ధర్మస్య జానమానోఽహం గతిమగ్ర్యాం సుదుర్విదామ్। కథం బలాత్కరిష్యామి మేరోరివ వివర్తనమ్
ధర్మంలో ఉన్న అత్యున్నత, కష్టమైన మార్గాన్ని నాకు బాగా తెలుసు. అయినా, దాన్ని బలవంతంగా మార్చడం, మెరుపర్వతాన్ని తిప్పినట్టు, నేను ఎలా చేయగలను?
స ముహూర్తమివ ధ్యాత్వా వినిశ్చిత్యేతికృత్యతామ్। భీమసేనమిద వాక్యమపదాన్తరమబ్రవీత్
అలా కొంతసేపు ఆలోచించి, ఏం చేయాలో నిర్ణయించుకుని, యుధిష్ఠిరుడు ఒక్క క్షణం ఆలస్యం చేయకుండా భీమసేనుడితో ఇలా అన్నాడు.
ఏవమేతన్మహాబాహో యథా వదసి భారత। ఇదమన్యత్సమాదత్స్వ వాక్యం మే వాక్యకోవిద
నీవు చెప్పినట్లు నిజమే, ఓ మహాబాహువంతుడా, భరత వంశజా. ఇప్పుడు నా మాట కూడా వినిపించు, నీవు మంచి మాటలు చెప్పడంలో నిపుణుడవు.
మహాపాపాని కర్మాణి యాని కేవలసాహసాత్। ఆరభ్యన్తే భీమసేన వ్యథన్తే తాని భారత
ఓ భీమసేనా, కేవలం అవివేకంతో చేసే పనులు పెద్ద పాపాలకు దారి తీస్తాయి. అలాంటి పనులు చివరికి బాధలు తెచ్చిపెడతాయి, ఓ భరత వంశజా.
సుమన్త్రితే సువిక్రాన్తే సుకృతేసువిచారితే। సిద్ధ్యన్త్యర్థా మహాబాహో దైవం చాత్ర ప్రదక్షిణమ్
ఓ మహాబాహువంతుడా, ఏ పని మనస్ఫూర్తిగా ఆలోచించి, ధైర్యంగా చేపట్టి, సరిగ్గా విచారించి చేస్తే అది ఫలిస్తుంది. అదృష్టాన్ని కూడా గౌరవించాలి.
యత్తు కేవలచాపల్యాద్బలదర్పోత్థితః స్వయమ్। ఆరబ్ధవ్యమిదం కార్యం మన్యసే శృణు తత్రమే
కేవలం ఉత్సాహంతో, బలంపై గర్వంతో ఈ పని చేయాలని నీవు అనుకుంటే, దాని గురించి నా మాట విను.
భూరిశ్రవాః శలశ్చైవ జలసన్ధశ్చ వీర్యవాన్। భీష్మో ద్రోణశ్చ కర్ణశచ్ ద్రోణపుత్రశ్చ వీర్యవాన్
భూరిశ్రవా, శల, పరాక్రమశాలి జలసంధుడు, భీష్ముడు, ద్రోణుడు, కర్ణుడు, ద్రోణుని వీర కుమారుడు—
ధార్తరాష్ట్రా దురాధర్షా దుర్యోధనపురోగమాః। సర్వ ఏవ కృతాశస్త్రాశ్చ సతతం చాతతాయినః
దుర్యోధనుడు ముందుండి నడిపించే ధృతరాష్ట్రుని కుమారులు అందరూ, ఆయుధాలలో నిపుణులు, యుద్ధానికి ఎప్పుడూ సిద్ధంగా ఉంటారు.
రాజానః పార్థివాశ్చైవ యేఽస్మాభిరుపతాపితాః। తే శ్రితాః కౌరవం పక్షం జాతస్నేహాశ్చ సాంప్రతమ్
మనము ఓడించిన రాజులు, భూమిపాలకులు ఇప్పుడు కౌరవుల పక్షాన చేరారు. ఇప్పుడు వారందరూ వారితో అనురాగంతో ఉన్నారు.
దుర్యోధనహితే యుక్తా న తథాఽస్మాసు భారత। పూర్ణకోశా బలోపేతాః ప్రయతిష్యన్తి రక్షణే
వారు దుర్యోధనుని కోసం మాత్రమే కట్టుబడి ఉన్నారు, మన కోసం అంతగా కాదు, ఓ భరత వంశజా. సంపదతో, సైనిక బలంతో దుర్యోధనుని రక్షించేందుకు వారు శ్రమిస్తారు.
