తం స భీమః ప్రజాకామస్తోషయామాస ధర్మవిత్। మహిష్యా సహ రాజేనద్ర సత్కారేణ సువర్చసమ్
ఆ భీముడు, సంతానం కోరికతో, ధర్మాన్ని తెలిసిన వాడు, తన భార్యతో కలిసి ఆ మహర్షిని ఎంతో గౌరవంతో సత్కరించాడు.
తస్మై ప్రసన్నో దమనః సభార్యాయ వరం దదౌ। కన్యారత్నం కుమారాంశ్చ త్రీనుదారాన్మహాయశాః
ఆ దమనుడు సంతోషించి, భీముడికీ అతని భార్యకూ వరంగా ఒక ముద్దుబిడ్డను, ముగ్గురు గొప్ప కుమారులను ఇచ్చాడు.
దమయన్తీం దమం దాన్తం దమనం చ సువర్చసమ్। ఉపపన్నాన్గుణైః సర్వైర్భీమాన్భీమపరాక్రమాన్
దమయంతి, దమ, దాంత, దమనుడు — వీళ్లంతా అన్ని మంచి లక్షణాలతో జన్మించారు. వీరంతా భయంకరమైన పరాక్రమం కలిగిన భీమునికి పుట్టారు.
దమయన్తీ తు రూపేణ తేజసా వపుషా శ్రియా। సౌభాగ్యేన చ లోకేషు యశః ప్రాప సుమధ్యమా
దమయంతి తన అందంతో, తేజస్సుతో, ఆకృతితో, ఐశ్వర్యంతో, భాగ్యంతో లోకాలందరిలోనూ మంచి పేరును సంపాదించింది.
అథ తాం వయసి ప్రాప్తే దాసీనాం సమలంకృతమ్। శతం సఖీనాం చ తదా పర్యుపాస్తే శచీమివ ।। [శతం శతం సఖీనాం చ పర్యుపాసచ్ఛచీమివ ।।]
ఆమె యవ్వనానికి వచ్చినప్పుడు, వంద మంది అలంకారాలతో ఉన్న దాసీలు, వంద మంది స్నేహితులు ఆమెను చుట్టుముట్టి సేవ చేసేవారు, శచీదేవిని ఎలా సేవించేవారో అలాగే.
తత్ర స్మ రాజతే భైమీ సర్వాభరణభూషితా। సఖీమధ్యేఽనవద్యాఙ్గీ విద్యుత్సౌదామనీ యథా
అక్కడ భీముని కుమార్తె అన్ని ఆభరణాలతో అలంకరించబడి, తన స్నేహితుల మధ్య లోపం లేని అందంతో, మేఘాల్లో మెరిసే మెరుపులా ప్రకాశించేది.
అతీవ రూపసంపన్నా శ్రీరివాయతలోచనా। న దేవేషు న యక్షేషు తాదృగ్రూపవతీ క్వచిత్
అతిగా అందంతో, పెద్ద కళ్లతో, లక్ష్మీదేవిలా కనిపించే దమయంతి. దేవతల్లోనూ, యక్షుల్లోనూ అలాంటి అందం ఎక్కడా లేదు.
మానుషేష్వపి చాన్యేషు దృష్టపూర్వాఽథవా శ్రుతా। చిత్తప్రమాథినీ బాలా దేవానామపి సున్దరీ
ఇతర మనుషులలోనూ, ఎవరైనా చూసినా, వినినా, అలాంటి అందం ఎవరూ లేరు. ఆ బాలిక తన అందంతో దేవతల మనసుల్నీ ఆకర్షించేది.
నలశ్చ నరశార్దూలో రూపేణాప్రతిమో భువి। కందర్ప ఇవ రూపేణ మూర్తిమానభవత్స్వయమ్
నలుడు కూడా మానవులలో సింహస్వరూపుడు, భూమిపై అందంలో అతనికి సాటి లేడు. అతడు మన్మథుడు స్వయంగా రూపం ధరించినట్టు ఉండేవాడు.
తస్యాః సమీపే తు నలం ప్రశశంసుః కుతూహలాత్। నైషధస్య సమీపే తు దమయన్తీం పునః పునః
ఆమె దగ్గర నలుడి గురించి, నలుడు దగ్గర దమయంతి గురించి, జనం ఆసక్తితో పదే పదే ప్రశంసించేవారు.
