ధాతాపి హి స్వకర్మైవ తైస్తైర్హేతుభిరీశ్వరః। విదధాతి విభజ్యేహ ఫలం పూర్వకతం నృణామ్
సృష్టికర్త అయిన పరమేశ్వరుడు కూడా, వివిధ కారణాల ప్రకారం, మనుషులకు వారి గత కర్మల ఫలితాలను విడగొట్టి ఇస్తాడు.
యద్ధి యః పురుషః కించిత్కురుతే వై శుభాశుభమ్। తద్ధాతృవిహితం విద్ధి పూర్వకర్మఫలోదయమ్
ఏ మనిషి ఏదైనా శుభమో, అశుభమో పని చేస్తే, అది సృష్టికర్త ఆజ్ఞతో, గత కర్మల ఫలితంగా కలుగుతుందని తెలుసుకో.
కారణం తస్య దేహోఽయం ధాతుః కర్మణి కర్మణి। స యథా ప్రేరయత్యేనం తథాఽయం కురుతేఽవశః
ఈ శరీరం మనకు పనులకు సాధనం. ప్రతి కార్యంలో పరమాత్ముడు మనల్ని నడిపిస్తాడు. ఆయన ఎలా ఆదేశిస్తాడో, మనం కూడా అజ్ఞానంగా అదే విధంగా చేస్తాం.
తేషుతేషు హి కృత్యేషు వినియోక్తా మహేశ్వరః। సర్వభూతాని కౌన్తేయ కారయత్యవశాన్యపి
ఈ అన్ని పనుల్లోను మహేశ్వరుడు ప్రతి ఒక్కరికీ పనులు కేటాయిస్తాడు. కౌంతేయా, ఆయన అన్ని జీవులను కూడా తమకు తెలియకుండానే పనులు చేయించేస్తాడు.
మనసాఽర్థాన్వినిశ్చిత్య పశ్చాత్ప్రాప్నోతి కర్మణా। బుద్ధిపూర్వం స్వయం వీర పురుషస్తత్ర కారణమ్
మనసుతో విషయాలను ఆలోచించి, ఆ తరువాత చేతల ద్వారా వాటిని పొందుతారు. ముందుగా బుద్ధి వస్తుంది, వీరా! ఆ విషయంలో మనిషే కారణం.
సంఖ్యాతుం నైవ శక్యాని కర్మాణి పురుషర్షభ। అగారనగరాణాం హి సిద్ధిః పురుషహైతుకీ
పురుషోత్తమా! మనుషుల పనులను లెక్కించటం అసాధ్యం. ఇళ్లకైనా, పట్టణాలకైనా విజయము మనుషుల ప్రయత్నంపైనే ఆధారపడి ఉంటుంది.
తిలే తైలం గవి క్షీరం కాష్ఠే పావకమన్తతః। ఏవం ధీరో విజానీయాదుపాయం చాస్య సిద్ధయే
ఎలాగైతే నువ్వు నువ్వులలో నూనెను, ఆవులో పాలను, మంటలో చెక్కను తెలుసుకుంటావో, అలాగే జ్ఞానవంతుడు విజయానికి దారి చూపే మార్గాన్ని కూడా తెలుసుకోవాలి.
తతః ప్రవర్తతే పశ్చాత్కారణేష్వస్వ సిద్ధయే। తాం సిద్ధిముపజీవన్తి కర్మణామిహ జన్తవః
తర్వాత, తన విజయానికి అవసరమైన కారణాలను అనుసరించి మనిషి ముందుకు సాగుతాడు. ఇక్కడ జీవులు తమ కార్యాల ద్వారా ఆ విజయాన్ని పొందుతారు.
కుశలేన కృతం కర్మ కర్త్రా సాధు స్వనుష్ఠితమ్। ఇదం త్వకుశలేనేతి విశేషాదుపలభ్యతే
నిపుణుడైనవాడు చేసిన పని బాగా, సరిగా జరిగితే అది మంచిదని గుర్తించబడుతుంది. అదే పనిని నిపుణత లేకుండా చేస్తే అది వేరుగా, మంచిదిగా కాకుండా కనిపిస్తుంది.
ఇష్టాపూర్త్తఫలం న స్యాన్న శిష్యో న గురుర్భవేత్। పురుషః కర్మసాధ్యేషు స్వాచ్చేదయమకారణమ్
పనులు చేయడంలో మనిషి కారణం కాకపోతే, యజ్ఞఫలమూ, దానం వల్ల లాభమూ ఉండవు; శిష్యుడూ, గురువూ ఉండరు.
