దమయన్తీ తు యం హంసం సముపాధావదన్తికే। స మానుషీం గిరం కృత్వా దమయన్తీమథాబ్రవీత్
దమయంతి దగ్గరగా ఉన్న హంసను వెంబడించింది. ఆ హంస మానవ వాణిలో ఆమెతో మాట్లాడింది.
దమయన్తి నలో నామ నిషధేషు మహీపతిః। అశ్వినోః సదృశో రూపే న సమాస్తస్య మానుషాః
"దమయంతి! నిషధులలో నళుడు అనే రాజు ఉన్నాడు. అతని అందానికి దేవతలైన అశ్వినులు సైతం సమానం కాలేరు. మానవుల్లో అతడికి సమానుడు లేడు."
[కన్దర్ప ఇవ రూపేణ మూర్తిమానభవత్స్వయమ్।] తస్య వై యదిభార్యా త్వం భవేథా వరవర్ణిని। సఫలంతే భవేజ్జన్మ రూపం చేదం సుమధ్యమే
"అతడు మన్మథుడిలా అందానికి మూర్తిరూపం. నీవు, సుందర వర్ణముగలవాడా! అతనికి భార్యవైతే, నీ జన్మ కూడా, నీ అందమైన రూపం కూడా సార్థకమవుతాయి."
వయం హి దేవగన్ధర్వమనుష్యోరగరాక్షసాన్। దృష్టవన్తో న చాస్మాభిర్దృష్టపూర్వస్తథావిధః
"మేము దేవతలు, గంధర్వులు, మనుషులు, నాగులు, రాక్షసులు అందరినీ చూశాము. కానీ అతడిలాంటి వాడిని మేము ఎప్పుడూ చూడలేదు."
త్వం చాపి రత్నం నారీణాం నరేషు చ నలో వరః। విశిష్టాయా విశిష్టేన సంగమో గుణవాన్భవేత్
"నీవు స్త్రీలలో మణివంటి వాడివి, నళుడు పురుషులలో శ్రేష్ఠుడు. శ్రేష్ఠురాలికి శ్రేష్ఠునితో కలయిక మంచిదే."
ఏవముక్తా తు హంసేన దమయన్తీ విశాంపతే। అబ్రవీత్తత్ర తం హంసం త్వమప్యేవం నలం వద
హంస అలా చెప్పినప్పుడు, దమయంతి ఇలా అనింది: "నువ్వు కూడా నళుని దగ్గరకి వెళ్లి, నన్ను గురించి ఇలానే చెప్పు."
తథేత్యుక్త్వాఽణ్డజః కన్యాం విదర్భస్య విశాంపతే। పునరాగమ్య నిషధాన్నలే సర్వం న్యవేదయత్
అప్పుడు ఆ పక్షి "అలాగే" అని చెప్పి, విదర్భనగరాన్ని విడిచి, నిషధుల దగ్గరకు వెళ్లి, నళునికి అన్నీ వివరంగా చెప్పింది.
దమయన్తీ తు తచ్ఛ్రుత్వా వచో హంసస్య భారత। తదా ప్రభృతి న స్వస్థా నలం ప్రతి బభూవ సా
హంస చెప్పిన మాటలు విన్న దమయంతి, అప్పటి నుండి నళుని గురించి ప్రశాంతంగా ఉండలేకపోయింది.
తతశ్చిన్తాపరా దీనా వివర్ణవదనా కృశా। బభూవదమయన్తీ తు నిఃశ్వాసపరమా తదా
ఆ తరువాత దమయంతి ఆలోచనల్లో మునిగిపోయింది, బాధతో, ముఖం మసకబారిపోయింది, క్షీణించింది, లోతుగా ఊపిరి తీసుకుంటూ ఉండిపోయింది.
ఊర్ధ్వదృష్టిర్ధ్యానపరా బభూవోన్మత్తదర్శనా। పాణ్డువర్ణా క్షణేనాథ హృచ్ఛయావిష్టచేతనా
ఆమె చూపు పైకి, ధ్యానంలో లీనమై, మనసు తేలికగా తిరుగుతూ కనిపించింది. ఒక్కసారిగా ముఖం పసుపు రంగులోకి మారింది, ప్రేమలో మునిగిపోయింది.
