ప్రత్యక్షం సర్వలోకస్య ఖాణ్డవే యత్కృతం పురా। ఫల్గునేన సహాయార్థే వహ్నేర్దామోదరేణ చ
ఖాండవంలో పూర్వం ఫల్గునుడు, అగ్ని దేవునికి సహాయం చేయడానికి దామోదరునితో కలిసి చేసిన కార్యాన్ని అన్ని లోకాలు ప్రత్యక్షంగా చూశాయి.
సర్వథా న హి మే పుత్రాః సహామాత్యాః సబాన్ధవాః। క్రుద్ధే పార్థే చ భీమే చ వాసుదేవే చ సాత్వతే
పార్థుడు, భీముడు కోపంతో ఉన్నప్పుడు, సాత్వత వంశానికి చెందిన వాసుదేవుడు ఉన్నప్పుడు, నా కుమారులు, వారి మంత్రులు, బంధువులు ఎట్టి పరిస్థితుల్లోనూ వారికి ఎదుర్కోలేరు.
యదిదం శోచితం రాజ్ఞా ధృతరాష్ట్రేణ వై మునే। ప్రవ్రాజ్యపాణ్డవాన్వీరాన్సర్వమేతన్నిర్రథకమ్
ఓ మునీశ్వరా! రాజు ధృతరాష్ట్రుడు పాండవ వీరులను అరణ్యంలోకి పంపించినందుకు బాధపడ్డాడు. కాని అది అంతా వృథా అయింది.
కథం చ రాజపుత్రం తముపేక్షేతాల్పచేతసమ్। దుర్యోధనం పాణ్డుపుత్రాన్కోపయానం మహారథాన్
రాజు కుమారుడు, ఆ స్వల్పబుద్ధి దుర్యోధనుడు, మహారథులైన పాండవులను ఎలా నిర్లక్ష్యం చేసి, వారిని కోపపెట్టగలిగాడు?
కిమాసీత్పాణ్డుపుత్రాణాం వనే భోజనముచ్యతామ్। వన్యం వాఽప్యవా కృష్టమేతదాఖ్యాతు నో భవాన్
పాండవ కుమారులు అరణ్యంలో ఏం తినేవారు? అడవి ఆహారమా, లేక సాగు చేసిన ధాన్యమా? దయచేసి ఆ సంగతిని మాకు వివరించండి.
వానేయం చ మృగాంశ్చైవ శుద్ధైర్బాణైర్నిపాతితాన్। బ్రాహ్మణానాం నివేద్యాగ్రమభుఞ్జతా మహారథాః
అరణ్యంలో మహారథులు పవిత్రమైన బాణాలతో జంతువులను వేటాడి, వాటిలో ఉత్తమ భాగాన్ని బ్రాహ్మణులకు సమర్పించి, మిగతాది తినేవారు.
తాంస్తు శూరాన్మహేష్వాసాంస్తదా నివసతో వనే। అన్వయుర్బ్రాహ్మణా రాజన్సాగ్నయోఽనగ్నయస్తథా
ఆ మహాశక్తివంతులైన విలువీరులు అరణ్యంలో నివసిస్తున్నప్పుడు, అగ్ని కలిగినవారు, అగ్ని లేని బ్రాహ్మణులు ఇద్దరూ వారిని అనుసరించేవారు.
బ్రాహ్మణానాం సహస్రాణి స్నాతకానాం మహాత్మనామ్। దశ మోక్షవిదాం తద్వద్యాన్బిభర్తి యుధిష్ఠిరః
యుధిష్ఠిరుడు సహస్రాదిక బ్రాహ్మణులను, వేదపాఠం పూర్తిచేసినవారిని, అలాగే మోక్షాన్ని తెలిసిన పది మందిని పోషించేవాడు.
రురూన్కృష్ణమృగాంశ్చైవ మేధ్యాంశ్చాన్యాన్మనోరమాన్। బాణైరున్మథ్య వివిధైర్బ్రాహ్మణేభ్యో న్యవేదయత్
వివిధ జంతువులను—రూరులు, కృష్ణమృగాలు, ఇతర పవిత్రమైన, ఆకర్షణీయమైన జంతువులను బాణాలతో వేటాడి, బ్రాహ్మణులకు సమర్పించేవాడు.
న తత్ర కశ్చిద్దుర్వర్ణో వ్యాధితో వాఽపి దృశ్యతే। కృశో వా దుర్బలో వాఽపి దీనో భీతోపి వా పునాః
అక్కడ ఎవరూ రోగగ్రస్తులు, క్షయపడినవారు, బలహీనులు, బాధపడేవారు, భయపడేవారు కనిపించరు.