కర్తృత్వాదేవ పురుషః కర్మసిద్ధౌ ప్రశస్యతే। అసిద్ధౌ నిన్ద్యతే చాపి కర్మనాశః కథం త్విహ
ఒక మనిషి పనిలో విజయాన్ని సాధిస్తే, అతడిని అందరూ పొగిడతారు. విఫలమైతే, నిందిస్తారు. కానీ ఈ లోకంలో ఆ పని పూర్తిగా నశించిపోతుందా?
సర్వమేవ హఠేనైకే దైవేనైకే వదన్త్యుత। పుంసః ప్రయత్నజం కేచిద్దైవమేతద్విశిష్యతే
కొంతమంది ప్రతీది బలవంతంగా జరుగుతుందని అంటారు. మరికొందరు విధి వల్లే అన్నీ జరుగుతాయని చెబుతారు. ఇంకొందరు మనిషి ప్రయత్నమే ముఖ్యమని నమ్ముతారు. ఇంకొంతమంది మాత్రం విధి ప్రయత్నాన్ని మించిపోతుందని భావిస్తారు.
న చైవైతావతా కార్యం మన్యన్త ఇతి చాపరే। అస్తి సర్వమదృశ్యం తు దిష్టం చైవ తథా హఠః
ఇంకా కొందరు, ఇంతచేసినా పని పూర్తవుతుందని అనుకోరు. అన్నీ మనకు కనబడవు, అదృష్టమూ, శ్రమ కూడా అంతే అంటారు.
దృశ్యతే హి హఠాచ్చైవ దిష్టాచ్చార్థస్య సంతతిః। కించిద్దైవాద్ధఠాత్కించిత్కించిదేవ స్వకర్మతః
ఫలితాలు శ్రమ వల్లా, అదృష్టం వల్లా కలుగుతాయని మనం చూస్తూనే ఉన్నాం. కొన్ని విషయాలు దైవం వల్ల, కొన్ని శ్రమ వల్ల, మరికొన్ని మన స్వంత చర్యల వల్ల కలుగుతాయి.
పురుషః ఫలమాప్నోతి చతుర్థం నాత్ర కారణమ్। కుశలాః ప్రతిజానన్తి యే వై తత్త్వవిదోజనాః
ఒకడు నాలుగో విధమైన ఫలితాన్ని పొందుతాడు, దానికి ఇక్కడ కారణం ఉండదు. నిజాన్ని తెలిసిన పండితులు ఇదే అంటారు.
తథైవ ధాతా భూతానామిష్టానిష్టఫలప్రదః। యది న స్వానన భూతానాం కృపణో నామ కశ్చన
అలాగే, సృష్టికర్త ప్రాణులకు ఇష్టమైనదీ, ఇష్టంలేనిదీ ఫలితంగా ఇస్తాడు. తన సొంత సృష్టికి ఇవ్వకపోతే, ఆయనను కఠినుడని అంటారు.
యంయమర్థమభిప్రేప్సుః కురుతే కర్మ పూరుషః। తత్తత్సఫలమేవ స్యాద్యది న స్యాత్పురా కృతమ్
ఏ మనిషి ఏ ఫలితాన్ని కోరుకుంటూ ఏ పని చేసినా, అది ముందే జరిగిపోలేదంటే, ఆ ఫలితం తప్పక వస్తుంది.
త్రిద్వారామర్థసిద్ధిం తు నానుపశ్యన్తి యే నరాః। తథైవానర్థసిద్ధిం చ యథా లోకాస్తథైవ తే
ఎవరు ఫలితాన్ని సాధించడానికి మూడు మార్గాలు చూడరో, వారు దురదృష్టాన్ని సాధించడానికీ మార్గాలు చూడరు. ఇతరుల్లా వారూ అలాగే ఉంటారు.
కర్తవ్యమేవ కర్మేతి మనోరేష వినిశ్చయః। ఏకాన్తేన హ్యనీహోఽయం వర్తతేఽస్మాసు సంప్రతి
పని చేయాల్సిందే అని మనసు నిశ్చయిస్తుంది. కానీ ఇప్పుడు మనలో అలసత్వమే ఎక్కువగా ఉంది.