సర్వే కౌరవసైన్యస్ సపుత్రామాత్యసైనికాః। సంవిభక్తా హి మాత్రాభిర్భోగైరపి చ సర్వశః
కౌరవుల సైన్యాలు, వారి కుమారులు, మంత్రి, సైనికులు అందరూ సమానంగా సుఖాలు అనుభవిస్తూ, అన్ని విధాలా సమృద్ధిగా ఉన్నారు.
దుర్యోధనేన తే వీరా మానితాశ్చ విశేషతః। ప్రాణాంస్త్యక్ష్యన్తి సంగ్రామే ఇతి మే నిశ్చితా మతిః
ఆ వీరులను దుర్యోధనుడు ప్రత్యేకంగా గౌరవించాడు. వారు యుద్ధంలో ప్రాణాలు కూడా త్యాగం చేయడానికి సిద్ధంగా ఉంటారు — ఇదే నా నిశ్చయమైన అభిప్రాయం.
సమా యద్యపి భీష్మస్య వృత్తిరస్మాసు తేషు చ। ద్రోణస్ చ మహాబాహో కృషస్య చ మహాత్మనః
భీష్ముని ప్రవర్తన మన మీద, వారిమీద సమానంగా ఉన్నా, ద్రోణుడు, మహాత్ముడైన కృపాచార్యుడు కూడా అలాగే ఉంటారు, ఓ మహాబాహువంతుడా.
అవశ్యం రాజపిణ్డస్తైర్నిర్వేశ్య ఇతి మే మతిః। తస్మాత్త్యక్ష్యన్తి సంగ్రామే ప్రాణానపి సుదుస్త్యజాన్
అయినా, వారు రాజుని కర్తవ్యాన్ని తప్పక నెరవేర్చాల్సిందే. అందుకే, వారు యుద్ధంలో తమ ప్రాణాలను కూడా త్యాగం చేయడానికి వెనుకాడరు — ఇదే నా నమ్మకం.
సర్వేదివ్యాస్త్రవిద్వాంసః సర్వే ధర్మపరాయణాః। అజేయాశ్చేతి మే బుద్ధిరపి దేవైః సవాసవైః
వారు అందరూ దివ్యాస్త్రాలలో నిపుణులు, ధర్మాన్ని పాటించేవారు. దేవతలు, ఇంద్రుడు వచ్చినా వారిని ఓడించలేరు — ఇదే నా అభిప్రాయం.
అమర్షీ నిత్యసంరబ్ధస్తత్ర కర్ణో మహారథః। సర్వాస్త్రవిదనాధృష్యో హ్యభేద్యకవచావృతః
అక్కడ మహారథుడైన కర్ణుడు ఎప్పుడూ కోపంగా, అసహనంగా ఉంటాడు. ఆయుధాలలో నిపుణుడు, ఎవ్వరూ ఎదుర్కోలేని వాడు, దుర్భేద్యమైన కవచంతో ఉన్నాడు.
అనిర్జిత్యరణే సర్వానేతాన్పురుషసత్తమాన్। అశక్యో హ్యసహాయేన హన్తుం దుర్యోధనస్త్వయా
ఆ యుద్ధంలో ఉన్న అగ్రగణ్యులను ఓడించకుండా, సహాయంలేకుండా నువ్వొక్కడివే దుర్యోధనుని చంపడం అసాధ్యం.
న నిద్రామధిగచ్ఛామి చిన్తయానో వృకోదర। అతిసర్వాన్ధనుర్గ్రాహాన్సూతపుత్రస్య లాఘవమ్
ఓ వృకోదరా, రథసారథి కుమారుడైన కర్ణుని విలువిద్యా నైపుణ్యం గురించి ఆలోచిస్తుంటే నాకు నిద్ర పట్టడం లేదు.
ఏతద్వచనమాజ్ఞాయ భీమసేనోఽత్యమర్షణః। బభూవ శాన్తిసంయుక్తో గురోర్వచనవారితః
ఈ మాటలు విని, ఎంత కోపం వచ్చినా భీమసేనుడు గురువు మాటలకు లోబడి, ప్రశాంతంగా ఉండిపోయాడు.
తయోః సంవదతోరేవం తదా పాణ్డవయోర్ద్వయోః। ఆజగామ మహాయోగీ వ్యాసః సత్యవతీసుతః
ఆ ఇద్దరు పాండవులు ఇలా మాట్లాడుకుంటుండగా, సత్యవతీ కుమారుడైన మహాయోగి వ్యాసుడు అక్కడికి వచ్చాడు.
