శత్రుహస్తగతాం రాజన్కథంస్విన్నాహరేర్మహీమ్। ఇహ యత్నముపాహృత్య బలేన మహతాఽన్వితః
ఓ రాజా! శత్రువుల చేతిలో ఉన్న భూమిని, మనం గొప్ప శక్తితో ప్రయత్నించకుండా తిరిగి పొందడం ఎలా సాధ్యం?
స ఏవముక్తస్తు మహానుభావః సత్యవ్రతో భీమసేనేన రాజా। అజాతశత్రుస్తదనన్తరం వై ధైర్యాన్వితో వాక్యమిదం బభాషే
అలా భీమసేనుడు చెప్పిన తరువాత, మహాత్ముడైన, సత్యవ్రతుడైన, అజాతశత్రువు రాజు, ఓర్పుతో ఈ మాటలు పలికాడు.
అసంశయం భారత సత్యమేత- ద్యన్మాం తుదన్వాక్యశల్యైః క్షిణోషి। న త్వాం విగర్హే ప్రతికూలమేత- న్మమానయాద్ధి వ్యసనం వ ఆగాత్
నిస్సందేహంగా, ఓ భారతా, నువ్వు చెప్పింది నిజమే. నీ మాటలు బాణాల్లా నన్ను గాయపరుస్తున్నా, నేను నిన్ను నిందించను. ఎందుకంటే ఈ కష్టం మన మీద వచ్చినదానికి కారణం నేనే.
అహం హ్యక్షానన్వపద్యం జిహీర్షన్ రాజ్యంసరాష్ట్రం ధృతరాష్ట్రస్య పుత్రాత్। తన్మాం శఠః కితవ ప్రత్యదేవీ- త్సుయోధనార్థం సుబలస్య పుత్రః
ధృతరాష్ట్రుని కుమారుని నుండి రాజ్యాన్ని, దేశాన్ని గెలుచుకోవాలని నేను పాశాక్రీడలో పాల్గొన్నాను. కానీ మాయగాడు అయిన సుబలుని కుమారుడు, దుర్యోధనుని కోసం నన్ను మోసం చేశాడు.
మహామాయః శకునిః పార్వతీయః సభామధ్యే ప్రవపన్నక్షపూగాన్। అమాయినం మాయయా ప్రత్యజైషీ- త్తతోఽపశ్యం వృజినం భీమసేన
పర్వత ప్రాంతానికి చెందిన గొప్ప మాయగాడు శకుని సభలో పాశాలను వేసి, మాయతో నన్ను, మాయలేని నన్ను ఓడించాడు. అప్పుడే భీమసేనా, నేను ఈ కష్టాన్ని చూశాను.
అక్షాంశ్చ దృష్ట్వా శకునేర్యథావత్ కామానుకూలానయుజో యుజశ్చ। శక్యో నియన్తుమభవిష్యదాత్మా మన్యుస్తు హన్యాత్పురుషస్య ధైర్యమ్
శకుని వేసిన పాశాల్లో కొన్ని అనుకూలంగా, కొన్ని విరుద్ధంగా, మరికొన్ని మధ్యస్థంగా ఉన్నాయని చూసినప్పుడు, మనసును నియంత్రించవచ్చు. కానీ కోపం వస్తే మనిషి ఓర్పును కోల్పోతాడు.
యన్తుం నాత్మా శక్యతే పౌరుషేణ మానేన వీర్యేణ చ తాత నద్ధః। న తే వాచో భీమసేనాభ్యసూయే మన్యే తథా తద్భవితవ్యమాసీత్
ఓ తండ్రి, శక్తి, గర్వం, పరాక్రమంతో మనసును నియంత్రించలేరు. అందుకే భీమసేనా, నీ మాటలకు నేను మనసు పెట్టను. ఇది జరగాల్సిందేనని భావిస్తున్నాను.
స నో రాజా ధృతరాష్ట్రస్య పుత్రో న్యపాతయద్వ్యసనే రాజ్యమిచ్ఛన్। దాస్యం చ నోఽగమయద్భీమసేన యత్రాభవచ్ఛరణం ద్రౌపదీ నః
ధృతరాష్ట్రుని కుమారుడు రాజ్యాన్ని కోరుకొని మనలను కష్టంలో పడేశాడు. భీమసేనా, ద్రౌపది మనకు ఆశ్రయంగా ఉన్నప్పుడు మనలను దాసులుగా చేశాడు.