న శయ్యాసనభోగేషు రతిం విన్దతి కర్హిచిత్। న నక్తం న దివా శేతే హాహేతి రుదతీ ముహుః
ఆమె పడుకోవడంలో, కూర్చోవడంలో, ఏ ఆనందంలోనూ సంతోషాన్ని కనుగొనలేకపోతుంది. రాత్రిపూట గానీ, పగలు గానీ ఆమె నిద్రపోవడం లేదు. 'అయ్యో!' అని మళ్లీ మళ్లీ ఏడుస్తూ ఉంటుంది.
తామస్వస్థాం తదాకారాం సఖ్యస్తా జజ్ఞిరిఙ్గితైః
ఆమె ముఖంలో, ప్రవర్తనలో వచ్చిన మార్పును చూసి, స్నేహితులు ఆమె మనసు క్షోభతో ఉందని గ్రహించారు.
తతో విదర్భపతయే దమయన్త్యాః సఖీజనః। న్యవేదయత్తామస్వస్థాం దమయన్తీం నరేశ్వరః
దమయంతి స్నేహితులు ఆమె బాధను విడర్భ రాజుకు తెలియజేశారు.
తచ్ఛ్రుత్వా నృపతిర్భీమో దమయన్తీసఖీగణాత్। కిమర్థం దుహితా మేఽద్యనాతిస్వస్థేవ లక్ష్యతే
దమయంతి స్నేహితుల మాట విని, భీముడు 'నేడు నా కుమార్తె ఎందుకు ఇలా బాగోలేని విధంగా కనిపిస్తోంది?' అని అడిగాడు.
స సమీక్ష్య మహీపాలః స్వాం సుతాం ప్రాప్తయౌవనామ్। అపశ్యదాత్మనా కార్యం దమయన్త్యాః స్వయంవరమ్
తన కుమార్తె యవ్వనానికి చేరిందని చూసి, రాజు దమయంతి స్వయంవరం జరిపించాల్సిన అవసరం ఉందని భావించాడు.
స సన్నిపాతయామాస మహీపాలాన్విశాంపతిః। ఏషోఽనుభూయతాం చీరాః స్వయంవర ఇతి ప్రభో
అప్పుడు ప్రజల పాలకుడు రాజులు అందరినీ పిలిపించి, 'ఇప్పుడు దమయంతి స్వయంవరం జరగాలి' అని చెప్పాడు.
శ్రుత్వా తు పార్థివాః సర్వే దమయన్త్యాః స్వయంవరమ్। అభిజగ్ముస్తతో వీరా రాజానో భీమశాసనాత్
దమయంతి స్వయంవరం జరుగుతుందన్న వార్త విని, భీముని ఆజ్ఞతో రాజులు అందరూ అక్కడికి వచ్చారు.
హస్త్యశ్వరథఘోషేణ నాదయన్తో వసుంధరామ్। విచిత్రమాల్యాభరణైర్బలైర్దృశ్యైః స్వలంకృతైః
ఏనుగులు, గుర్రాలు, రథాల శబ్దంతో భూమి మారుమోగింది. అందమైన పుష్పమాలలు, ఆభరణాలు ధరించి, గొప్ప సైన్యాలతో, అందంగా అలంకరించుకుని వారు వచ్చారు.
తేషాం భీమో మహాబాహుః పార్థివానాం మహాత్మనామ్। యథార్హమకరోత్పూజాం తేఽవసంస్తత్ర పూజితాః
భీముడు, బలవంతుడు, ఆ మహాత్ములైన రాజులను యథావిధిగా సత్కరించాడు. వారు అక్కడ గౌరవంతో ఉండిపోయారు.
ఏతస్మిన్నేవ కాలే తు సురాణామృషిసత్తమౌ। అటమానౌ మహాత్మానావిన్ద్రలోకమితో గతౌ
అదే సమయంలో, దేవతల్లో ప్రముఖులైన ఇద్దరు మహర్షులు, ఇంద్ర లోకాన్ని విడిచి వెళ్ళారు.
