న శక్నుయామ చరితుం ధర్మం పుత్ర యథాసుఖమ్। రక్షమాణా వయం తాత రాజభిర్ధర్మదృష్టిభిః
'రాజులు ధర్మాన్ని పాటిస్తూ మనలను రక్షించకపోతే, మనం మన ధర్మాన్ని సుఖంగా ఆచరించలేము, బిడ్డా.'
చరామో విపులం ధర్మం తేషాం భాగోఽస్తి ధర్మతః। సర్వథా వర్తమానస్య రాజ్ఞః క్షన్తవ్యమేవ హి
'మనమంతా విశాలమైన ధర్మాన్ని ఆచరిస్తున్నాం; దానికి ఫలితంలో వారికి కూడా భాగం ఉంటుంది. సదా ధర్మబద్ధంగా ఉండే రాజును క్షమించాలి.'
పరిక్షిత్తు విశేషేణ యథాఽస్య ప్రపితామహః। రక్షత్యస్మాంస్తథా రాజ్ఞా రక్షితవ్యాః ప్రజా విభో
'పరిక్షిత్తు మనలను అతని ప్రపితామహుడిలా ప్రత్యేకంగా రక్షిస్తున్నాడు. రాజు తన ప్రజలను ఎలా కాపాడుతాడో, అలాగే మనల్ని కూడా రక్షించాలి.'
అరాజకే జనపదే దోషా జాయన్తి వై సదా। ఉద్వృత్తం సతతం లోకం రాజా దణ్డేన శాస్తి వై
'రాజు లేని దేశంలో ఎప్పుడూ దోషాలు పుడతాయి. ప్రజలు నియంత్రణ లేకుండా పోతారు, రాజు శిక్షతో వారిని కట్టడి చేస్తాడు.'
దణ్డాత్ప్రతిభయం భూయః శాన్తిరుత్పద్యతే తదా। నోద్విగ్నశ్చరతే ధర్మం నోద్విగ్నశ్చరతే క్రియామ్
శిక్ష భయంతో మనసు నిశ్చలంగా మారుతుంది. అప్పుడు మనిషి ఆందోళన లేకుండా ధర్మాన్ని, పనులను ఆచరిస్తాడు.
రాజ్ఞా ప్రతిష్ఠితో ధర్మో ధర్మాత్స్వర్గః ప్రతిష్ఠితః। రాజ్ఞో యజ్ఞక్రియాః సర్వా యజ్ఞాద్దేవాః ప్రతిష్ఠితాః
రాజు ధర్మాన్ని స్థాపిస్తాడు, ఆ ధర్మం వల్ల స్వర్గం నిలుస్తుంది. రాజు చేసే యజ్ఞాలు అన్నీ స్థిరంగా ఉంటాయి, యజ్ఞాల వల్ల దేవతలు నిలబడతారు.
దేవాద్వృష్టిః ప్రవర్తేత వృష్టేరోషధయః స్మృతాః। ఓషధిభ్యో మనుష్యాణాం ధారయన్సతతం హితమ్
దేవతల వల్ల వర్షం కురుస్తుంది, వర్షంతో మొక్కలు పెరుగుతాయి. ఆ మొక్కల వల్ల మనుషులకు ఎల్లప్పుడూ మేలు కలుగుతుంది.
మనుష్యాణాం చ యో ధాతా రాజా రాజ్యకరః పునః। దశశ్రోత్రియసమో రాజా ఇత్యేవం మనురబ్రవీత్
ప్రజలను పోషించే రాజు, రాజ్యాన్ని నడిపే వాడు, మనువు చెప్పినట్టు పది పండిత బ్రాహ్మణులకు సమానంగా ఉంటాడు.
తేనేహ క్షుధితేనైత్య శ్రాన్తేన మృగలిప్సునా। అజానతా కృతం మన్యే వ్రతమేతదిదం మమ
కాబట్టి, ఆకలితో, అలసటతో, వేట కోసం తెలియక చేసిన ఈ పని నా వ్రతంగా జరిగిందని నేను భావిస్తున్నాను.
కస్మాదిదం త్వయా బాల్యాత్సహసా దుష్కృతం కృతమ్। న హ్యర్హతి నృపః శాపమస్మత్తః పుత్ర సర్వథా
నీవు చిన్నవాడివిగా, తొందరపడి ఈ తప్పు ఎందుకు చేసావు? రాజును మనం శపించడానికి ఎప్పుడూ అర్హత లేదు, కుమారా.