త్వం చాపి తద్వేత్థ ధనంజయశ్చ పునర్ద్యూతాయాగతాస్తాం సభాం నః। యన్మాఽబ్హవీద్ధృతరాష్ట్రస్య పుత్ర ఏకగ్లహార్థం భరతానాం సమక్షమ్
నీవు, ధనంజయుడూ, ఈ విషయం బాగా తెలుసు. మేము మళ్లీ ఆ జూదపు సభకు వెళ్లాం. ధృతరాష్ట్రుని కుమారుడు ఒక్క శరత్తు కోసం అందరు భారతుల ముందే మమ్మల్ని పిలిపించాడు.
వనే సమా ద్వాదశ రాజపుత్ర యథాకామం విదితమజాతశత్రో। అథాపరం చావిదితశ్చరేథాః సర్వైః సహ భ్రాతృభిశ్ఛద్మరూపః
రాజకుమారా, మేము పన్నెండు సంవత్సరాలు అరణ్యంలో, మన ఇష్టానుసారం, అందరికీ తెలిసేలా గడిపాం. ఆ తరువాత మరొక కాలాన్ని, ఎవరికీ తెలియకుండా, అన్నదమ్ములతో కలిసి మారుమూలగా వేషధారణలో తిరిగాం.
త్వాం చేచ్ఛ్రుత్వా తాత తథా చరన్త- మవభోత్స్యన్తే భారతానాం చరాశ్చ। అన్యాంశ్చరేథాస్తావతోఽబ్దాంస్తథాత్వం నిశ్చిత్య తత్ప్రతిజానీహి పార్థ
తనయా, భారతుల గూఢచారులు నీవు ఇలా ఉంటున్నావని వింటే, అదే సంవత్సరాలు మళ్లీ వేషధారణలో ఉండాలి. దీనిని బాగా ఆలోచించి, నీవు మాట ఇవ్వు, పార్థా.
చరైశ్చేన్నో విదితః కాలమేతం యుక్తో రాజన్మోహయిత్వా మదీయాన్। బ్రవీమి సత్యం కురుసంసదీహ తవైవ తా భారత పఞ్చ నద్యః
రాజా, ఈ కాలంలో మనం గూఢచారుల వల్ల కనిపిస్తే, నా జనాన్ని మోసం చేసిన తరువాత, ఇక్కడ కురు సభలో నేను నిజం చెబుతున్నాను. ఆ అయిదు నదులు నీకే చెందుతాయి, భారతా.
వయం చైతద్భారత సర్వ ఏవ త్వయా జితాః కాలమపాస్య భోగాన్। చరేమ ఇత్యాహ పురా స రాజా మధ్యే కురూణాం స మయోక్తస్తథేతి
భారతా, మేమంతా నీవు గెలిచావు. కాలాన్ని దాటి, సుఖాలను వదిలి, మేము తిరిగాం. అప్పుడే ఆ రాజు కురుల మధ్య ఇలా అన్నాడు. నేను కూడా అంగీకరించాను.
తత్ర ద్యూతమభవన్నో జఘన్యం యస్మిఞ్జితాః ప్రవ్రజితాశ్ సర్వే। ఇత్థం తు దేశాననుసంచరామో వనాని కృచ్ఛ్రాణి చ కృచ్ఛ్రరూపాః
అక్కడ జరిగిన జూదం మాకు చాలా నష్టం తెచ్చింది. అందులో మేము ఓడిపోయి, అంతా వనవాసానికి పంపబడ్డాం. అలా మేము దేశాలు, అడవులు తిరుగుతూ ఎన్నో కష్టాలు అనుభవిస్తున్నాం.
సుయోధనశ్చాపి న శాన్తిమిచ్ఛత్ భూయః స మన్యోర్వశమన్వగచ్ఛత్। ఉద్యోజయామాస కురూంశ్చ సర్వాన్ యేచాస్య కేచిద్వశమన్వగచ్ఛన్
సుయోధనుడు శాంతిని కోరలేదు. తన కోపాన్ని మరింత పెంచుకున్నాడు. అతడు అందరు కురువంశీయులను సమీకరించాడు. అతని ఆధీనంలో ఉన్నవారు అతడిని అనుసరించారు.