సోఽభిగమ్య యథాన్యాయం పాణ్డవైః ప్రతిపూజితః। యుధిష్ఠిరమిదం వాక్యమువాచ వదతాంవరః
ఆయన విధిగా వచ్చి, పాండవులు గౌరవంగా ఆతిథ్యం ఇచ్చారు. అప్పుడు వాక్చాతుర్యశాలి ఆయన, యుధిష్ఠిరుని ఇలా ఉద్దేశించి పలికాడు.
యుధిష్ఠిర మహాబాహో వేద్మి తే హృదయస్థితమ్। మనీషయా తత క్షిప్రమాగతోస్మి నరర్షభ
మహాబాహువైన యుధిష్ఠిరా! నీ మనసులో ఏం ఉందో నాకు తెలుసు. నా జ్ఞానంతో అది గ్రహించి, నీవు కోరినదానికి త్వరగా వచ్చాను, నరశ్రేష్ఠుడా!
భీష్మాద్ద్రోణాత్కృపాత్కర్ణాద్ద్రోణపుత్రాచ్చ భారత। దుర్యోధనాన్నృపసుతాత్తథా దుఃశాసనాదపి
భీష్ముడు, ద్రోణుడు, కృపాచార్యుడు, కర్ణుడు, ద్రోణుని కుమారుడు, ధృతరాష్ట్రుని కుమారుడు దుర్యోధనుడు, అలాగే దుఃశాసనుడు—
త్తే భయమమిత్రఘ్న హృది సంపరివర్తతే। తత్తేఽహం నాశయిష్యామి విధిదృష్టేన హేతునా
వైరులను నశింపజేసేవాడా! వీళ్ల వల్ల నీ హృదయంలో భయం తిరుగుతోంది. ఆ భయాన్ని ధర్మబద్ధమైన మార్గంలో నేను తొలగిస్తాను.
తచ్ఛ్రుత్వా ధృతిమాస్థాయ కర్మణా ప్రతిపాదయ। ప్రతిపాద్య తు రాజేన్ద్ర తతః క్షిప్రం జ్వరం జహి
ఇది విని, ధైర్యంగా ఉండి, చెప్పినట్టు కార్యాన్ని చేయు. ఆ పని పూర్తయ్యాక, రాజా! వెంటనే నీ మనస్తాపాన్ని విడిచిపెట్టు.
తత ఏకాన్తమానాయ్య పారాశర్యో యుధిష్ఠిరమ్। అబ్రవీదుపపన్నార్థమిదం వాక్యవిశారదః
తర్వాత, పరాశరుని కుమారుడు యుధిష్ఠిరుని ఒంటరిగా పిలిపించుకుని, మాటల్లో నైపుణ్యమున్న వాడు, తగిన విధంగా ఇలా చెప్పాడు.
శ్రేయసస్తేఽపరః కాలః ప్రాప్తో భరతసత్తమ। యేనాభిభవితా శత్రూన్రణే పార్థో ధనుర్ధరః
భరతశ్రేష్ఠుడా! నీకు మేలు కలిగే మంచి సమయం వచ్చింది. ఆ సమయంతో, విలువిధుడు అర్జునుడు యుద్ధంలో శత్రువులను జయిస్తాడు.
గృహాణేమాం మయా ప్రోక్తాం సిద్ధిం మూర్తిమర్తామివ। విద్యాం ప్రతిస్మృతిం నామ ప్రపన్నాయ బ్రవీమి తే
నేను చెప్పిన ఈ విద్యను, విజయరూపంగా భావించి స్వీకరించు. శరణు వచ్చినవారికి చెప్పే ప్రతిస్మృతి అనే విద్యను నీకు బోధిస్తాను.
యామవాప్యమహాబాహురర్జునః సాధయిష్యతి। అస్త్రహేతోర్మహేన్ద్రం చ రుద్రం చైవాభిగచ్ఛతు
ఈ విద్యను పొందితే, మహాబాహువైన అర్జునుడు తాను కోరిన ఫలితాన్ని సాధిస్తాడు. ఆయుధాల కోసం, అతడు ఇంద్రుని, రుద్రుని ఆశ్రయించాలి.
వరుణం చ కుబేరం చ ధర్మరాజం చ పాణ్డవ। శక్తో హ్యేష సురాన్ద్రష్టుం తపసా విక్రమేణ చ
అలాగే, వరుణుడు, కుబేరుడు, ధర్మరాజుని కూడా పాండవుడా! అతడు తపస్సుతో, పరాక్రమంతో దేవతలను దర్శించగలడు.