తయోరదృష్టః కామోఽభూచ్ఛృణ్వతోః సతతం గుణాన్। అన్యోన్యం ప్రతికౌన్తేయ స వ్వర్ధత హృచ్ఛయః
వారు ఒకరినొకరు చూడకపోయినా, ఒకరి లక్షణాలు మరొకరు ఎప్పుడూ వింటూ ఉండేవారు. అలా వారి హృదయాల్లో ప్రేమ పెరిగిపోతూ ఉండేది, ఓ కుంతీ కుమారా.
అశక్నవన్నలః కామం తదా ధారయితుం హృదా। అన్తఃపురసమీపస్థే వన ఆస్తే రహోగతః
ఆ సమయంలో నలుడు తన మనసులో ఉన్న ప్రేమను ఆపుకోలేకపోయాడు. అంతఃపురానికి దగ్గరగా ఉన్నా, ఒంటరిగా అడవిలోకి వెళ్లేవాడు.
స దదర్శై తతో హంసాఞ్జాతరూపపరిచ్దాన్। వనే విచరతాం తేషామేకం జగ్రాహ పక్షిణమ్
ఆ సమయంలో, అరణ్యంలో తిరుగుతున్న అందమైన రెక్కలతో ఉన్న హంసలను అతడు చూశాడు. వాటిలో ఒక హంసను పట్టుకున్నాడు.
తతో।డన్తరిక్షగో వాచం వ్యాజహార నలం తదా। హన్తవ్యోస్మి న తేరాజన్కరిష్యామి తవప్రియమ్
ఆ హంస అతని చేతుల్లో ఉండగానే, ఆకాశంలో నుండి నళుని ఉద్దేశించి ఇలా చెప్పింది: "నన్ను నీవు చంపబోతున్నావు, అయినా నీకు నచ్చినది నేను చేస్తాను."
దమయన్తీసకాశే త్వాం కథయిష్యామి నైషధ। యథా త్వదన్యం పురుషం న సా మంస్యతి కర్హిచిత్
"నిషధ రాజా నళా! నేను దమయంతికి నీ గురించి చెబుతాను. ఆమె ఎప్పుడూ నిన్ను తప్ప మరెవ్వరినీ మనసులో ఉంచదు."
తవ చైవ యథా భార్యా భవిష్యతి తథాఽనఘ। విధాస్యామి నరవ్యాఘ్ర సోఽనుజానాతు మాం భవాన్
"నీ భార్యగా ఆమె అవ్వాలని నేను ఏర్పాటుచేస్తాను, నిందలేని వాడా! నరులలో సింహమయిన నీవు నాకు అనుమతి ఇవ్వు."
ఏవముక్తస్తతో హంసముత్ససర్జ మహీపతిః। తే తు హంసాః సముత్పత్య విదర్భానగమంస్తతః
అలా హంస చెప్పిన తర్వాత, రాజు ఆ హంసను వదిలేశాడు. ఆ హంసలు ఎగిరిపోతూ విదర్భదేశానికి వెళ్లిపోయాయి.
విదర్భనగరీం గత్వా దమయన్త్యాస్తదాన్తికే। నిపేతుస్తే గరుత్మన్తః సా దదర్శాథ తాన్ఖగాన్
విదర్భనగరానికి చేరుకొని, ఆ హంసలు దమయంతి దగ్గర దిగిపోయాయి. అప్పుడు ఆమె ఆ పక్షులను చూసింది.
సా తానద్భుతరూపాన్వై దృష్ట్వా సఖిగణావృతా। హృష్టా గ్రహీతుం ఖగమాంస్త్వరమాణోపచక్రమే
ఆ అద్భుతమైన ఆకారాలున్న హంసలను సఖులతో కలిసి చూసిన దమయంతి, ఆనందంతో వాటిని పట్టుకోవడానికి తొందరపడింది.
అథ హంసా విససృపుః సర్వతః ప్రమదావనే। ఏకైకశస్తదా కన్యాస్తాన్హంసాన్సముపాద్రవన్
అప్పుడు ఆ హంసలు ఆ మధువనంలో అన్ని వైపులా పరిగెత్తాయి. ప్రతి యువతి ఒక్కొక్క హంసను వెంబడించసాగారు.