యద్యేతత్సాహసం తాత యది వా దుష్కృతం కృతమ్। ప్రియం వాప్యప్రియం వా తే వాగుక్తా న మృషా భవేత్
ఈ పని తొందరగా జరిగిందా, తప్పుగా జరిగిందా, నీ మాటలు మధురంగా ఉన్నాయా, కఠినంగా ఉన్నాయా, అవి అబద్ధంగా ఉండకూడదు.
నైవాన్యథేదం భవితా పితరేష బ్రవీమి తే। నాహం మృషా బ్రవీమ్యేవం స్వైరేష్వపి కుతః శపన్
ఇది వేరుగా జరగదు, నీ తండ్రికోసం నేను చెబుతున్నాను. నేను ఎప్పుడూ అబద్ధం చెప్పను, మనవాళ్ల మధ్య కూడా కాదు. మరి శాపం ఎలా పలుకగలను?
జానామ్యుగ్రప్రభావం త్వాం తాత సత్యగిరం తథా। నానృతం చోక్తపూర్వం తే నైతన్మిథ్యా భవిష్యతి
నీ శక్తి ఎంత గొప్పదో నాకు తెలుసు, నీ మాటలు ఎప్పుడూ నిజాయితీగా ఉంటాయని కూడా తెలుసు. నువ్వు ఎప్పుడూ అబద్ధం చెప్పలేదు, ఇది కూడా అబద్ధం కాదు.
పిత్రా పుత్రో వయస్థోఽపి సతతం వాచ్య ఏవ తు। యథా స్యాద్గుణసంయుక్తః ప్రాప్నుయాచ్చ మహద్యశః
కుమారుడు ఎంత పెద్దవాడైనా, తండ్రి ఎప్పుడూ మంచి మాటలు చెప్పాలి. అలా చేస్తే అతనికి మంచి లక్షణాలు వస్తాయి, గొప్ప పేరు పొందుతాడు.
కిం పునర్బాల ఏవ త్వం తపసా భావితః సదా। వర్ధతే చేత్ప్రభవతాం కోపోఽతీవ మహాత్మనామ్
నువ్వు ఇంకా చిన్నవాడివి, ఎప్పుడూ తపస్సులో నిమగ్నంగా ఉంటావు. శక్తివంతులలో కోపం చాలా పెరుగుతుంది.
ఉత్సీదేయురిమే లోకాః క్షణా చాస్య ప్రతిక్రియా।' సోఽహం పశ్యామి వక్తవ్యం త్వయి ధర్మభృతాం వర। పుత్రత్వం బాలతాం చైవ తవావేక్ష్య చ సాహసమ్
ఈ లోకాలు క్షణంలో నశించిపోతాయి, దానికి పరిహారం ఉండదు. అందుకే నీ కుమారత్వాన్ని, చిన్నదనాన్ని, ఈ తొందరను చూసి, నీకు ఏమి చెప్పాలో నేను ఆలోచిస్తున్నాను, ధర్మవంతులలో శ్రేష్ఠుడా.
స త్వం శమపరో భూత్వా వన్యమాహారమాచరన్। చర క్రోధమిమం హిత్వా నైవం ధర్మం ప్రహాస్యసి
కాబట్టి నువ్వు శాంతికి ప్రాధాన్యం ఇస్తూ, అడవి ఆహారంతో జీవిస్తూ, ఈ కోపాన్ని వదిలిపెట్టి జీవించు. అప్పుడు ధర్మాన్ని వదిలిపెట్టవు.
క్రోధో హి ధర్మం హరతి యతీనాం దుఃఖసంచితమ్। తతో ధర్మవిహీనానాం గతిరిష్టా న విద్యతే
కోపం తపస్సుతో కూడిన ధర్మాన్ని నశింపజేస్తుంది. ధర్మం లేనివారికి కోరిన ఫలితం దక్కదు.
శమ ఏవ యతీనాం హి క్షమిణాం సిద్ధికారకః। క్షమావతామయం లోకః పరశ్చైవ క్షమావతామ్
శాంతి, క్షమ కలిగిన వారికి సిద్ధి కలుగుతుంది. ఈ లోకం కూడా, పరలోకం కూడా క్షమవంతులదే.
తస్మాచ్చరేథాః సతతం క్షమాశీలో జితేన్ద్రియః। క్షమయా ప్రాప్స్యసే లోకాన్బ్రహ్మణః సమనన్తరాన్
కాబట్టి ఎప్పుడూ క్షమగుణంతో, ఇంద్రియాలను జయించుకొని జీవించు. క్షమ వల్ల బ్రహ్మలోకానికి సమీపంగా ఉన్న లోకాలను నువ్వు పొందుతావు.