తయోరదృష్టః కామోఽభూచ్ఛృణ్వతోః సతతం గుణాన్। అన్యోన్యం ప్రతికౌన్తేయ స వ్వర్ధత హృచ్ఛయః
వారు ఒకరినొకరు చూడకపోయినా, ఒకరి లక్షణాలు మరొకరు ఎప్పుడూ వింటూ ఉండేవారు. అలా వారి హృదయాల్లో ప్రేమ పెరిగిపోతూ ఉండేది, ఓ కుంతీ కుమారా.
అశక్నవన్నలః కామం తదా ధారయితుం హృదా। అన్తఃపురసమీపస్థే వన ఆస్తే రహోగతః
ఆ సమయంలో నలుడు తన మనసులో ఉన్న ప్రేమను ఆపుకోలేకపోయాడు. అంతఃపురానికి దగ్గరగా ఉన్నా, ఒంటరిగా అడవిలోకి వెళ్లేవాడు.
స దదర్శై తతో హంసాఞ్జాతరూపపరిచ్దాన్। వనే విచరతాం తేషామేకం జగ్రాహ పక్షిణమ్
ఆ సమయంలో, అరణ్యంలో తిరుగుతున్న అందమైన రెక్కలతో ఉన్న హంసలను అతడు చూశాడు. వాటిలో ఒక హంసను పట్టుకున్నాడు.
తతో।డన్తరిక్షగో వాచం వ్యాజహార నలం తదా। హన్తవ్యోస్మి న తేరాజన్కరిష్యామి తవప్రియమ్
ఆ హంస అతని చేతుల్లో ఉండగానే, ఆకాశంలో నుండి నళుని ఉద్దేశించి ఇలా చెప్పింది: "నన్ను నీవు చంపబోతున్నావు, అయినా నీకు నచ్చినది నేను చేస్తాను."
దమయన్తీసకాశే త్వాం కథయిష్యామి నైషధ। యథా త్వదన్యం పురుషం న సా మంస్యతి కర్హిచిత్
"నిషధ రాజా నళా! నేను దమయంతికి నీ గురించి చెబుతాను. ఆమె ఎప్పుడూ నిన్ను తప్ప మరెవ్వరినీ మనసులో ఉంచదు."
తవ చైవ యథా భార్యా భవిష్యతి తథాఽనఘ। విధాస్యామి నరవ్యాఘ్ర సోఽనుజానాతు మాం భవాన్
"నీ భార్యగా ఆమె అవ్వాలని నేను ఏర్పాటుచేస్తాను, నిందలేని వాడా! నరులలో సింహమయిన నీవు నాకు అనుమతి ఇవ్వు."
ఏవముక్తస్తతో హంసముత్ససర్జ మహీపతిః। తే తు హంసాః సముత్పత్య విదర్భానగమంస్తతః
అలా హంస చెప్పిన తర్వాత, రాజు ఆ హంసను వదిలేశాడు. ఆ హంసలు ఎగిరిపోతూ విదర్భదేశానికి వెళ్లిపోయాయి.
విదర్భనగరీం గత్వా దమయన్త్యాస్తదాన్తికే। నిపేతుస్తే గరుత్మన్తః సా దదర్శాథ తాన్ఖగాన్
విదర్భనగరానికి చేరుకొని, ఆ హంసలు దమయంతి దగ్గర దిగిపోయాయి. అప్పుడు ఆమె ఆ పక్షులను చూసింది.
సా తానద్భుతరూపాన్వై దృష్ట్వా సఖిగణావృతా। హృష్టా గ్రహీతుం ఖగమాంస్త్వరమాణోపచక్రమే
ఆ అద్భుతమైన ఆకారాలున్న హంసలను సఖులతో కలిసి చూసిన దమయంతి, ఆనందంతో వాటిని పట్టుకోవడానికి తొందరపడింది.
అథ హంసా విససృపుః సర్వతః ప్రమదావనే। ఏకైకశస్తదా కన్యాస్తాన్హంసాన్సముపాద్రవన్
అప్పుడు ఆ హంసలు ఆ మధువనంలో అన్ని వైపులా పరిగెత్తాయి. ప్రతి యువతి ఒక్కొక్క హంసను వెంబడించసాగారు.