దమయన్తీ తు యం హంసం సముపాధావదన్తికే। స మానుషీం గిరం కృత్వా దమయన్తీమథాబ్రవీత్
దమయంతి దగ్గరగా ఉన్న హంసను వెంబడించింది. ఆ హంస మానవ వాణిలో ఆమెతో మాట్లాడింది.
దమయన్తి నలో నామ నిషధేషు మహీపతిః। అశ్వినోః సదృశో రూపే న సమాస్తస్య మానుషాః
"దమయంతి! నిషధులలో నళుడు అనే రాజు ఉన్నాడు. అతని అందానికి దేవతలైన అశ్వినులు సైతం సమానం కాలేరు. మానవుల్లో అతడికి సమానుడు లేడు."
[కన్దర్ప ఇవ రూపేణ మూర్తిమానభవత్స్వయమ్।] తస్య వై యదిభార్యా త్వం భవేథా వరవర్ణిని। సఫలంతే భవేజ్జన్మ రూపం చేదం సుమధ్యమే
"అతడు మన్మథుడిలా అందానికి మూర్తిరూపం. నీవు, సుందర వర్ణముగలవాడా! అతనికి భార్యవైతే, నీ జన్మ కూడా, నీ అందమైన రూపం కూడా సార్థకమవుతాయి."
వయం హి దేవగన్ధర్వమనుష్యోరగరాక్షసాన్। దృష్టవన్తో న చాస్మాభిర్దృష్టపూర్వస్తథావిధః
"మేము దేవతలు, గంధర్వులు, మనుషులు, నాగులు, రాక్షసులు అందరినీ చూశాము. కానీ అతడిలాంటి వాడిని మేము ఎప్పుడూ చూడలేదు."
త్వం చాపి రత్నం నారీణాం నరేషు చ నలో వరః। విశిష్టాయా విశిష్టేన సంగమో గుణవాన్భవేత్
"నీవు స్త్రీలలో మణివంటి వాడివి, నళుడు పురుషులలో శ్రేష్ఠుడు. శ్రేష్ఠురాలికి శ్రేష్ఠునితో కలయిక మంచిదే."
ఏవముక్తా తు హంసేన దమయన్తీ విశాంపతే। అబ్రవీత్తత్ర తం హంసం త్వమప్యేవం నలం వద
హంస అలా చెప్పినప్పుడు, దమయంతి ఇలా అనింది: "నువ్వు కూడా నళుని దగ్గరకి వెళ్లి, నన్ను గురించి ఇలానే చెప్పు."
తథేత్యుక్త్వాఽణ్డజః కన్యాం విదర్భస్య విశాంపతే। పునరాగమ్య నిషధాన్నలే సర్వం న్యవేదయత్
అప్పుడు ఆ పక్షి "అలాగే" అని చెప్పి, విదర్భనగరాన్ని విడిచి, నిషధుల దగ్గరకు వెళ్లి, నళునికి అన్నీ వివరంగా చెప్పింది.
దమయన్తీ తు తచ్ఛ్రుత్వా వచో హంసస్య భారత। తదా ప్రభృతి న స్వస్థా నలం ప్రతి బభూవ సా
హంస చెప్పిన మాటలు విన్న దమయంతి, అప్పటి నుండి నళుని గురించి ప్రశాంతంగా ఉండలేకపోయింది.
తతశ్చిన్తాపరా దీనా వివర్ణవదనా కృశా। బభూవదమయన్తీ తు నిఃశ్వాసపరమా తదా
ఆ తరువాత దమయంతి ఆలోచనల్లో మునిగిపోయింది, బాధతో, ముఖం మసకబారిపోయింది, క్షీణించింది, లోతుగా ఊపిరి తీసుకుంటూ ఉండిపోయింది.
ఊర్ధ్వదృష్టిర్ధ్యానపరా బభూవోన్మత్తదర్శనా। పాణ్డువర్ణా క్షణేనాథ హృచ్ఛయావిష్టచేతనా
ఆమె చూపు పైకి, ధ్యానంలో లీనమై, మనసు తేలికగా తిరుగుతూ కనిపించింది. ఒక్కసారిగా ముఖం పసుపు రంగులోకి మారింది, ప్రేమలో మునిగిపోయింది.
