ఏతావదేవ పర్యాప్తముపమానం శుచిస్మితే। కర్మణాం ఫలమస్తీతి ధీరోఽల్పేనాపి తుష్యతి
ఓ పవిత్రమైన నవ్వు కలదానీ, ఇది ఒక ఉదాహరణకు చాలును: కర్మలకు ఫలం ఉంటుంది, తెలివైనవారు కొద్దిగా ఫలితంతో సంతృప్తి చెందుతారు.
బహునాఽపి హ్యవిద్వాంసో నైవ తుష్యన్త్యబుద్ధయః। తేషాం న ధ్మజం కించిత్ప్రేత్య కర్మాస్తి శర్మ వా
అయితే, అజ్ఞానులు ఎంత చెప్పినా తృప్తి చెందరు; వారికి మరణానంతరం కర్మ ఫలం లేదు, సంతోషం లేదు.
కర్మణాముత పుణ్యానాం పాపానాం చ ఫలోదయః। ప్రభవశ్చాప్యయశ్చైవ దేవగుహ్యాని భామిని
పుణ్యమైన, పాపమైన కర్మలకు ఫలితాలు ఎలా వస్తాయో, అవి ఎలా పుడతాయో, ఎలా నశిస్తాయో — ఇవన్నీ దేవతల రహస్యాలు, ఓ సుందరీ.
నైతాని వేద యః కశ్చిన్ముహ్యన్త్యత్ర ప్రజా ఇమాః। [అపి కల్పసహస్రేణ న చ శ్రేయోఽధిగచ్ఛతి ।।]
ఇవి ఎవరికీ తెలియవు; ప్రజలు వీటిలో అయోమయానికి లోనవుతారు. వెయ్యి యుగాలు గడిచినా వారు శ్రేయస్సు పొందరు.
రక్ష్యాణ్యేతాని దేవానాం గూఢమాయా హి దేవతాః। కృశాఙ్గాః సుబ్రతాశ్చైవ తపసా దగ్ధకిల్విషాః। ప్రసన్నైర్మానసైర్యుక్తాః పశ్యన్త్యేతాని వై ద్విజాః
ఇవి రక్షించాల్సినవి, ఎందుకంటే ఇవి దేవతల గూఢమైన మాయలు. క్షీణమైన శరీరాలు, మంచి ఆచారాలు, తపస్సుతో పాపాలు నశించినవారు, ప్రశాంతమైన మనస్సు కలిగిన ద్విజులు మాత్రమే వీటిని గ్రహిస్తారు.
న ఫలాదర్సనాద్ధర్మః శఙ్కితవ్యో న దేవతాః। యష్టవ్యం చ ప్రయత్నేన దాతవ్యం చానమూయతా
ఫలితాలు కనబడవన్న కారణంతో ధర్మాన్ని, దేవతలను సందేహించకూడదు; శ్రద్ధతో పూజ చేయాలి, సంకోచం లేకుండా దానం చేయాలి.
కర్మణాం ఫలమస్తీహ తథైతద్ధర్మశాసనమ్। బ్రహ్మా ప్రోవాచ పుత్రాణాం యదృషిర్వేద కాశ్యపః
ఈ లోకంలో మన కర్మలకు ఫలితం తప్పక ఉంటుంది. ఇదే ధర్మశాస్త్రం చెప్పింది. బ్రహ్మ దేవుడు తన కుమారులకు చెప్పినదీ, కాశ్యప మహర్షి వేదంలో బోధించినదీ ఇదే.
తస్మాత్తే సంశయః కృష్ణే నీహార ఇవ నశ్యతు। విమృశ్య సర్వమస్తీతి నాస్తిక్యం భావముత్సృజ
కృష్ణా! నీ సందేహం మబ్బులా కరిగిపోవాలి. అన్నీ బాగా ఆలోచించాక, ఫలితాలు ఉంటాయని నమ్ము. నాస్తికత్వ భావాన్ని వదిలిపెట్టు.
ఈశ్వరం చాపి భూతానాం ధాతారం మా చ వై క్షిప। శిక్షస్వైనం నమస్వైనం మా తేఽభూద్బుద్ధిరీదృశీ
ప్రాణులకు సృష్టికర్త అయిన పరమేశ్వరుణ్ణి నిర్లక్ష్యం చేయవద్దు. ఆయనను తెలుసుకో, నమస్కరించు. నీ మనసు ఇలాంటి దారిలో పోకూడదు.