మయా తు శమమాస్థాయ యచ్ఛక్యం కర్తుమద్య వై। తత్కరిష్యామ్యహం తాత ప్రేపయిష్యే నృపాయ వై
నేను శాంతిని ఆశ్రయించి, ఈ రోజు నా వశంలో ఉన్నదంతా చేస్తాను. రాజుకు సందేశం పంపిస్తాను, కుమారా.
మమ పుత్రేణ శప్తోఽసి బాలేనాకృతబుద్ధినా। మమేమాం ధర్షణాం త్వత్తః ప్రేక్ష్య రాజన్నమర్షిణా
నా కుమారుడు చిన్నవాడిగా, పూర్తిగా తెలియని వాడిగా నిన్ను శపించాడు. నీ వల్ల జరిగిన ఈ అవమానం చూసి, రాజా, నేను సహించలేకపోయాను.
ఏవమాదిశ్య శిష్యం స ప్రేషయామాస సువ్రతః। పరిక్షితే నృపతయే దయాపన్నో మహాతపాః
ఈ విధంగా తన శిష్యుడికి ఉపదేశం చెప్పిన ధర్మపరుడు, పరిక్షిత్తు మహారాజుపై కరుణతో, ఆ శిష్యుణ్ని పంపించాడు.
సందిశ్య కుశలప్రశ్నం కార్యవృత్తాన్తమేవ చ। శిష్యం గౌరముఖం నామ శీలవన్తం సమాహితమ్
సుఖసమాచారం అడిగి, జరిగిన విషయాన్ని వివరించమని చెప్పి, మంచి స్వభావమున్న, మనస్సు నిలిపిన గౌరముఖుడనే శిష్యుణ్ని పంపించాడు.
సోఽభిగమ్య తతః శీఘ్రం నరేన్ద్రం కురువర్ధనమ్। వివేశ భవనం రాజ్ఞః పూర్వం ద్వాస్థైర్నివేదితః
ఆ శిష్యుడు వెంటనే కురువంశాన్ని పెంపొందించిన రాజును చేరి, ద్వారపాలకులు తెలియజేసిన తరువాత, రాజభవనంలోకి ప్రవేశించాడు.
పూజితస్తు నరేన్ద్రేణ ద్విజో గౌరముఖస్తదా। ఆచఖ్యౌ చ పరిశ్రాన్తో రాజ్ఞః సర్వమశేషతః
ఆ సమయంలో, రాజు గౌరముఖుని సత్కరించగా, అలసిపోయిన ఆ ద్విజుడు, జరిగినదంతా రాజుకు పూర్తిగా వివరించాడు.
శమీకవచనం ఘోరం యథోక్తం మన్త్రిసన్నిధౌ। శమీకో నామ రాజేన్ద్ర వర్తతే విషయే తవ
మంత్రుల సమక్షంలో, శమీకుని భయంకరమైన మాటలను యథావిధిగా వివరించాడు — 'రాజా! నీ రాజ్యంలో శమీకుడు అనే మహర్షి ఉన్నాడు' అని చెప్పాడు.
ఋషిః పరమధర్మాత్మా దాన్తః శాన్తో మహాతపాః। తస్య త్వయా నరవ్యాఘ్ర సర్పః ప్రాణైర్వియోజితః
ఆయన పరమధార్మికుడు, ఇంద్రియ నిగ్రహం కలవాడు, శాంత స్వభావుడు, గొప్ప తపస్సు గలవాడు. నరశార్దూలా! నీవు ధ్యానంలో మునిగిపోయిన ఆ మహర్షికి, నిశ్శబ్దంగా ఉన్నప్పుడు, పాము ప్రాణాలు పోయేలా చేసావు.
అవసక్తో ధనుష్కోట్యా స్కన్ధే మౌనాన్వితస్య చ। క్షాన్తవాంస్తవ తత్కర్మ పుత్రస్తస్య న చక్షమే
నీ విల్లుయొక్క అంచుతో తగిలిన ఆ పాము, ఆయన భుజంపై వేలాడుతూ ఉండగా, శమీకుడు నీ చేసిన పనిని క్షమించాడు. కానీ ఆయన కుమారుడు మాత్రం సహించలేకపోయాడు.
తేన శప్తోఽసి రాజేన్ద్ర పితురజ్ఞాతమద్య వై। తక్షకః సప్తరాత్రేణ మృత్యుస్తవ భవిష్యతి
అందువల్ల, రాజేంద్రా! ఆయన కుమారుడు, తండ్రికి తెలియకుండానే, నిన్ను శపించాడు — 'ఏడు రాత్రుల తర్వాత తక్షకుడు నీ ప్రాణాలను తీయనున్నాడు' అని.