నారదః పర్వతశ్చైవ మహాప్రాజ్ఞౌ మహావ్రతౌ। దేవరాజస్ భవనం వివిశాతే సుపూజితౌ
నారదుడు, పర్వతుడు — వీరిద్దరూ మహాజ్ఞానులు, గొప్ప వ్రతధారులు — దేవేంద్రుని భవనంలోకి గౌరవంగా ప్రవేశించారు.
తావర్చయిత్వా మఘవా తతః కుశలమవ్యయమ్। పప్రచ్ఛానామయం చాపి తయోః సర్వగతం విభుః
వారిని పూజించిన తర్వాత, మఘవాన్ వారి శుభక్షేమాన్ని అడిగాడు. ఆ మహాత్ముడు వారి సర్వత్రా శ్రేయస్సును విచారించాడు.
ఆవయోః కశలం దేవ సర్వత్రగతమీశ్వర। లోకే చ మఘవన్కృత్స్నో నృపాః కుశలినో విభో
దేవా, మా శ్రేయస్సు ఎక్కడైనా ఉంది. మఘవన్, భూమిపై ఉన్న రాజులందరూ కూడా క్షేమంగా ఉన్నారు.
నారదస్య వచః శ్రుత్వా పప్రచ్ఛ బలవృత్రహా। ధర్మజ్ఞాః పృథివీపాలాస్త్యక్తజీవితయోధినః
నారదుని మాటలు విని, వృత్రాసురుడిని సంహరించినవాడు ఇలా అడిగాడు: 'భూమిపై ఉన్న రాజులు ధర్మబద్ధంగా, ప్రాణాలకన్నా యుద్ధాన్ని ఎక్కువగా భావిస్తూ ఉన్నారా?'
శస్త్రేణ నిధనం కాలే యే గచ్ఛన్త్యపరాడ్యుఖాః। అయం లోకోఽక్షయస్తేషాం యథైవ మమ కామధుక్
యుద్ధంలో ధైర్యంగా మరణించే వారు, తప్పు చేయకుండా పోరాడి మరణిస్తే, వారికి ఎప్పటికీ తరుగని లోకం లభిస్తుంది. అది నాకు ఉన్న కామధేనువులా ఉంటుంది.
క్వను తే క్షత్రియాః శూరా నహి పశ్యామి తానహమ్। ఆగచ్ఛతో మహీపాలాన్దయితామనిథీన్మమ
ఆ ధైర్యవంతులైన క్షత్రియులు ఎక్కడున్నారు? నా ప్రియ అతిథులైన ఆ రాజులు వస్తున్నట్టు నాకు కనిపించడం లేదు.
ఏవముక్తస్తు శక్రేణ నారదః ప్రత్యభాషత। శృణు మే మఘవన్యేన న దృశ్యన్తే మహీక్షితః
ఇలా శక్రుడు అడిగినప్పుడు, నారదుడు ఇలా సమాధానమిచ్చాడు: 'మఘవన్, రాజులు ఎందుకు కనిపించడం లేదో విను.'
విదర్భరాజ్ఞో దుహితా దమయన్తీతి విశ్రుతా। రూపేణ సమతిక్రాన్తా పృథివ్యాం సర్వయోషితః
విదర్భ రాజు కుమార్తె దమయంతి అని పేరుగాంచిన ఆమె, అందంలో భూమిపై ఉన్న అన్ని స్త్రీలను మించిపోయింది.
తస్యాః స్వయంవరః శక్ర భవితా నచిరాదివ। తత్ర గచ్ఛన్తి రాజానో రాజపుత్రాశ్చ సర్వశః
ఓ ఇంద్రా, ఆమెకు స్వయంవరం త్వరలోనే జరుగుతుంది. అందుకోసం అన్ని రాజులు, రాజకుమారులు అక్కడికి వెళ్తారు.
తాం రత్నభూతాం లోకస్య ప్రార్థయన్తో మహీక్షితః। కాఙ్క్షన్తి స్మ విశేషేణ బలవృత్రనిషూదన
ఓ వృత్రాసురుని సంహారకా, ఆమెను రత్నంలా భావిస్తూ భూమిపై ఉన్న రాజులు, ఆమెను పొందాలని ఎంతో ఆశతో ఎదురుచూశారు.