యస్య ప్రసాదాత్తద్భక్తో మర్త్యో గచ్ఛత్యమర్త్యతామ్। ఉత్తమాం దేవతాం కృష్ణే మాతివోచః కథంచన
ఆయన కృప వల్ల భక్తుడు అయిన మానవుడు అమరత్వాన్ని పొందగలడు. కృష్ణా! ఆ పరమదైవాన్ని ఎప్పుడూ తక్కువగా మాట్లాడవద్దు.
నావమన్యే న గర్హే చ ధర్మం పార్థ కథంచన। ఈశ్వరం కుత ఏవాహమవమంస్యే ప్రజాపతిమ్
పార్థా! నేను ఎప్పుడూ ధర్మాన్ని తక్కువగా చూడను, నిందించను. ప్రాణుల సృష్టికర్త అయిన పరమేశ్వరుణ్ణి ఎలా తక్కువగా భావించగలను?
ఆర్తాఽహం ప్రలపామీదమితి మాం విద్ధి భారత। భూయశ్చ విలపిష్యామి సుమనాస్త్వం నిబోధ మే
భారతా! నేను బాధతో ఇలా విలపిస్తున్నాను అని తెలుసుకో. నేను ఇంకా విలపిస్తాను. నువ్వు ప్రశాంతంగా నా మాట విను.
కర్మ ఖల్విహ కర్తవ్యం జాతేనామిత్రకర్శన। అకర్మాణో హి జీవన్తి స్థావరా నేతరే జనాః
అమిత్రకర్షణా! ఈ లోకంలో పుట్టినవాడు తప్పక కర్మ చేయాలి. ఎందుకంటే కర్మ చేయని వారు స్థావరజీవులు మాత్రమే; మిగతా ప్రాణులు కాదు.
ఆమాతృస్తన్యపానాచ్చ యావచ్ఛయ్యోపసర్పణమ్। జఙ్గమాః కర్మణా వృత్తిమాప్నువన్తి యుధిష్ఠిర
తల్లి పాల తాగినప్పటి నుంచి మంచం చేరే వరకు, యుధిష్ఠిరా! జంతువులు కర్మ ద్వారానే జీవనం పొందుతారు.
జఙ్గమేషు విశేషేణ మనుష్యా భరతర్షభ। ఇచ్ఛన్తి కర్మణా వృత్తిమవాప్తుం ప్రేత్య చేహ చ
భరతర్షభా! జంతువులలో ముఖ్యంగా మనుషులు, ఇక్కడా, మరణానంతరమూ, కర్మ ద్వారానే జీవనం పొందాలని ఆశిస్తారు.
ఉత్థానమభిజానన్తి సర్వభూతాని భారత। ప్రత్యక్షం ఫలమశ్నన్తి కర్మణాం లోకసాక్షికమ్
భారతా! అన్ని ప్రాణులు ప్రయత్నాన్ని గుర్తిస్తాయి. వారు కర్మ ఫలితాన్ని ప్రత్యక్షంగా అనుభవిస్తారు. ఈ లోకం కూడా దానికి సాక్షిగా ఉంటుంది.
పశ్యన్తః స్వం సముత్థానముపజీవన్తి జన్తరః। అపి ధాతా విధాతా చ యథాఽయముదకే బకః
తమ ప్రయత్నాన్ని చూసి, జంతువులు జీవనం సాగిస్తాయి. సృష్టికర్త అయిన దేవుడు, నియమించేవాడు కూడా, నీటిలో బకపక్షిలా, అలాగే చేస్తారు.
[అకర్మణాం వై భూతానాం వృత్తిః స్వాన్న హి కాచన। తదేవాభిప్రపద్యేత న విహన్యాత్కదాచన ।।]
కర్మ చేయని ప్రాణులకు జీవనోపాధి అసలు ఉండదు. అందుకే కర్మనే చేయాలి, దాన్ని ఎప్పుడూ అడ్డుకోకూడదు.
స్వకర్మ కురు మాహాసీః కర్మణా భవ దంశితః। కృత్యం హి యోఽభిజానాతి సహస్రే సోస్తి నాస్తి వాం
నీ కర్తవ్యాన్ని చేయు. కర్మలో అలసత్వం చూపవద్దు. వేల మందిలో ఒక్కరే ఏది చేయాలో తెలుసుకుంటాడు.
తస్య చాపి భవేత్కార్వం వివృద్ధౌ రక్షణే తథా। భక్ష్యమాణో ద్యనావాషః క్షీయేత హిమవానపి
ఆయనకూ అభివృద్ధి, రక్షణలో ప్రయత్నం ఉండాలి. ఎప్పుడూ తినబడితే, హిమవంతమూ క్షీణించిపోతుంది.