న శయ్యాసనభోగేషు రతిం విన్దతి కర్హిచిత్। న నక్తం న దివా శేతే హాహేతి రుదతీ ముహుః
ఆమె పడుకోవడంలో, కూర్చోవడంలో, ఏ ఆనందంలోనూ సంతోషాన్ని కనుగొనలేకపోతుంది. రాత్రిపూట గానీ, పగలు గానీ ఆమె నిద్రపోవడం లేదు. 'అయ్యో!' అని మళ్లీ మళ్లీ ఏడుస్తూ ఉంటుంది.
తామస్వస్థాం తదాకారాం సఖ్యస్తా జజ్ఞిరిఙ్గితైః
ఆమె ముఖంలో, ప్రవర్తనలో వచ్చిన మార్పును చూసి, స్నేహితులు ఆమె మనసు క్షోభతో ఉందని గ్రహించారు.
తతో విదర్భపతయే దమయన్త్యాః సఖీజనః। న్యవేదయత్తామస్వస్థాం దమయన్తీం నరేశ్వరః
దమయంతి స్నేహితులు ఆమె బాధను విడర్భ రాజుకు తెలియజేశారు.
తచ్ఛ్రుత్వా నృపతిర్భీమో దమయన్తీసఖీగణాత్। కిమర్థం దుహితా మేఽద్యనాతిస్వస్థేవ లక్ష్యతే
దమయంతి స్నేహితుల మాట విని, భీముడు 'నేడు నా కుమార్తె ఎందుకు ఇలా బాగోలేని విధంగా కనిపిస్తోంది?' అని అడిగాడు.
స సమీక్ష్య మహీపాలః స్వాం సుతాం ప్రాప్తయౌవనామ్। అపశ్యదాత్మనా కార్యం దమయన్త్యాః స్వయంవరమ్
తన కుమార్తె యవ్వనానికి చేరిందని చూసి, రాజు దమయంతి స్వయంవరం జరిపించాల్సిన అవసరం ఉందని భావించాడు.
స సన్నిపాతయామాస మహీపాలాన్విశాంపతిః। ఏషోఽనుభూయతాం చీరాః స్వయంవర ఇతి ప్రభో
అప్పుడు ప్రజల పాలకుడు రాజులు అందరినీ పిలిపించి, 'ఇప్పుడు దమయంతి స్వయంవరం జరగాలి' అని చెప్పాడు.
శ్రుత్వా తు పార్థివాః సర్వే దమయన్త్యాః స్వయంవరమ్। అభిజగ్ముస్తతో వీరా రాజానో భీమశాసనాత్
దమయంతి స్వయంవరం జరుగుతుందన్న వార్త విని, భీముని ఆజ్ఞతో రాజులు అందరూ అక్కడికి వచ్చారు.
హస్త్యశ్వరథఘోషేణ నాదయన్తో వసుంధరామ్। విచిత్రమాల్యాభరణైర్బలైర్దృశ్యైః స్వలంకృతైః
ఏనుగులు, గుర్రాలు, రథాల శబ్దంతో భూమి మారుమోగింది. అందమైన పుష్పమాలలు, ఆభరణాలు ధరించి, గొప్ప సైన్యాలతో, అందంగా అలంకరించుకుని వారు వచ్చారు.
తేషాం భీమో మహాబాహుః పార్థివానాం మహాత్మనామ్। యథార్హమకరోత్పూజాం తేఽవసంస్తత్ర పూజితాః
భీముడు, బలవంతుడు, ఆ మహాత్ములైన రాజులను యథావిధిగా సత్కరించాడు. వారు అక్కడ గౌరవంతో ఉండిపోయారు.
ఏతస్మిన్నేవ కాలే తు సురాణామృషిసత్తమౌ। అటమానౌ మహాత్మానావిన్ద్రలోకమితో గతౌ
అదే సమయంలో, దేవతల్లో ప్రముఖులైన ఇద్దరు మహర్షులు, ఇంద్ర లోకాన్ని విడిచి వెళ్ళారు.