దమయన్తీ తు యం హంసం సముపాధావదన్తికే। స మానుషీం గిరం కృత్వా దమయన్తీమథాబ్రవీత్
దమయంతి దగ్గరగా ఉన్న హంసను వెంబడించింది. ఆ హంస మానవ వాణిలో ఆమెతో మాట్లాడింది.
దమయన్తి నలో నామ నిషధేషు మహీపతిః। అశ్వినోః సదృశో రూపే న సమాస్తస్య మానుషాః
"దమయంతి! నిషధులలో నళుడు అనే రాజు ఉన్నాడు. అతని అందానికి దేవతలైన అశ్వినులు సైతం సమానం కాలేరు. మానవుల్లో అతడికి సమానుడు లేడు."
[కన్దర్ప ఇవ రూపేణ మూర్తిమానభవత్స్వయమ్।] తస్య వై యదిభార్యా త్వం భవేథా వరవర్ణిని। సఫలంతే భవేజ్జన్మ రూపం చేదం సుమధ్యమే
"అతడు మన్మథుడిలా అందానికి మూర్తిరూపం. నీవు, సుందర వర్ణముగలవాడా! అతనికి భార్యవైతే, నీ జన్మ కూడా, నీ అందమైన రూపం కూడా సార్థకమవుతాయి."
వయం హి దేవగన్ధర్వమనుష్యోరగరాక్షసాన్। దృష్టవన్తో న చాస్మాభిర్దృష్టపూర్వస్తథావిధః
"మేము దేవతలు, గంధర్వులు, మనుషులు, నాగులు, రాక్షసులు అందరినీ చూశాము. కానీ అతడిలాంటి వాడిని మేము ఎప్పుడూ చూడలేదు."
త్వం చాపి రత్నం నారీణాం నరేషు చ నలో వరః। విశిష్టాయా విశిష్టేన సంగమో గుణవాన్భవేత్
"నీవు స్త్రీలలో మణివంటి వాడివి, నళుడు పురుషులలో శ్రేష్ఠుడు. శ్రేష్ఠురాలికి శ్రేష్ఠునితో కలయిక మంచిదే."
ఏవముక్తా తు హంసేన దమయన్తీ విశాంపతే। అబ్రవీత్తత్ర తం హంసం త్వమప్యేవం నలం వద
హంస అలా చెప్పినప్పుడు, దమయంతి ఇలా అనింది: "నువ్వు కూడా నళుని దగ్గరకి వెళ్లి, నన్ను గురించి ఇలానే చెప్పు."
తథేత్యుక్త్వాఽణ్డజః కన్యాం విదర్భస్య విశాంపతే। పునరాగమ్య నిషధాన్నలే సర్వం న్యవేదయత్
అప్పుడు ఆ పక్షి "అలాగే" అని చెప్పి, విదర్భనగరాన్ని విడిచి, నిషధుల దగ్గరకు వెళ్లి, నళునికి అన్నీ వివరంగా చెప్పింది.
దమయన్తీ తు తచ్ఛ్రుత్వా వచో హంసస్య భారత। తదా ప్రభృతి న స్వస్థా నలం ప్రతి బభూవ సా
హంస చెప్పిన మాటలు విన్న దమయంతి, అప్పటి నుండి నళుని గురించి ప్రశాంతంగా ఉండలేకపోయింది.
తతశ్చిన్తాపరా దీనా వివర్ణవదనా కృశా। బభూవదమయన్తీ తు నిఃశ్వాసపరమా తదా
ఆ తరువాత దమయంతి ఆలోచనల్లో మునిగిపోయింది, బాధతో, ముఖం మసకబారిపోయింది, క్షీణించింది, లోతుగా ఊపిరి తీసుకుంటూ ఉండిపోయింది.
ఊర్ధ్వదృష్టిర్ధ్యానపరా బభూవోన్మత్తదర్శనా। పాణ్డువర్ణా క్షణేనాథ హృచ్ఛయావిష్టచేతనా
ఆమె చూపు పైకి, ధ్యానంలో లీనమై, మనసు తేలికగా తిరుగుతూ కనిపించింది. ఒక్కసారిగా ముఖం పసుపు రంగులోకి మారింది, ప్రేమలో మునిగిపోయింది.