ఉత్సీదేరన్ప్రజాః సర్వా న కుర్యుః కర్మ చేద్యది। [తథా హ్యేతా న వర్ధేరన్కర్మ చేదఫలం భవేత్ ।।]
ప్రజలు కర్మ చేయకపోతే, అన్ని జీవులు నశించిపోతారు. అలాగే, కర్మలకు ఫలితం లేకపోతే, ఇవి పెరగవు.
దృష్ట్వాఽపిచ ఫలం కర్మ పశ్యామః కుర్వతో జనాన్। నాన్యథా హ్యపి జానన్తి వృత్తిం లోకాః కథంచన
కర్మ ఫలితాన్ని చూసి, మనం జనులు కర్మ చేస్తున్నారని గమనిస్తాం. లేకపోతే, లోకానికి జీవనం ఎలా సాగించాలో తెలియదు.
యశ్చ దిష్టపరో లోకే యశ్చాపి హఠవాదకః। ఉభావపి శఠావేతౌ కర్మబుద్ధిః ప్రశస్యతే
ఈ లోకంలో దృష్టిని నమ్మేవాడు, గట్టి మాటలు చెప్పేవాడు ఇద్దరూ మోసగాళ్లే. కర్మను ఆధారంగా చేసుకున్న బుద్ధే ప్రశంసనీయం.
యో హి దిష్టముపాసీత నిర్విచేష్టః సుఖం స్వపన్। అవసీదేత్సుదుర్బుద్ధిరామో ఘట ఇవోదకే
దృష్టిని నమ్మి, ఏ పని చేయకుండా, సుఖంగా నిద్రపోయేవాడు, మూర్ఖుడై, సహాయహీనుడై, నీటిలో మట్టికుండలా దిగజారిపోతాడు.
తథైవ హఠబుద్ధిర్యః శక్తః కర్మణ్యకర్మకృత్। ఆసీత న చిరం జీవేదనాథ ఇవ దుర్బలః
అలాగే, ఎవడైనా దృఢమైన మనసుతో, చేయగలిగినా పనులు చేయకుండా కూర్చుంటే, అలాంటి వాడు బలహీనుడిలా ఎక్కువ కాలం బతకడు.
అకస్మాదిహ యః కశ్చిదర్థం ప్రాప్నోతి పూరుషః। తం హఠేనేతి మన్యన్తే స హి యత్నో న కస్యచిత్
ఇక్కడ ఎవరికైనా అకస్మాత్తుగా ఏదైనా సంపాదించగలిగితే, అది బలవంతంగా వచ్చిందని అంటారు. ఎందుకంటే అలాంటి ఫలితానికి ఎవరి ప్రయత్నమూ కారణం కాదు.
వశ్చాపి కశ్రిత్పురుషో దిష్టం నామ భజత్యుత। దైవేన విధినా పార్థ తద్దైవమితి నిశ్చితమ్
ఒకవేళ ఎవరికైనా విధిగా ఏదైనా దక్కితే, అది దైవకృప అని అంటారు. అర్జునా, అది ఖచ్చితంగా దైవ నిర్ణయమే.
యత్తావస్కర్మణా కించిత్ఫలమాప్నోతి పూరుషః। ప్రత్యక్షం చక్షుషా దృష్టం తత్పౌరుషమితి శ్రుతమ్
ఒక మనిషి తన కృషితో ఏదైనా ఫలితం పొందితే, అది మన కళ్లతో కనిపించే సాక్షాత్కారమే. అలాంటి ఫలితాన్ని మనుషుల ప్రయత్న ఫలమని అంటారు.
స్వభావతః ప్రవృత్తో యః ప్రాప్నోత్యర్థం న కారణాత్। తత్స్వభావాత్ప్రకం విద్ధి ఫలం పురుషసత్తమ
తన స్వభావానుసారం ఎవరు ఏదైనా పని చేసి, కారణం లేకుండానే ఫలితాన్ని పొందితే, ఆ ఫలం అతని స్వభావం వల్లే వచ్చిందని, ఓ ఉత్తమ పురుషుడా, నీవు తెలుసుకో.
ఏవం హఠాచ్చ దైవాచ్చ స్వభావాత్కర్మణస్తథా। యాని ప్రాప్నోతి పురుషస్తత్ఫలం పూర్వకర్మణామ్
అలాగే, బలవంతంగా అయినా, విధి వల్ల అయినా, స్వభావం వల్ల అయినా, చేసే పనుల వల్ల అయినా, మనిషి పొందే ఫలితం అన్నీ గతంలో చేసిన పనుల ఫలితమే.