్రేషితః సురసత్తమైః। ఏతచ్ఛ్రుత్వా శుభే బుద్ధిం ప్రకురుష్వ యథేచ్ఛసి
'ఈ విషయానికే, ఓ మృదువైనవాడా, ఉత్తమ దేవతలు నన్ను పంపారు. ఇది విని, నీకు నచ్చినట్లు నిర్ణయం తీసుకో, మంగళకరమైనవాడా.'
సా నమస్కృత్య దేవేభ్యః ప్రహస్య నలమబ్రవీత్। ప్రణయస్వ యథాశ్రద్ధం రాజన్కిం కరవాణి తే
ఆమె దేవతలకు నమస్కరించి, చిరునవ్వుతో నలుని చూచి ఇలా అనింది: 'రాజా! నీ మనసులో ఉన్న కోరికను చెప్పు. నీ విశ్వాసాన్ని బట్టి నీవు కోరినది నేను చేస్తాను.'
అహం చైవ హి యచ్చాన్యన్మమాస్తి వసు కించనా। తత్సర్వం తవ విస్రబ్ధం కురు ప్రణయమీశ్వర
నాకు ఉన్నది, నాకు చెందింది, నా ధనం అన్నీ నిస్సంకోచంగా నీవే. నీవు కోరినట్లు వాటిని వినియోగించుకో, ప్రభూ!
హంసానాం వచనం యత్తు తన్మాం దహతి పార్థివ। త్వత్కృతే హి మయా వీర రాజానః సన్నిపాతితాః
అయితే, రాజా! హంసలు చెప్పిన మాటలు నాకు మంట కలిగిస్తున్నాయి. నీ కోసమే నేను ఇతర రాజులను కూడగట్టాను.
యది త్వం భజమానాం మాం ప్రత్యాఖ్యాస్యసి మానద। విషమగ్నిం జలం రజ్జుమాస్థాస్యే తవ కారణాత్
నీవు నన్ను గౌరవించి తిరస్కరిస్తే, నీ కోసమే నేను విషం, అగ్ని, నీరు, గాడిదోరు ఏదైనా ఆశ్రయిస్తాను.
ఏవముక్తస్తు వైదర్భ్యా నలస్తాం ప్రత్యువాచ హ। తిష్ఠత్సు లోకపాలేషు కథం మానుషమిచ్ఛసి
వైదర్భి ఇలా చెప్పినప్పుడు నలుడు సమాధానం ఇచ్చాడు: 'లోకపాలకులు ఇక్కడ ఉన్నప్పుడు నీవు మానవుణ్ణి ఎలా కోరగలవు?'
యేషామహం లోకకృతామీశ్వరాణాం మహాత్మనామ్। న పాదరజసా తుల్యో మనస్తే తేషు వర్తతామ్
ఈ లోకాలను సృష్టించే మహాత్ములైన ప్రభువుల పాదధూళికీ నేను సమానముకాదు. నీ మనసు వారిలోనే ఉండాలి.
విప్రియం హ్యాచరన్మర్త్యో దేవానాం మృత్యుచ్ఛతి। త్రాహి మామనవద్యాఙ్గి వరయస్వ సురోత్తమాన్
దేవతలకు విరుద్ధంగా ప్రవర్తించే మానవుడు మరణాన్ని పొందుతాడు. నన్ను కాపాడు, నిష్కళంకమైనవాడివి, ఉత్తమ దేవతను ఎంచుకో.
విరజాంసి చ వాసాంసి దివ్యాశ్చిత్రాః స్రజస్తథా। భూషణాని తు దివ్యాని దేవాన్ప్రాప్య తు భుఙ్క్ష్వ వై
దేవతలను పొందిన తరువాత, మచ్చలేని వస్త్రాలు, దివ్యమైన అలంకారాలు, అద్భుతమైన పుష్పమాలలు ఆనందంగా ధరించు.
య ఇమాం పృథివీం కృత్స్నాం సంక్షిప్య గ్రసతే పునః। హుతాశమీశం దేవానాం కా తం న వరయేత్పతిమ్
ఈ భూమిని మొత్తం సమీకరించి మళ్లీ గ్రహించే అగ్నిదేవుడు, దేవతల అధిపతి, అలాంటి వాడిని ఎవరు భర్తగా ఎంచుకోరాదు?
యస్ దణ్డభయాత్సర్వే భూతగ్రామాః సమాగతాః। ధర్మమేవానురుధ్యన్తి కా తం న వరయేత్పతిమ్
అతని దండభయంతో అన్ని జీవులు కూడి, ధర్మాన్ని మాత్రమే అనుసరిస్తున్నప్పుడు, అలాంటి వాడిని ఎవరు భర్తగా ఎంచుకోరాదు?
ధర్మాత్మానం మహాత్మానం దైత్యదానవమర్దనమ్। మహేన్ద్రం సర్వదేవానాం కా తం న వరయేత్పతిమ్
ధర్మాత్ముడైన, మహాత్ముడైన, దైత్య-దానవ సంహారకుడైన మహేంద్రుడు, సమస్త దేవతలకు అధిపతి, అలాంటి వాడిని ఎవరు భర్తగా ఎంచుకోరాదు?
క్రియతామవిశఙ్కేన మనసా యది మన్యసే। వరుణం లోకపాలానాం సుహృద్వాక్యమిదం శృణు
నీవు అనుమతిస్తే, సందేహం లేకుండా ఇది జరగాలి. లోకపాలకులకు మిత్రుడైన వరుణుని మాటలు విను.
నైషధేనైవముక్తా సా దమయన్తీ బచోఽబ్రవీత్। సమాప్లుతాభ్యాం నేత్రాభ్యాం శోకజేనాథ వారిణా
నైషధుడైన నలుడు ఇలా అన్న తరువాత, దమయంతి కన్నీటి వలన కళ్లు నిండిపోయి, దుఃఖంతో ఇలా చెప్పింది:
దేవేభ్యోఽహం నమస్కృత్ యసర్వేభ్యః పృథివీపతే। వృణే త్వామేవ భర్తారం సత్యమేతద్బ్రవీమి తే
రాజా! నేను సమస్త దేవతలకు నమస్కారం చేసి, నిన్నే భర్తగా ఎంచుకున్నాను. ఇది నిజమని నీకు చెబుతున్నాను.
తామువాచ తతో రాజా వేషమానాం కృతాఞ్జలిమ్। దౌత్యేనాగత్య కల్యాణి నోత్సహే స్వార్థమీప్సితం
ఆమె చేతులు జోడించి, వేషం ధరించి నిలుచున్నప్పుడు రాజు ఇలా అన్నాడు: 'దూతగా వచ్చి, నా కోరికను కోరడం నాకు సాధ్యపడదు, సుభద్రే.'
కథం హ్యహం ప్రతిశ్రుత్య దేవతానాం విశేషతః। పరార్థే యత్నమారభ్య కథం స్వార్థమిహోత్సహే
దేవతలకు ముఖ్యంగా మాటిచ్చి, పరపక్ష ప్రయోజనానికి ప్రయత్నం చేసి, ఇప్పుడు నా స్వప్రయోజనాన్ని ఎలా కోరగలను?