పుత్రానివ ప్రియాన్భ్రాతౄన్జ్ఞాతీనివ సహోదరాన్। పురోష కౌరవశ్రేష్ఠో ధర్మేరాజో యుధిష్ఠిరః
కౌరవులలో శ్రేష్ఠుడైన ధర్మరాజు యుధిష్ఠిరుడు తన ప్రియమైన సోదరులను కుమారుల్లా, బంధువులను సహోదరుల్లా ఆదరించేవాడు.
పతీశ్చ ద్రౌపదీ సర్వాఞ్ద్విజాతీశ్చ యశస్వినీ। మాతేవ భోజయిత్వాఽగ్రే శిష్టమాహారయత్తదా
యశస్సుతో నిండిన ద్రౌపది, భార్యగా, ముందుగా ద్విజాతులను భోజనం పెట్టి, మిగిలినది తల్లిలా అందించేది.
ప్రాచీం రాజా దక్షిణాం భీమసేనో యమౌ ప్రతీచీమథవాఽప్యుదీచీమ్। ధనుర్ధరా మాంసహేతోర్మృగాణాం క్షయం చక్రుర్నిత్యమేవోపగమ్య
రాజు తూర్పు వైపు, భీమసేనుడు దక్షిణ వైపు, యమద్వయులు పడమర లేదా ఉత్తర వైపు వెళ్ళి, విలువీరులు మాంసం కోసం జంతువులను వేటాడి, వాటిని తగ్గించేవారు.
తథా తేషాం కవసతాం కామ్యకే వై విహీనానామర్జునేనోత్సుకానామ్। పఞ్చైవ వర్షాణి తథా వ్యతీయు- రథీయతాం జపతాం జుహ్వతాం చ
అలా వారు కామ్యక వనంలో నివసిస్తూ, కోరికతో, త్యాగంతో, జపం, హవనం చేస్తూ, అయిదు సంవత్సరాలు గడిపారు.
తేషాం తచ్చరితం శ్రుత్వా మనుష్యాతీతమద్భుతమ్। చిన్తాశోకపరీతాత్మా మన్యునాభిపరిప్లుతః
వారి అద్భుతమైన, మానవులను మించిపోయిన కార్యాలను విని, అతడు ఆందోళన, దుఃఖం, కోపంతో నిండిపోయాడు.
దీర్ఘముష్ణం చ నిఃశ్వస్య ధృతరాష్ట్రోఽమ్బికాసుతః। అబ్రవీత్సంజయం సూతమామన్త్ర్య భరతర్షభ
అంబికా కుమారుడు ధృతరాష్ట్రుడు దీర్ఘంగా, వేడిగా ఊపిరి పీల్చి, రథసారథి సంజయుడిని పిలిచి, అతనితో మాట్లాడాడు, ఓ భరత వంశ శ్రేష్ఠా!
న రాత్రౌ న దివా సూత శాన్తిం ప్రాప్నోమి వైక్షణమ్। సంచిన్త్య దుర్ణయం ఘోరమతీతం ద్యూతజం హి తత్
ఓ రథసారథీ, ఆ భయంకరమైన పాపకార్యం—ద్యూతంలో జరిగిన దుర్మార్గాన్ని గుర్తు చేసుకుంటూ, రాత్రి అయినా, పగలు అయినా నాకు ఎలాంటి మనశ్శాంతి లేదు.
తేషామసహ్యవీర్యాణాం శౌర్యం ధైర్యం ధృతిం పరామ్। అన్యోన్యమనురాగం చ భ్రాతౄణామతిమానుషమ్
వారిలో ఉన్న అసహ్యమైన బలాన్ని, వీరత్వాన్ని, ధైర్యాన్ని, అపూర్వమైన స్థిరతను, అన్నదమ్ముల మధ్య ఉండే అపారమైన ప్రేమను చూస్తే అది మానవులకంటే ఎక్కువగా అనిపిస్తుంది.
దేవపుత్రౌ మహాభాగౌ దేవరాజసమద్యుతీ। నకులః సహదేవశ్చ పాణ్డవౌ యుద్ధదుర్మదౌ
నకులుడు, సహదేవుడు ఇద్దరూ పాండవులు; వారు దేవతలకు సమానులు, మహా అదృష్టశాలులు, దేవేంద్రుడిలా ప్రకాశిస్తారు, యుద్ధంలో భయంకరంగా ఉంటారు.
దృఢాయుధౌ దూరపాతౌ యుద్ధే చ కృతనిశ్చయౌ। శీఘ్రహస్తౌ దృఢక్రోధౌ నిత్యయుక్తౌ రథే స్థితౌ
వారు బలమైన ఆయుధాలు ధరించి, దూరం నుంచే గట్టిగా పోరాడగలరు, యుద్ధంలో నిశ్చయంగా నిలబడతారు, చేతులు వేగంగా కదిలిస్తారు, కోపంలో స్థిరంగా ఉంటారు, ఎప్పుడూ రథంపై సిద్ధంగా ఉంటారు.