తాం సిద్ధిమాస్థాయ సతాం సకాశే కో నామ జహ్యాదిహ రాజ్యహేతోః। ఆర్యస్య మన్యే మరణాద్గరీయో యద్ధర్మముత్క్రమ్య మహీం ప్రశాసేత్
ధర్మమార్గంలో విజయాన్ని పొందినవాడు, రాజ్యానికి కోసం దానిని వదిలిపెట్టేవాడు ఎవరు? నాకు అనిపించేది, ఆర్యునికి ధర్మాన్ని విడిచి భూమిని పాలించడంకంటే మరణమే మేలని.
తదైవ చేద్వీరకర్మాకరిష్యో యదా ద్యూతే పరిఘం పర్యమృక్షః। బాహూ దిధక్షన్వారితః ఫల్గునేన కిం దుష్కృతంభీమ తదాఽభవిష్యత్
జూదంలో నీవు గదిని తాకినప్పుడు, అప్పుడు ధైర్యంగా పని చేసి ఉంటే, ఫల్గునుడు నిన్ను అడ్డుకోకపోయి, చేతులతో నిప్పులా మండిపోతూ నీవు ముందుకెళ్లినప్పుడు, భీముడు ఏ తప్పు చేసేవాడు?
ప్రాగేవ చైవం సమయక్రియాయాః కిం నాబ్రవీః పౌరుషమావిదానః। ప్రాప్తం తు కాలం త్వభిపద్యపశ్చాత్ కిం మామిదానీమతివేలమాత్థ
అప్పట్లో ఒప్పందం జరుగుతున్నప్పుడు నీ బలాన్ని ఎందుకు చెప్పలేదు? ఇప్పుడు కాలం గడిచాక, ముందుకు వచ్చి, ఎందుకు ఆలస్యంగా నాతో మాట్లాడుతున్నావు?
భూయోపి దుఃఖం మమ భీమసేన దూయే విషస్యేవ రసం హి పీత్వా। యద్యాజ్ఞసేనీం పరిక్లిశ్యమానాం సందృశ్య తత్క్షాన్తమితి స్మ భీమ
భీమసేనా, మళ్లీ నాకు గొప్ప బాధ కలుగుతోంది. విషాన్ని తాగినట్టు బాధపడుతున్నాను. యాజ్ఞసేనిని బాధపడుతూ చూసి, భీముడు 'ఇదే మంచిదని' సహించాడని తెలుసు.
న త్వద్య శక్యం భరతప్రవీర కృత్వా యదుక్తం కురువీరమధ్యే। కాలం ప్రతీక్షస్వ సుఖోదయాయ పాకం ఫలానామివ బీజవాపః
భారతులలో శ్రేష్ఠుడా, నీవు కురువీరుల మధ్య చెప్పింది ఇప్పుడు చేయడం సాధ్యం కాదు. సుఖం కలిగే సమయాన్ని ఎదురుచూడు. విత్తనాలు నాటినప్పుడు ఫలాలు పండేలా కాలాన్ని ఆగిపో.
యదా హి పూర్వం నికృతోనికృన్తే- ద్వైరం సపుష్పం సఫలం విదిత్వా। మహాగుణం హరతి హి పౌరుషేణ తదా వీరో జీవతి జీవలోకే
ముందుగా మోసపోయి, మళ్లీ మోసం చేసి, శత్రుత్వం పూర్తిగా పెరిగినప్పుడు, తన శౌర్యంతో గొప్ప ప్రతిష్ఠను పొందినవాడే నిజంగా ఈ లోకంలో జీవించేవాడు.