కుర్వతో హి భవత్యేవ ప్రాయేణేహ యుధిష్ఠిర। ఏకాన్తఫలసిద్ధిం తు న విన్దత్యలసః క్వచిత్
పని చేసే వారికి సాధారణంగా ఫలితాలు వస్తాయి, యుదిష్ఠిరా! కానీ సోమరికి ఎక్కడా పూర్తిగా ఫలితం దక్కదు.
అసంభవే త్వస్య హేతుః ప్రాయశ్చిత్తం తు లక్ష్యతే। కృతేకర్మణి రాజేన్ద్ర తథాఽనృణ్యమవాప్నుతే
ఏదైనా సాధ్యం కాకపోతే, ప్రాయశ్చిత్తం చేయమని చెబుతారు. పని చేసిన తర్వాత, రాజా! అప్పు తీరినట్లవుతుంది.
అలక్ష్మీరావిశత్యేనం శయానమలసం నరమ్। నిఃసంశయం ఫలం లబ్ధ్వా దక్షో భూతిముపాశ్నుతే
పడి ఉండే సోమరిని దురదృష్టం పట్టేస్తుంది. కానీ కష్టపడే వాడు ఫలితాన్ని పొందాక, సంపదను ఆనందంగా అనుభవిస్తాడు.
అనర్థం సంశయావస్థం గృణన్త్యాముక్తసశంయాః। ధీరా నరాః కర్మరతా న తు నిఃసంశయాః క్వచిత్
సందేహంలో ఉండేవారు దురదృష్టాన్నీ, అనిశ్చితినీ మెచ్చుకుంటారు. కానీ ధైర్యవంతులు, పనిలో నిమగ్నులు ఎప్పుడూ నిశ్చయంగా ఉంటారు.
ఏకాన్తే నహ్యనర్థోఽయం వర్తతేఽస్మాసు సాంప్రతమ్। స తు నిఃసంశయం న స్యాత్త్వయి కర్మణ్యవస్థితే
ఇప్పుడు మనలో పూర్తిగా దురదృష్టం లేదు. కానీ నీవు పనిలో నిష్క్రియగా ఉంటే, నిశ్చయం ఉండదు.
అథవాఽసిద్ధిరేవ స్యాన్మహిమా తు తదేవ తే। వృకోదరస్య బీభత్సోర్భాత్రోశ్చ యమయోరపి
లేకపోతే, విఫలమే అయినా అది నీ గొప్పతనం. అది వృకోదరుడికి, బీభత్సునికి, యమబంధువులకు కూడా వర్తిస్తుంది.
పృథివీం లాఙ్గలేనేహ కృష్ట్వా బీజం వపత్యుత। ఆస్తేఽథ కర్షకస్తూష్ణీం పర్జన్యస్తత్ర కారణమ్
ఇక్కడ రైతు నేలను లాంగలంతో దున్ని విత్తనం వేసి, మౌనంగా కూర్చుంటాడు. అక్కడ వానే కారణం.
వృష్టిశ్చేన్నానుగృహ్ణీయాదనేనాస్తత్ర కర్షకః। యదన్యః పురుషః కుర్యాత్తత్కృతం సఫలం మయా
వాన కురవకపోతే, రైతుకు ఫలితం దక్కదు. మరొకడు చేసిన పని, నేను చేసినదే ఫలితమిస్తుందని తెలుసుకోవాలి.
తచ్చేదం ఫలమస్మాకమపరాధో న మే క్వచిత్। ఇతి ధీరోఽన్వవేక్ష్యైవ నాత్మానం తత్రగర్హయేత్
ఈ ఫలితం మనదైతే, నాలో ఎక్కడా తప్పు లేదు. అలా బుద్ధిమంతుడు ఆలోచించి, ఆ విషయంలో తనను తాను నిందించకూడదు.
కుర్వతో నార్థసిద్ధిర్మే భవతీతి హ భారత। నిర్వేదో నాత్ర గన్తవ్యో ద్వావన్తౌ యస్య కర్మణః
పని చేస్తూ ఫలితం రాకపోతే, ఓ భారతా! నిరాశ చెందకూడదు. ఎందుకంటే పనికి రెండు ఫలితాలే ఉంటాయి.
సిద్ధిర్వాఽప్యథవాఽసిద్ధిరప్రవృత్తిరతోఽన్యథా। బహూనాం సమవాయే హి భావానాం కర్మ సిధ్యతి
విజయం లేదా అపజయం, లేకపోతే పని చేయకపోవడం—ఇవి మూడు. ఎందుకంటే అనేక కారణాలు కలిసినప్పుడు మాత్రమే పని ఫలిస్తుంది.