భీమార్జునౌ పురోధాయ యదా తౌ రణమూర్ధని। స్థాస్యేతే సింహవిక్రాన్తావశ్వినావివ దుఃసహౌ
భీముడు, అర్జునుడు ముందుండగా, యుద్ధరంగంలో ఆ ఇద్దరూ సింహాల్లా అడుగులు వేస్తూ, అశ్వినీదేవతలవలె ఎవ్వరూ ఎదుర్కోలేని వారవుతారు.
నిఃశేషమిహ పశ్యామి మమ సైన్యస్య సంజయ
ఓ సంజయా, ఇక్కడ నా సైన్యంలో పూర్తిగా వినాశనం జరుగుతుందని నేను స్పష్టంగా చూస్తున్నాను.
తౌ హ్యప్రతిరథౌ యుద్ధే దేవపుత్రౌ మహారథౌ। ద్రౌపద్యాస్తం పరిక్లేశం న క్షంస్యేతేఽత్యమర్షిణౌ
ఆ ఇద్దరు యుద్ధంలో ఎవ్వరూ సమానులు కానివారు, దేవతల సంతానులు, మహారథులు; ద్రౌపదికి జరిగిన బాధను వారు అస్సలు సహించరు, ఎందుకంటే వారు అత్యంత కోపంగా ఉన్నారు.
వృష్ణయోఽథ మహేష్వాసాః పాఞ్చాలా వా మహౌజసః। యుధి సత్యాభిసన్ధేన వాసుదేవేన రక్షితాః। ప్రధక్ష్యన్తి రణే పార్థాః పుత్రాణాం మమ వాహినీమ్
వృష్ణులు, మహాశక్తివంతమైన విలువిదులు, పాంచాళులు, వీరందరిని యుద్ధంలో సత్యవంతుడైన వాసుదేవుడు కాపాడుతాడు. పాండవులతో కలిసి, వారు నా కుమారుల సైన్యాన్ని పూర్తిగా నాశనం చేస్తారు.
రామకృష్ణప్రణీతానాం వృష్ణీనాం సూతనన్దన। న శక్యః సహితుం వేగః పర్వతైరపి దుఃసహః
ఓ సూతపుత్రా, రాముడు, కృష్ణుడు నాయకత్వం వహిస్తున్న వృష్ణుల బలాన్ని పర్వతాలు కూడా తట్టుకోలేవు, అది ఎవరికీ భరించదగినది కాదు.
తేషాం మధ్యే మహేష్వాసో భీమో భీమపరాక్రమః। శైక్యయా వీరఘాతిన్యా గదయా విచరిష్యతి
వారిలో భీముడు మహాబలుడు, భయంకరమైన పరాక్రమం కలవాడు, వీరులను సంహరించే గదను చేతబట్టి యుద్ధరంగంలో సంచరిస్తాడు.
తథా గాణ్డీవనిర్ఘోషం విస్ఫూర్జితమివాశనేః। గదావేగం చ భీమస్య నాలం సోఢుం నరాధిపాః
అలాగే, అర్జునుడి గాండీవ ధనుస్సు మోగిన శబ్దాన్ని, భీముడి గద బలాన్ని రాజులు ఎవ్వరూ తట్టుకోలేరు.
తతోఽహం సుహృదాం వాచో దుర్యోధనవశానుగః। స్మరణీయాః స్మరిష్యామి మయా యా న కృతాః పురా
అప్పుడు, స్నేహితుల మాటలు విని, దుర్యోధనుడి మాటలు నమ్మి, నేను చేయాల్సిన మంచి పనులను చేయకపోయినందుకు, ఆ పాత విషయాలను గుర్తు చేసుకుంటాను.
వ్యతిక్రమోఽయం సుమహాంస్త్వయా రాజన్నుపేక్షితః। సమర్థేనాపి యన్మోహాత్పుత్రస్తే న నివారితః
ఓ రాజా, ఈ పెద్ద తప్పును నువ్వు గమనించకుండా వదిలేసావు. నీవు ఆపగలిగినా, మోహంతో నీ కుమారుడిని నియంత్రించలేదు.
శ్రుత్వాఽయం నిర్జితాన్ద్యూతే పాణ్డవాన్మధుసూదనః। త్వరితః కామయ్కే పార్థాన్సమభావయదచ్యుతః
మధుసూదనుడు పాండవులు ద్యూతంలో ఓడిపోయారని విన్న వెంటనే, త్వరగా వెళ్లి పాండవులను ఓదార్చాడు.