శ్రియం చ లోకే లభతే సమగ్రాం మన్యే చాస్మై శత్రవః సన్నమన్తే। మిత్రాణి చైనమతిరాగాద్భజన్తే దేవా ఇవేనద్రముపజీవన్తి చైనమ్
అతడు లోకంలో సంపూర్ణ ఐశ్వర్యాన్ని పొందుతాడు. అతని శత్రువులు కూడా అతనికి వందనం చేస్తారని నేను నమ్ముతున్నాను. మిత్రులు లోతైన ప్రేమతో అతడిని సేవిస్తారు. ప్రజలు దేవతల్ని ఆశ్రయించినట్లు అతడిని ఆధారపడతారు.
మమ ప్రతిజ్ఞాం చ నిబోధ సత్యాం వృణే సత్యమమృతీజ్జీవితాచ్చ। రాజ్యం చ పుత్రాశ్చ యశో ధనం చ సర్వం న సత్యస్య కలాముపైతి
నా నిజమైన ప్రతిజ్ఞను విను. నేను అమృతాన్ని, ప్రాణాన్ని కంటే సత్యాన్నే ఎంచుకుంటాను. రాజ్యం, పిల్లలు, యశస్సు, ధనం — ఇవన్నీ సత్యానికి పదిలో ఒక భాగం కూడా కావు.
సన్ధిం కృత్వైవ కాలేన హ్యన్తకేన పతత్రిణా। అనన్తేనాప్రమేయేణ స్రోతసా సర్వహారిణా
కాలంతో, అంతమును తెచ్చే పక్షిరూపుడితో, అనంతమైన, కొలవలేని, అన్నిటినీ కొల్లగొనే ప్రవాహంతో శాంతిని కుదుర్చుకోవాలి.
ప్రత్యక్షం మన్యసే కాలం మర్త్యః సన్కాలబన్ధనః। ఫేనధర్మా మహారాజ ఫలధర్మా తథైవ చ
కాలానికి బంధించబడిన మనుష్యుడా, నీవు కాలాన్ని ప్రత్యక్షంగా ఉందని అనుకుంటావు. మహారాజా, నీవు నురుగు లాంటి వాడవు, ఫలంలాంటి వాడవు కూడా.
నిమేషాదపి కౌన్తేయ యస్యాయురపచీయతే। సూచ్యేవాఞ్జనచూర్ణాని కిమితి ప్రతిపాలయేత్
కుంతీ కుమారా, క్షణంలోనే మన ఆయుషు తగ్గిపోతుంది. సూదిపై కాజలు పొడి పడిపోవడం లాగా, ఎందుకు ఆలస్యం చేయాలి?
యో నూనమమితాయుః స్యాదథవాఽఽయుఃప్రమాణవిత్। స కాలం వై ప్రతీక్షేత సర్వప్రత్యక్షదర్శివాన్
ఎవరైనా అపారమైన ఆయుష్షు కలవాడు గానీ, లేక ఆయుష్షు ఎంత ఉందో తెలిసినవాడు గానీ, అన్నీ ప్రత్యక్షంగా చూసేవాడు, అతడు కాలాన్ని ఎదురుచూడాలి.
ప్రతీక్ష్యమాణః కాలో నః సమా రాజంస్త్రయోదశ। ఆయుషోపచయం కృత్వా మరణాయోపనేష్యతి
మనము కాలాన్ని ఎదురుచూస్తూ ఉండగా, రాజా, పదమూడు సంవత్సరాలు గడుస్తాయి; ఆయుష్షు పెరిగినట్టు అనిపించినా, చివరికి మరణం మన దగ్గరకు వస్తుంది.
శరీరిణాం హి మరణం శరీరే నిత్యమాశ్రితమ్। ప్రాగేవ మరణాత్తస్మాద్రాజ్యాయైవ ఘటామహే
ప్రాణులు శరీరంలో ఉన్నంత కాలం మరణం ఎప్పుడూ దాగి ఉంటుంది. అందుకే మరణం రాకముందే మనం రాజ్యాన్ని పొందడానికి ప్రయత్నిద్దాం.
యో న యాతి ప్రసంఖ్యానమస్పష్టో భూమివర్ధనః। అయాతయిత్వా వైరాణి సోఽవసీదతి గౌరివ
ఎవడైనా తన శత్రుత్వాలను తీర్చుకోకుండా, స్పష్టంగా ఆలోచించకుండా, భూమిని పెంచుకుంటూ పోతే, ఆవు లాగ దిగజారిపోతాడు.